Ocena brak

KOSTNOSZKIELETOWE, kościste ryby (Osteichthyes)

Autor /IdaD Dodano /24.07.2013

Najliczniejsza, współcześnie żyjąca gromada ryb, która pojawiła się w dewonie. W przeciwieństwie do ryb 4 chrzęstnoszkieletowych nie utraciły szkieletu kostnego, a nawet w niektórych liniach rozwojowych jego ilość zwiększyła się kosztem chrząstki. Było to możliwe dzięki pojawieniu się nowej struktury--> pęcherza pławnego, narządu homologicznego do płuc, prawdopodobnie początkowo służącego do —> oddychania. Dodatkowymi cechami wyróżniającymi ryby kościste jest wieczko skrzelowe, okrywające skrzela, którego obecność pozwoliła na rezygnację z przegród oddzielających pary skrzelowe, a tym samym na poprawę wymiany gazowej w skrzelach.

Ryby kostnoszkieletowe zróżnicowane są na dwie podgromady: mięśniopłetwe I promieniopłe-twe. Pierwsza podgromada obejmuje dwa rzędy: —» dwudyszne i trzonopłetwe. Kiedyś licznie rozprzestrzenione, dzisiaj są reprezentowane przez kilka gatunków pierwszego rzędu i tylko jeden gatunek trzonopłetwych (Latimeria). Jednak na podstawie danych kopalnych wyodrębniono ponad 500 gatunków zgrupowanych w 160 rodzajach. Są to ryby raczej masywne, obdarzone silną i szeroką płetwą ogonową. Ich ciało pokrywają grube, romboidalne łuski, których najgłębsza warstwa zbudowana jest z tkanki kostnej. Posiadają dwie płetwy grzbietowe. Wszystkie płetwy są osadzone na umięśnionych podstawach. Pozwalało to rybom żyjącym w zarośniętych zbiornikach na precyzyjne sterowanie i szybki atak.

Ryby te osiągały znaczne rozmiary, największe gatunki mierzyły do 7 metrów długości. Trzonopłetwe prowadziły drapieżny tryb życia, polując na inne ryby, natomiast dwudyszne są dużo mniej ruchliwe, preferują jako pokarm rośliny i zwierzęta osiadłe. Mięśniopłetwe dominowały w środkowym dewonie. Trzonopłetwe traktowano jako takson wymarły do 1938 roku, kiedy po raz pierwszy wyłowiono okaz lati-merii, żyjącej skamieniałości. Latimerie to ryby dosyć duże, osiągające 2 m długości i ciężar do kilkudziesięciu kilogramów. Żyją na głębokości Kilkuset metrów, odżywiają się głównie głowonoga-mi i rybami.

Ryby promieniopietwe (kostnopromieniste) od poprzedniej grupy odróżnia przede wszystkim budowa płetw i —? łusek. Płetwy tworzą fałd rozpięty na znacznej ilości promieni, natomiast jej ruch zapewniają mięśnie umiejscowione w obrębie jamy ciała. Ponadto płetwy mogą być składane wzdłuż ciała. Występuje tylko jedna płetwa grzbietowa, która w niektórych grupach może być wtórnie podzielona. Sposób łączenia kości szczęk z czaszką, stał się podstawą klasyfikacji ryb kostnopromienistycb. W tkance mięśniowej, na przegrodach poszczególnych miomerów umiejscowione są ości. Poprawiły one sprawność ruchów ciała jako narządu ruchu. Ich ilość jest zależna od gatunku, najmniej ości znajduje się w ciałach ryb mocno wyginających ciało, jak np. węgorz.

Obecność pęcherza pławnego stała się dużym osiągnięciem ewolucyjnym ryb promieniopłetwych, Posiadanie we wnętrzu ciała worka wypełnionego powietrzem pozwala łatwo osiągnąć ciężar właściwy ciała, równy otaczającej go wodzie, a tym samym bez wysiłku utrzymywać się na żądanej głębokości. Z drugiej strony regulacja objętości pęcherza pławnego wymaga czasu i wysiłku, dlatego szybko pływające gatunki zrezygnowały z pęcherza, korzystając z siły nośnej płetw. Podobnie gatunki głębinowe nie posiadają pęcherza, odpowiednią wyporność uzyskują poprzez wysycanie ciała tłuszczem.

Pewną osobliwością jest gatunek ryby Acanthonus armatur, którego czaszka zawiera zbiornik z wodą o stężeniu soli czterokrotnie mniejszym od wody morskiej, co zapewnia zmniejszenie ciężaru właściwego. Inną funkcją pęcherza pławnego jest wspomaganie narządów zmysłu, głównie słuchu. Pęcherz pełni wtedy rolę rezonatora dla fal o'wysokich częstotliwościach. Umożliwia on również rejestrowanie zmian ciśnienia hydrostatycznego, czyli informuje rybę o głębokości zanurzenia. Pewne gatunki wykorzystują go również do wydawania głosu. Niektóre prymitywne gatunki promieniopłetwych nadal wykorzystują go jako narząd oddechowy, np. podobny do węgorza trzcinnik zamieszkujący deltę Nigru.

Gatunki morskie ryb promieniopłetwych musiały dostosować się do wyższego ciśnienia osmotyczne-go wody morskiej. Nie gromadzą jednak w ciele mocznika, przeciwstawiają się odwodnieniu, pijąc ciągle słoną wodę, nadmiar soli wydzielają przez skrzela. Opanowanie środowiska pełnomorskiego wiązało się z dodatkowymi przystosowaniami. Gatunki morza otwartego żyją w stadach, zwanych ławicami i składają ogromne ilości ikry, która nie opada na dno morza, lecz unosi się w toni wodnej.

Odpowiednio przystosowane są do tego ich —» gonady, nieposiadające gonoduktów. Gamety są wydalane wprost do wody, gdzie dochodzi do zapłodnienia. Pływanie ławicami wiąże się z licznymi korzyściami. Chroni przed drapieżniami, którym trudno jest zaatakować konkretnego osobnika w szybko pływającej gromadzie ryb. Dodatkowo rozproszone rozmieszczenie ryb zwiększałoby prawdopodobieństwo spotkania z drapieżnikami. Życie w stadzie ułatwia także znalezienie partnera w sezonie godowym.

Promieniopłetwe dzielą się na dwie podgroma-dy: kostnołuskie (Chondrostei) oraz Neopterygii. Współcześnie żyjącymi przedstawicielami kosto-łuskich są jesiotrokształtne i wielopłetwowce. Są to ryby o wielu prymitywnych cechach, takich jak heterocerkiczny ogon oraz dobrze wykształcona struna grzbietowa. U jesiotrów nastąpiła wtórna redukcja łusek. W Polsce można spotkać jesiotra zachodniego, objętego całkowitą ochroną, jesiotry dostarczają ikry, z której wyrabia się najwyżej ceniony kawior.

Spośród Neopterygii pewne prymitywne cechy można spotkać u żyjącej w Ameryce PN amii oraz u przedstawicieli rzędu niszczuków. Zdecydowanie najbardziej zróżnicowaną i rozpowszechnioną grupą ryb promieniopłetwych są ryby kostnoszkie-letowe (Teleostei). (Niestety w języku polskim ta sama nazwa odnosi się do dwóch jednostek systematycznych: Osteichthyes i Teleostei.) Rozkwit ryb kostnoszkieletowych przypada na kredę, kiedy pojawiło się ich około 200-300 rodzajów. Obecnie żyje ponad 20 tys. gatunków zgrupowanych w 35 rzędach, np. ślędziokształtne, karpiokształt-ne, sumokształtne, łososiokształtne, dorszo-kształtne, okoniokształtne, flądrokształtne i wiele innych.

Podobne prace

Do góry