Ocena brak

Krety i desmany

Autor /Holik Dodano /31.01.2012

Większość kretów to zwierzęta kopiące nory i prawie całe życie spędzające podziemia. Jednakże wszystkie ich gatunki potrafią pływać, a kilka z nich na stałe opuściło swe podziemne nory i rozpoczęło wodny tryb życia.
Chociaż pierwotnie krety były istotami leś­nymi, to jednak preferują one środowiska trawiaste i łąki, gdzie gleba jest pulchna i żyzna. W takich warunkach kopanie tuneli jest łatwe i występuje mnogość bezkręgowców, które stanowią ich pokarm. Krety często można spotkać w lasach liściastych, natomiast rzadko w borach iglastych. Większość gatunków unika terenów bag­nistych, gdyż nie mogą polować w zalewanych wo­dą tunelach. Unikają także gleb piaszczystych, gdyż w nich tunele często zasypuje piasek.
Nora kreta obejmuje komorę gniazdową, która jest często połączona siecią tuneli z gniazdami zapasowymi. Powyżej tego systemu mieszkalne­go leży system korytarzy łowieckich. Ściany tune­li są mocne i gładkie, ponieważ kret patroluje cały system co każde trzy, cztery godziny i natychmiast naprawia pojawiające się uszkodzenia. Krety prze­bywające na terenach zalewowych - takie jak na przykład krety europejskie z obszarów Holandii -budują na powierzchni ziemi wielkie, wysokie kop­czyki. W tych „fortecach" jest wiele komór połą­czonych skomplikowanym systemem korytarzy, które są zwykle zajęte w zimie, kiedy poziom wody w glebie jest wysoki. Polskie krety, chociaż są przedstawicielami tego samego gatunku, nie budu­ją takich systemów.
Gwiazdonos ze wschodnich rejonów Ameryki Północnej kopie nory w mokrym, często bagnistym gruncie. Jest on gatunkiem wodnym, toteż od ko­mory gniazdowej odchodzi kilka tuneli prowadzą­cych bezpośrednio do wody. Oprócz dżdżownic pokarmem gwiazdonosów są skorupiaki, wodne owady i małe rybki.
Dwa gatunki desmanów również żyją w wodzie, jednakże występują w całkowicie innych środo­wiskach. Desman rosyjski zasiedla jeziora oraz zatoki rzek, w brzegach których wygrzebuje sobie norki. Ponieważ wiele rzek w Rosji przegrodzono tamami i uregulowano sztucznymi umocnieniami, zasięg występowania tego gatunku jest dość ogra­niczony. Desman pirenejski występuje w czystych strumieniach górskich w Pirenejach, a także na po­łożonych w granicach 300-1200 metrów n.p.m. obszarach południowej Hiszpanii i Portugalii.
Tunele kretów są nie tylko domem tych zwie­rząt, ale także funkcjonują jako pułapki, w które wpadają ich ofiary. Jako ssak wrażliwy na wstrzą­sy, wyposażony w dobry słuch i dotyk, kret jest zawsze czujny i reaguje na najdrobniejsze zmiany w obrębie swego terytorium. Ciągle do jego tune­li wpadają różnego rodzaju bezkręgowce, szcze­gólnie dżdżownice i larwy owadów, które są zbie­rane podczas regularnych patroli po podziemnych korytarzach. Aby zdobycz nie uciekła, jest parali­żowana ukąszeniami.
Okres aktywności dobowej kreta trwa mniej więcej cztery godziny. Kiedy zwierzę nie poszu­kuje partnera rozrodczego lub nie odbywa wędrów­ki w celu odkrycia nowych terenów żerowiskowych, pozostałą część doby przesypia w swoim gnieździe. W październiku i listopadzie krety euro­pejskie magazynują zapasy pokarmu w komorach spichrzowych ulokowanych zazwyczaj dla wygo­dy w pobliżu głównego legowiska. W jednej takiej spiżarni odkryto 1280 dżdżownic i 18 larw owa­dów, których łączna masa wynosiła ponad 2 kg.
Czasami do tuneli wpadają wije, pająki i owady, które stanowią cenne uzupełnienie kreciej diety. Ponadto kret często natrafia pod ziemią na gniaz­da z młodymi drobnych gryzoni, które pożera, może także zaatakować dorosłe gryzonie, z który­mi walczy za pomocą pazurów kończyn przednich.
Desmany są przedstawicielami wodnych kre­towatych i polują głównie w nocy. Rzadko prze­mieszczają się po powierzchni lądu, chociaż obser­wowano je, jak w pobliżu swoich gniazd nad brzegami rzek wygrzewały się w słońcu. Wejście do nory desmana jest zawsze umiejscowione pod powierzchnią wody, co pozwala temu ssakowi po­lować nawet wtedy, gdy powierzchnia zbiornika jest skuta lodem.
Desmany polują na słodkowodne skorupiaki i mięczaki, a także na wodne owady oraz ich larwy, na przykład larwy ważek i chruścików. Desman rosyjski jest na tyle duży, że może polować na ryby i płazy, a pokarmem desmana pirenejskiego w zi­mie są małe pstrągi.
Gwiazdonos jest aktywny w ciągu dnia i w nocy. Często tego wodnego kreta można zobaczyć, jak porusza się po lądzie, nawet po śniegu. Ssak ten pływa wiosłując swoimi czterema nogami i polu­je na skorupiaki, wodne owady i małe rybki. Zjada także dżdżownice.
Zachowanie się i rozmnażanie.
Większość gatunków kretów to zwierzęta żyjące samotnie i bardzo agresywne wobec innych przed­stawicieli swojego gatunku. Samce i samice kreta europejskiego walczą z każdym intruzem, który wkroczy do ich norek. Pokonany osobnik najczę­ściej ginie i jest zjadany przez zwycięzcę.
Gody są niebezpiecznym okresem dla kreta, gdyż samiec musi wyjść z bezpiecznej norki i udać się na poszukiwanie samicy. Ponieważ wędrówka odbywa się na powierzchni, kret naraża się na ataki ptaków drapieżnych, krukowatych, bocianów, lisów, kun i psów.
Podniecone samce wkraczają do każdej nory, którą napotkają na swojej drodze. Częściej natra­fiają jednak na inne agresywne w tym czasie samce niż na samice. Kiedy samiec w końcu odnajdzie partnerkę, najprawdopodobniej na początku będzie ona z nim walczyła, zanim zaakceptuje jego obec­ność w swej norze. Samice są gotowe do zapłodnie­nia tylko przez trzy lub cztery dni i tylko wtedy to­lerują one obecność samców. W tym okresie para zwierząt przez kilka dni razem poluje i odbywa ko­pulacje. Potem samiec powraca do swojej nory i nie bierze udziału w wychowywaniu młodych.
Samica rodzi młode w specjalnej komorze lęgo­wej , położonej w głębszej części swojego systemu korytarzy. Zazwyczaj wyścielają suchymi trawa­mi lub liśćmi. Ciąża trwa od 30 dni u kreta euro­pejskiego do około 50 dni u desmanów. W miocie jest od trzech do dziewięciu młodych. Młode krety przez pierwszy miesiąc życia odżywiają się pra­wie wyłącznie mlekiem matki, potem podążają za nią w czasie krótkich wędrówek w korytarzach w pobliżu komory gniazdowej. Stopniowo zaczy­nają uczyć się zdobywać pokarm i w wieku dzie­więciu tygodni są już w pełni rozwinięte, chociaż jeszcze bardzo małe. Na tym etapie rozwoju sami­ca zmusza je do opuszczenia nory i od tego momen­tu muszą same troszczyć się o siebie.
W tym okresie są szczególnie narażone na nie­bezpieczeństwo, ponieważ nie potrafią jeszcze dob­rze kopać norek. Wiele z nich, w celu zdobycia pokarmu, wkracza do nor sąsiadujących kretów, skąd są bezwzględnie wyganiane. Tylko te mło­dociane osobniki, które są w stanie ustanowić wła­sne terytoria i wykopać norki, mogą przetrwać i przystąpić do rozrodu w następnym roku.
Gwiazdonosy i Parascalops breweń są nieco bardziej towarzyskie. Chociaż przez większą część roku prowadzą samotniczy tryb życia, w ciągu zimy przebywają w parach lub nawet w małych grup­kach. Nory desmanów są zamieszkiwane przez wiele osobników, które mogą się ze sobą bawić lub urządzać gonitwy. Zwierzęta te czasami pływają obok siebie tuż pod powierzchnią wody, z której wystają im tylko końce nosów.
Specjalne przystosowania.
Krety mają krótkie, czarne, aksamitne futerka, któ­rych włos może układać się w każdą stronę, kiedy przemieszczają się w podziemnych korytarzach. Wodne desmany mają krótkie, gęste i nieprzema­kalne włosy podszycia, przykryte natłuszczonymi włosami okrywy zewnętrznej sierści.
Szerokie, łopatkowate dłonie są opatrzone sil­nymi pazurami, które nie są chowane i pomagają w kopaniu korytarzy. Otwory słuchowe mogą być zasłaniane małymi fałdami skórnymi, co zapobie­ga dostawaniu się ziemi do uszu.
Oczy większości gatunków kretów są bardzo małe (wielkości ziarnka maku) i osłonięte owło­sionymi powiekami, a innych, na przykład kretów z południowej Europy, są całkowicie pokryte skórą. Formy te są prawie ślepe, chociaż oczy pozostają wrażliwe na światło, dzięki czemu kret może odróż­nić dzień od nocy.
Wszystkie krety, jeśli zachodzi taka potrzeba, mogą pływać. Kret wschodnioamerykański ma błony pławne na nogach, chociaż nie żyje nawet w pobliżu wody. Tak jak większość kretów, zakła­da nory na terenach dobrze odwodnionych pól, ogrodów i lasów. Z kolei desman jest ssakiem wod­nym, który ma spłaszczony ogon otoczony sztywnymi włosami, ułatwiającymi pływanie. Pomiędzy owłosionymi palcami tylnych kończyn jest pełna błona pławna, a pomiędzy palcami kończyn przed­nich - niepełna. Desmany mają długi, rurkowaty nos, składający się z dwóch chrzestnych kanałów, którym poruszają, kiedy poszukują pokarmu pod kamieniami i pomiędzy roślinami wodnymi. Kiedy desman nurkuje, nozdrza i otwory słuchowe są zamykane skurczami mięśni.
Nos dziwnie wyglądającego gwiazdonosa jest na końcu podzielony na 22 mięsiste, różowe wy­rostki. Kiedy ssak ten poluje, wyrostki te są w cią­głym ruchu, z wyjątkiem dwóch górnych, które są sztywne i skierowane do przodu. Ogon gwiaz­donosa jest u nasady ścieśniony i ta okolica ciała w jesieni i zimie powiększa się, gdyż są tam odkła­dane zapasy tłuszczu.

Rolnicy i ogrodnicy uważają krety za wrogów, ponieważ kopiąc nory, zwierzęta te utrudniają uko­rzenianie się roślin i powodują, że powierzchnia gruntu staje się nierówna i pofałdowana. Krecie kopczyki psują wygląd trawników, a kamienie wy­rzucane w górę przez te ssaki mogą uszkadzać ma­szyny. Przed wkroczeniem kretów na jakiś obszar nie można się ustrzec prostymi metodami, na przy­kład ogradzając ogród, gdyż kret może się po pro­stu tam przedostać kopiąc podziemne korytarze pod takimi przeszkodami. Z tego względu często jedynym wyjściem z sytuacji jest chwytanie zwie­rząt i wypuszczanie ich w innych miejscach. Na niektórych terenach rolnicy stosują przeciwko kre­tom trucizny lub wykurzają je dymem. Są to jed­nakże okrutne sposoby, ponieważ zwierzęta nie giną szybko i zdychają w męczarniach, a trucizny i dym zabijają także wiele innych gatunków.
W dawnych czasach polowano na krety w celu pozyskania skórek, z których wyrabiano spodnie i kamizelki. Szczególnie atrakcyjne były skórki desmanów i między innymi z tego powodu zwie­rzęta te są obecnie zagrożone. Regulacja strumie­ni i niszczenie ich środowisk przyspieszyły spadek liczebności populacji tych ssaków.
Ochrona
Obydwa gatunki desmanów są obecnie poważnie zagrożone wyginięciem. Są one na tyle rzadkie, że trudno jest je badać i ich biologia jest słabo pozna­na. Aby zwiększyć liczebność populacji tych ssa­ków w Dnieprze, do rzeki zaczęto wypuszczać desmany rosyjskie.

Kretowate
Krety i desmany należą do rodziny Talpidae.
Składa się na nią 29 gatunków zgrupowanych w 12 rodzajach.
Długość (głowa/tułów): Rozpiętość od 24-75 mm u kreta ryjówkowego do 180-215 mm u desmana rosyjskiego.
Masa: rozpiętość od 12 g u kreta ryjówkowego do 550 g u desmana rosyjskiego.

Złotokrety
Złotokrety należą do rodziny Chrysochloridae.
Występuje 18 gatunków
zgrupowanych w siedmiu rodzajach.
Długość: od 70-85 mm u złotokreta Granta do 198-235 mm u złotokreta wielkiego.

Król Anglii i Szkocji Wilhelm III Orański zginął, kiedy jego koń potknął się o kreci kopczyk w 1702 roku. Wrogowie króla, jako-bici, zadowoleni z tego faktu ukuli toast -kiedy wznosili kielichy w górę, mówili: „Zdro­wie małego aksamitnego dżentelmena".
■ Kiedy kret ginie, jego system podziem­nych korytarzy w ciągu dwóch godzin jest zajmowany przez innego osobnika.
Kret europejski w ciągu doby zjada 40-50 gramów dżdżownic.
Złotokret Granta może w ciągu jednej no­cy przekopać 4,8 km płytkich podziemnych korytarzy.

Podobne prace

Do góry