Ocena brak

KRAINA DZIECIŃSTWA W LITERATURZE

Autor /tadek Dodano /16.02.2011

KRAINA DZIECIŃSTWA W LITERATURZE

 

W psychice ludzkiej zakodowane jest dążenie do prawdy, dobra i piękna. Często ten ideał jestnieosiągalny, możemy jedynie „dotykać” poszczególnych wartości ogólnoludzkich, takich jak :miłość, przyjaźń, miłosierdzie, honor, umiłowanie wolności.Czym zatem jest szczęście ? Czyż nie osiąganiem dostępnych nam sukcesów, którymprzyświecają ideały ? Ze szczęściem powinno wiązać się działanie nie tylko dla siebie, ale i dlainnych. Czyż jednak możliwe jest pogodzenie jednego i drugiego ?

Często pojawia sięalternatywa : szczęście moje albo szczęście drugiego człowieka. Mimo istniejących ideałówludzkie dążenie do szczęścia ma wiele wspólnego z buntem, niepokorą, bo ona często stanowimotor napędowy do podjęcia działania w imię wyższych celów.Często również pisarze powracają do czasu dzieciństwa, do ziemi, na której wyrośli iktóra kojarzy się z poczuciem bezpieczeństwa, dobra, piękna, obecnością szlachetnych postaw iwzorców moralnych, szukając tam prawdy o sobie, o współczesnych oraz źródła uzdrowieniastosunków międzyludzkich, dającego szczęście ogółowi.A. Mickiewicz jako tułacz - emigrant opiewa piękno Litwy, mówi o kojącym wpływierodzinnego krajobrazu na psychikę niejednego człowieka, o pozytywach drzemiących wduszach prostych ludzi, które często - w momentach ekstremalnych - potrafią wziąć górę nadwadami i przywarami, udowadniając w ten sposób potrzebę odwołania się do przeszłości iodkrycia w niej, we wspomnieniu domu rodzinnego piękna i szlachetności.

W „Panu Tadeszu” przenosi nas poeta do „tych pagórków leśnych, do tych łąk zielonych/ Szeroko nad błękitnym Niemnem rozciągnionych”, aby ukazać pozytywne postaci dworu wSoplicowie, które mogą być wzorem dla niejdenego współczesnego człowieka.Niezwykle szlachetną jednostką zdaje się być Sędzia. - młodszy brat Jacka, reprezentantśrednio zamożnej szlachty, stary kawaler, opiekun Tadeusza i Zosi, gospodarz w Soplicowie.Jawi się jako człowiek poważny, stateczny. Swoim zachowaniem budzi respekt i szacunek. Maogromny wpływ na krewnych, gości i służbę. Jestrozważny i zdecydowany.

To także mądry gospodarz, który o wszystkim myśli i pamięta;domator - jego świat ogranicza się do Soplicowa i okolicy, stąd nieco wąskie horyzontymyślowe. Sędzia to przede wszystkim wielki patriota - kultywuje polskie tradycje - wSoplicowie widoczne są portrety : Kościuszki, Rejtana, Jasińskiego oraz zegar kurantowy z Mazurkiem Dąbrowskiego. To także konserwatysta i tradycjonalista - łączy miłość do ojczyznyze staroświeckimi upodobaniami. Wierzy w zbawczy sens ładu opartego na poszanowaniuetykiety i hierarchii wynikającej z wieku, urodzenia, rozumu i urzędu.

Niezwykle sprawiedliwyi dobry dla chłopów. Nie wyzyskuje ich, nie pozwala organizować polowań na ich gruntach. Toczłowiek gościnny i szczery, czego symbolem są wspaniałe uczty i otwarta brama.Dużo ciepła i szlachetności bije także z postawy Podkomorzego, człowieka spokojnego,taktownego i wytwornego. Można nauczyć się od niego tzw. zachowania dyplomatycznego-potrafi rozładować zapalne sytuacje przy pomocy swej tabakiery, daru od Stanisława Augusta.Jego poglądy i styl życia są wzorem dla Sędziego i reszty szlachty.

Zapatrzony w przeszłość,gani u Polaków francuszczyznę i skłonność do naśladowania obcych wzorów. To równieżwielki patriota. Chwali Napoleona i ma nadzieję na odzyskanie niepodległości przy pomocyCesarza Francuzów. Jego rady ucieczki do Księstwa Warszawskiego wszystkich uczestnikówwalk z Rosjanami są mądre.Mimo tego , że Stolnik Horeszko „naraził” się nam - czytelnikom swoim apodyktyzmemw stosunku do Ewy, to obiektywnie musimy przyznać, że w epopei nie pozbawiony zostałprzez poetę i pozytywnych rysów.

To zwolennik reformy i Konstytucji 3 maja, wielki patriota, który nie ugiął się nawetprzed oddziałem wroga, tylko dzielnie walczył ze szturmującymi jego zamek Rosjanami, doostatniej kropli krwi.W tym zbiorowym portrecie polskiej szlachty przełomu XVIII i XIX wieku nie brak teżpostaci, które staję się bliskie współczesnemu odbiorcy dzięki swojemu wrodzonemu poczuciuhumoru i oryginalności. Do nich niewątpliwie zaliczymy Wojskiego. Najwyższy autorytet wsprawach myslistwa. To także zamiłowany gawedziarz, który potrafi doskonale zabawićtowarzystwo wspaniałymi anegdotami z dawnych czasów, które najczęściej dotyczyły polowań.To postać niezwykle dynamiczna, jest ciągle czymś zajęty, np. tępi muchy i zmyślą o tymzbiera muchomory.

Natomiast usposobieniem sentymentalno-romantycznym charakteryzuje się Hrabia.Mitotwórcza osobowość i skłonność do przygód oraz niezwykłość sprawia, że opowiadanieGerwazego o starym zamku i rodzie Horeszków zrobiło na nim wielkie wrażenie. Podwpływem starego sługi nagle chce odzyskać zamek i staje na czele zajazdu. Jest człowiekiem onieprzewidywalnych reakcjach, a jednocześnie odważnym. Swoje męstwo pokaże podczaswalki z Rosjanami. Wstępuje do wojska Księstwa Warszawskiego, wystawiając swoim kosztempułk jazdyO sile wierności i przywiązania, o prawdziwej przyjaźni dowiadujemy się obserwującstosunek Protazego do Sędziego.

To wierny sługa rodu Sopliców. Jest pod urokiem wspomnień- uwielbia swój dawny zawód - woźnego trybunału i zachowuje pamięć o wielkich procesachsądu nowogródzkiego, których był świadkiem. To też jednostka, która charakteryzuje sięodwagą, ale nie używa siły, tylko sprytu i przebiegłości oraz kruczków prawnych.Nie znajdujemy w „Panu Tadeuszu” jedynie postaci idealnych. Wśród niezliczonejrzeszy postaci możemy dostrzec także tych, którzy niewolni są od wad. Do nich niewątpliwiezaliczyć można Jacka Soplicę wNie mogąc darować Stolnikowi tego , iż nie zgodził się na ożenek z Ewą, podczas napaduMoskali na zamek Horeszki, zabił Stolnika.. Nie znał granic swojej rozpasanej fantazjikawalerskiej. Trzymał w szachu całą szlachtę na sejmikach ziemskich, mógł dzięki temu gorozpędzić.

„Pan Tadeusz” „koją utęsknioną duszę” nie tylko wspomnienia o dawnych,nietuzinkowych bohaterach, którzy mimo wielu wad, egoizmu i skłonności do prywaty wmomentach wspólnego zagrożenia potrafili się otrząsnąć i zacząć myśleć kategorią ”my”, alerównież zachwycają obrazem litewskiej przyrody : pięknem li tajemniczością puszczy ,urokiem wschodu i zachodu słońca, różnorodnością grzybów, grozą i pięknem burzy iromantyzmem dwóch stawów, „krytych” w głębi litewskiej krainy przed okiem cywilizacji.Epopeja A. Mickiewicza to również kraj dzieciństwa widziany przez perspektywęzwyczajów i obyczajów szlacheckich, np. polowanie na grubego zwierza, które odbywało się zzachowaniem pewnego rytuału :pobudka o świcie, wyjazd do lasu całej rzeszy myśliwych i obławników pod wodzą Wojskiego.

Następnie rozstawienie ludzi na stanowiskach, nasłuchiwanie uchem przy ziemi tropówniedźwiedzia, ogłoszenie króla polowania, hejnał myśliwski, spożycie bigosu wg specjalnejreceptury. Albo opis przepysznych staropolskich potraw, na wspomnienie których niejednemuślinka leci : gorącego piwa zabielanego śmietaną z pływającymi gruzełkami twarogu, zrazów,barszczu królewskiego, rosołu staropolskiego, do którego Wojski rzucił kilka perełek i sztukęmonety dla oczyszczenia krwi.

Mimo niezwykłego optymizmu i poczucia humoru poeta ma świadomość tego,że świat, który opisał w „Panu Tadeuszu” już się kończy, odchodzi w zapomnienie, copodkreślił epitetem „ostatni” - „ostatni zajazd na Litwie”, „ostatni woźny trybunału”, „ostatniauczta staropolska”, „ostatni z rodu Horeszków”, „ostatni co tak poloneza wodził”.Kolejny z wielkich romantyków, którego historia „przymusiła” do szukania domu naobczyźnie, często w swoich utworach wracał wspomnieniami do kraju swego dzieciństwa,wspominał Polskę i Polaków. Przykładem może być I akt „Kordiana” Piętnastoletni Kordianprzebywa w ziemiańskim dworku, na wsi, w towarzystwie swego sługi - Grzegorza.

Wspominasamobójczą śmierć swego przyjaciela, rozgoryczony w stosunku do świata, niezadowolony zsiebie, porównuje się do przyrody jesiennej.Chcąc poprawić samopoczucie panicza Grzegorz opowiada mu najpierw żartobliwą bajkęo Janku, co psom szył buty i w ten sposób zrobił karierę na dworze królewskim, następnieopowiada o walkach napoleońskich w Egipcie, później o tragicznych wspomnieniach z Syberiii bohaterskim czynie zesłańca - Kazimierza.Opowieści te nie są w stanie na dłużej obudzić zapału Kordiana, nie znajduje teżspełnienia w miłości do kobiety. Pobrzmiewa tu młodość Juliusza Słowackiego - jego ból zpowodu straty przyjaciel - Ludwika Szpitznagla i miłość do Ludwiki Śniadeckiej.

Obraz kraju lat dziecinnych odnajdujemy także w „Sklepach cynamonowych” B.Schulza. W przypadku tego pisarza i tego utworu, powrót w krainę dzieciństwa, dziecinne lubraczej „oczami fantazji dziecka” widzenie świata, postrzegania pejzażu miasta i ludzi - staje siękluczem interpretacji.Narratorem jest dziecko, które dość pilnie o drobiazgowo ocenia współczesnych muludzi. Niewątpliwie wielle miejsca w swoich refleksjach nad światem dorosłych poświęcakobietom - oto Tłuja, miejscowa wariatka, postać, która jednocześnie fascynuje i odrażanarratora. M.

Podobne prace

Do góry