Ocena brak

Kościół i religia a państwo w poglądach protestanckich (Luter, Kalwin, Zwingle, Beza, Hotman, Bracia Polscy, anabaptyści, anglikanie, purytanie)

Autor /Abbon Dodano /30.04.2012

 

Luter „Herr Omnes”

wyszydzenie rządów ludów, stąd szlachta polska nie za bardzo się przekonywała do wiary niemieckiej, odrzucenie prawa do rewolty, Bóg woli złą władzę niż bunt, kwestionowanie świeckiej władzy papieskie, kler należy poddać władzy świeckiej, modlić się- nie rządzić, państwo powinno karać herezje, kontrolować kazania, nauczanie religii, luteranizm teologicznie uzasadniał absolutyzm, lubili go w Niemczech bo był antyklerykalny, wierny nie potrzebuje pośredników, suwerenność władzy świeckiej, „miecz księcia powinien być czerwony od ociekającej krwi”, zbawienny strach, zwalczał Tomasza Munzera

Torgau 1530 – dopuszcza opór przeciwko władzy, ale tylko w wypadkach uznanych przez prawo 

Kalwin

nawiązywał do nauki Ulryka Zwingliego, republikańskiego teologa reformacji zurychskiej, natura ludzka jest zepsuta, władcy by zbyt byli podobni władcy absolutnemu – Bogu, odrzucał idee luterańska kierowania sprawami religii przez organa państwowe, kościół miał być siłą samoistną, rehabilitacja pracy i zysku z kapitału , ale państwo powinno w zasadzie być podporządkowane kościołowi – miało utrzymywać wiarę chrześcijańską.

bogate republiki miejskie Szwajcarii, kościół niewidzialny ok, ale widzialny ma być w gminach, Kalwin po drugim powrocie do Genewy staje się jej władcą, republika oligarchiczna – właściwy typ władzy, we Francji: noc św. Bartłomieja, 8 wojen religijnych, antymonarchizm hugenotów, w Polsce najwięcej protestantów to byli kalwini, bo kalwiński był słaby.

argumenty teologiczne: jednowładztwo jest konkurencją dla boga, skoro grzesznym jest człowiek to jak ma sprawować władzę? kontra papież.

u Żydów dobre były rządy sędziów

konsystorz genewski – organ mieszany z duchowieństwa i świeckich

Francja południowa – kalwini

klerykalizacja państwa

Beza

prawo do oporu gdy król złamie prawo kontraktu, w Polsce pacta conventa.

nurty plebejskie – mistycyzm wiara w wewnętrzną inspirację bożą

nastepca Kalwina „O prawach urzędu”

prawo do oporu wobec króla na podsatwie faktu zamania kontraktu, który zakreślał granice jego władzy

Zwingli

Pod wpływem M. Lutra przyjął reformacyjną naukę o usprawiedliwieniu z łaski Bożej przez wiarę i zaczął od 1519 krytykować tradycyjną obrzędowość i teologię katol., popadając w konflikt z biskupem Konstancji.

Po zwycięskiej dyspucie z J. Faberem 1523 (na którą przygotował i opublikował 67 tzw. konkluzji — Schlußreden) uzyskał wpływ na radę miejską i uniezależnił się od biskupa. W tym czasie zaczął wydawać swoje reformacyjne dzieła — Commentarius de vera et falsa religione [‘o prawdziwej i fałszywej religii’] (1525) oraz komentarze biblijne. Dokonał reformy porządku kośc. w Zurychu.

Brał również udział w wewnątrzprotest. sporach dotyczących z jednej strony poglądów tzw. marzycieli teol. (których krytykował w licznych polemikach), z drugiej natomiast zrozumienia Wieczerzy Pańskiej, głosząc — wbrew reformacji wittenberskiej (Luter) — tezę o symbol. obecności Chrystusa w sakramencie (m.in. dysputa w Marburgu 1529). Reformacja w duchu Z. rozszerzyła się w Szwajcarii, ale napotkała sprzeciw części kantonów, co wywołało wojnę domową, w czasie której Z. zginął w bitwie pod Kappel.

Anonim

Prawo przeciw tyranom: król wyższy od jednostki, ale niższy od ludu, złemu władcy można satawiać opór

Anabaptyści

ewangelia, świat jest zły, nie ma spójnej wizji państwa np. Tomasz Munzer chciał oddać władzę prostemu ludowi, który jest w stanie zapewnić dobro ogólne, idea republiki plebejskiej, wspólna własność, atakował tezę Lutra o nieomylności Biblii, ważne jest też objawienie i rozum, trzeba niszczyć instytucje i przywileje które chronią prywatne interesy, ze szkodą dla ogółu, królestwo boże na ziemi – równość bez własności prywatnej.

Arianie

urzędy są złe, bo trzeba karać, wojny są złe, XVI/XVII . odrzucenie radykalizmu

Franciszek Hotman – monarchomacha

Franko-Galia

Czasy Franków najlepsze, bo lud ograniczał władzę króla

Hugenoci to nie buntownicy, ale obrońcy starej wiary

Promocja monarchii ograniczonej, suwerenności ludu, absolutyzm osłabia państwo

Stefan de Boetie

O dobrowolnej niewoli; ludzie zapomnieli o swoich prawach; duży zasięg oddziaływania, antyabsolutyzm

Anglikanizm

Kościół państwowy; via media między katolami a protestami trójstopniowego urzędu kośc. (diakon, prezbiter, biskup), które przesądziło o episkopalnym modelu ustrojowym Kościoła, oraz uznanie tradycji za drugą po Piśmie Świętym, a obok światła rozumu (ang. reason) lub „zdrowego rozsądku” (ang. common sense), zasadniczą normę wiary i praktyki chrześcijańskiej.

Uznanie Biblii, zawierającej „wszystkie rzeczy konieczne do zbawienia”, za najwyższy autorytet dla chrześcijanina, przyjęcie za obowiązującą doktryny o usprawiedliwieniu grzesznika z łaski przez wiarę, zredukowanie liczby sakramentów do dwóch: chrztu i Wieczerzy Pańskiej (komunii św.) podawanej wiernym pod obiema postaciami (chleba i wina) były najgłębszymi wyrazami oddania a. ideałom reformacji.

Uwzględniając reformacyjne żądania, a. odrzucił także jurysdykcję biskupa Rzymu, ideę transsubstancjacji i ofiarniczego charakteru mszy, zanegował adorację Eucharystii i kult świętych, istnienie czyśćca, a także zniósł obowiązek indywidualnej spowiedzi przed kapłanem, dopuścił małżeństwa duchownych i przyzwolił na zniesienie przez króla zakonu

1571 39 Artykułów Religii, podstawowej deklaracji doktrynalnej a.

stanowisko doktrynalne zw. Lambeth Quadrilateral, w tytułowych 4 punktach ujmowało wspólne znamiona a., a zarazem określało podstawy dla zjednoczenia rozbitego chrześcijaństwa:

1) Pismo Święte najwyższą normą chrystianizmu,

2) Skład Apostolski i nicejskie wyznanie wiary wystarczającymi streszczeniami wiary,

3) 2 sakramenty chrztu i Wieczerzy Pańskiej pod obiema postaciami jako konieczne obrzędy kośc.,

4) hist. urząd biskupi jako gwarant jedności Kościoła.

Zróżnicowanie doktrynalne i tak zostało:

1) anglokatol. lub katol. (tzw. Kościół Wysoki, ang. High Church), akcentujący spuściznę przedreformacyjną oraz właściwe katolicyzmowi formy kultowe, włącznie z rozbudowaną pobożnością eucharystyczną, kultem Panny Marii i świętych oraz popieraniem monastycyzmu,

2) ewangelikalny (zw. w uproszczeniu Kościołem Niskim, ang. Low Church), nawiązujący do purytanizmu (purytanie) i innych form radykalnego protestantyzmu nurtu kalwinistycznego, podkreślający nadrzędność Biblii w Kościele, doktrynę usprawiedliwienia z łaski przez wiarę i potrzebę osobistego nawrócenia każdego członka Kościoła jako warunek zbawienia, minimalizujący rolę Kościoła instytucjonalnego i sakramentów,

3) liberalny (tzw. Kościół Szeroki, ang. Broad Church), unikający stanowczych poglądów pozostałych anglikanów, preferujący zachowania umiarkowane i tolerancję (czasem indyferentyzm) w zakresie zagadnień dogmatycznych i etycznych, stąd skupiający także przedstawicieli poglądów teologicznie awangardowych i niekonwencjonalnych.

Purytanizm

nurt reformacyjny dążący do zmian w Kościele ang. zgodnie z założeniami teologii kalwińskiej

Za początek p. przyjmuje się odmowę przez część duchownych deklaracji lojalności w siedzibie biskupów anglikańskich w Lambeth 1566.

Nazwa p. została użyta po raz pierwszy prawdopodobnie ok. 1567. P. jako postawa w sprawach religii istniał od początku reform w Kościele angielskim. Tak zwany okres heroiczny p. przeżył za krótkiego panowania Marii Tudor (Krwawej Mary), co barwnie, choć z przesadą, opisał w Book of Martyrs (Acts and Monuments) J. Fox.

Występowali oni także przeciw formom kultowym (szaty, organy, orientowane ołtarze, modlitwy za zmarłych), poziomowi intelektualnemu i moralnemu kleru.

postulującą zmianę ustroju kośc. z episkopalnego na prezbiteriański i dalsze reformy w duchu kalwińskim

Na pocz. 1649 Karol I został ścięty, a z parlamentu usunięci zwolennicy prezbiterianizmu (tzw. parlament kadłubowy). Powołano wówczas Republikę Ang. (purytańską), od 1653 kierowaną przez Cromwella jako Lorda Protektora. Jego rządy to okres względnej tolerancji dla protestantów (także anglikanów i baptystów) i Żydów, jej braku dla katolików i kwakrów oraz dużej surowości obyczajów w życiu publicznym.

Po restauracji monarchii 1660 wprowadzono liczne restrykcje wobec purytan, m.in. zakaz sprawowania urzędów w miastach (Corporation Act 1661), ponowną ordynację duchownych wg rytu anglikańskiego (Act of Uniformity 1662), zakaz nabożeństw niezgodnych z Book of Common Prayer (Conventicles Act 1664), zakaz zbliżania się do dawnych parafii (Five Miles Act 1665), zakaz pełnienia funkcji państw. i wojsk. (Test Act 1673).

W 1688 dokonała się zmiana położenia purytan (Glorious Revolution) za sprawą osadzonego na tronie Wilhelma III Orańskiego, zwolennika kalwinizmu, dopuszczającego obok Kościoła anglikańskiego istnienie wspólnot purytańskich (1689)

duchową łączność przy organizacyjnej niezależności, przyznający synodom jedynie zadania doradcze i pouczające. P. praktykował 2 sakramenty: chrzest (niemowląt) i Wieczerzę Pańską. Jednoznacznie opowiedział się za uproszczeniem oprawy zewn. nabożeństw, których centrum miało być głoszenie Słowa Bożego. Wiązało się to z wprowadzeniem prostego stylu kazań (tzw. plain style).

W sensie kulturowym, p. jawi się jako „punkt widzenia, filozofia życia i kodeks wartości” (P. Miller), mające źródło w teologii reformowanej opartej na Biblii. P. dowartościował wykształcenie zarówno duchownych, jak i świeckich członków. W zakresie etyki promował tzw. cnoty purytańskie — pracowitość, uczciwość, oszczędność.

Podobne prace

Do góry