Ocena brak

Korzenie chrztu chrześcijańskiego

Autor /Franek Dodano /25.04.2011

Kiedy pytamy o historyczne korzenie chrztu chrześcijańskiego natrafiamy na zadziwiający punkt wyjścia. Egzegetyczny stan rzeczy, który zadaje nam kilka zagadek:

- Jezus sam nie chrzcił, ale pierwotny Kościół praktykował, opisywał i teologicznie interpretował chrzest z taką oczywistością, że nigdzie nie znajduje się wzmianki, że ten sakrament byłby kontrowersyjny lub zdobywał dla siebie znaczenie. Synoptycy w żadnym miejscu nie odnotowują jakiejkolwiek działalności chrzcielnej Jezusa. Jednak w ewangelii Jana 3,22;4,1, jest mowa o konkurencji jaką robił Janowi Jezus, jednak dodaje, że sam Jezus nie chrzcił tylko jego uczniowie „chociaż w rzeczywistości sam Jezus nie chrzcił, lecz Jego uczniowie”(J.4,2). Wydaje się także, że w ewangelii Jana utrzymał się pierwotny stan rzeczy, że uczniowie dopiero chrzcili.

Potem Jezus i uczniowie Jego udali się do ziemi judzkiej. Tam z nimi przebywał i udzielał chrztu”(J.3,22)

A kiedy Pan dowiedział się, że faryzeusze usłyszeli, iż Jezus pozyskuje sobie więcej uczniów i chrzci więcej niż Jan”(J.4,1)

Z tych dwóch uwag bez trudu można wyjaśnić wychodząc z ogólnych intencji teologicznych Jana - wyeksponowanie Jezusa nad Jana Chrzciciela i uwydatnieni wyższości naśladowania Jezusa nad ruchem Jana.

Przeciwko chrzcielnej działalności Jezusa Chrystusa przemawiają następujące wzmianki:

- w bardzo starej kompozycji przedwielkanocnego rozesłania uczniów jaka została przekazana nam tylko: Mk.6,7-13 Rozesłanie Dwunastu Następnie przywołał do siebie Dwunastu i zaczął rozsyłać ich po dwóch. Dał im też władzę nad duchami nieczystymi  i przykazał im, żeby nic z sobą nie brali na drogę prócz laski: ani chleba, ani torby, ani pieniędzy w trzosie. «Ale idźcie obuci w sandały i nie wdziewajcie dwóch sukien!»I mówił do nich: «Gdy do jakiego domu wejdziecie, zostańcie tam, aż stamtąd wyjdziecie. Jeśli w jakim miejscu was nie przyjmą i nie będą słuchać, wychodząc stamtąd strząśnijcie proch z nóg waszych na świadectwo dla nich!» Oni więc wyszli i wzywali do nawrócenia. Wyrzucali też wiele złych duchów oraz wielu chorych namaszczali olejem i uzdrawiali”.

Mt.10,1-15 „Wtedy przywołał do siebie dwunastu swoich uczniów i udzielił im władzy nad duchami nieczystymi, aby je wypędzali i leczyli wszystkie choroby i wszelkie słabości. A oto imiona dwunastu apostołów: pierwszy Szymon, zwany Piotrem, i brat jego Andrzej, potem Jakub, syn Zebedeusza, i brat jego Jan,  Filip i Bartłomiej, Tomasz i celnik Mateusz, Jakub, syn Alfeusza, i TadeuszSzymon Gorliwy i Judasz Iskariota, ten, który Go zdradził.

Mowa misyjna Tych to Dwunastu wysłał Jezus, dając im następujące wskazania: «Nie idźcie do pogan i nie wstępujcie do żadnego miasta samarytańskiego!  Idźcie raczej do owiec, które poginęły z domu Izraela. Idźcie i głoście: "Bliskie już jest królestwo niebieskie".  Uzdrawiajcie chorych, wskrzeszajcie umarłych, oczyszczajcie trędowatych, wypędzajcie złe duchy! Darmo otrzymaliście, darmo dawajcie!  Nie zdobywajcie złota ani srebra, ani miedzi do swych trzosów.  Nie bierzcie na drogę torby ani dwóch sukien, ani sandałów, ani laski! Wart jest bowiem robotnik swej strawy.

     A gdy przyjdziecie do jakiegoś miasta albo wsi, wywiedzcie się, kto tam jest godny, i u niego zatrzymajcie się, dopóki nie wyjdziecie.   Wchodząc do domu, przywitajcie go pozdrowieniem. Jeśli dom na to zasługuje, niech zstąpi na niego pokój wasz; jeśli zaś nie zasługuje, niech pokój wasz powróci do was!Gdyby was gdzie nie chciano przyjąć i nie chciano słuchać słów waszych, wychodząc z takiego domu albo miasta, strząśnijcie proch z nóg waszych! Zaprawdę, powiadam wam: Ziemi sodomskiej i gomorejskiej lżej będzie w dzień sądu niż temu miastu.Łk.10,1-16 „Wysłanie siedemdziesięciu dwóch  Następnie wyznaczył Pan jeszcze innych siedemdziesięciu dwóch i wysłał ich po dwóch przed sobą do każdego miasta i miejscowości, dokąd sam przyjść zamierzał.      Powiedział też do nich: «Żniwo wprawdzie wielkie, ale robotników mało; proście więc Pana żniwa, żeby wyprawił robotników na swoje żniwo. Idźcie, oto was posyłam jak owce między wilki.  Nie noście z sobą trzosa ani torby, ani sandałów; i nikogo w drodze nie pozdrawiajcie! Gdy do jakiego domu wejdziecie, najpierw mówcie: Pokój temu domowi! Jeśli tam mieszka człowiek godny pokoju, wasz pokój spocznie na nim; jeśli nie, powróci do was.

W tym samym domu zostańcie, jedząc i pijąc, co mają: bo zasługuje robotnik na swoją zapłatę. Nie przechodźcie z domu do domu. Jeśli do jakiego miasta wejdziecie i przyjmą was, jedzcie, co wam podadzą; uzdrawiajcie chorych, którzy tam są, i mówcie im: Przybliżyło się do was królestwo Boże. Lecz jeśli do jakiego miasta wejdziecie, a nie przyjmą was, wyjdźcie na jego ulice i powiedzcie: Nawet proch, który z waszego miasta przylgnął nam do nóg, strząsamy wam. Wszakże to wiedzcie, że bliskie jest królestwo Boże.  Powiadam wam: Sodomie lżej będzie w ów dzień niż temu miastu. Biada nie pokutującym miastom. Biada tobie, Korozain! Biada tobie, Betsaido! Bo gdyby w Tyrze i Sydonie działy się cuda, które u was się dokonały, już dawno by się nawróciły, siedząc w worze pokutnym i w popiele. Toteż Tyrowi i Sydonowi lżej będzie na sądzie niżeli wam. A ty, Kafarnaum, czy aż do nieba masz być wyniesione? Aż do Otchłani zejdziesz!      Kto was słucha, Mnie słucha, a kto wami gardzi, Mną gardzi; lecz kto Mną gardzi, gardzi Tym, który Mnie posłał».” Też w źródłach Q.

Uczniowie otrzymują od Chrystusa polecenie uzdrawiania chorych i proklamowania bliskości Królestwa Bożego, lecz nie otrzymują żadnego polecenia przepowiadnia chrztu lub jego udzielania. Ponieważ w całym tym kompleksie tradycji rozesłania uczniów polecono im to samo, co czyni sam Jezus i co znajdowało się w centrum Jego działalności możemy stwierdzić w tym punkcie - Jezus nie naśladuje Chrzciciela, sam nie chrzcił i nie rozesłał uczniów aby chrzcili.

Gdy się zważy, jak bardzo znamienne dla Jana znak pokuty związany został z jego stanowczym przepowiadaniem sądu, z zagrożeniem zbliżającego się Ostatecznego Sądu, Bożej Kary wówczas wydaje się oczywiste uzasadnienie dla takiego zachowania się Jezusa. Tematem dla Jezusa jest nie zagrożenie sądu lecz przepowiadanie Królestwa Bożego jako zbawienia, jako niezasłużonej miłości i Bożego przebaczenia. Taki zamiar został by całkowicie zasłonięty przez przejęcie lub dalszą kontynuację chrztu Jana.

- Powielkanocna wspólnta uczniów chrzci od samego początku z jak największą samooczywistością. Wszystkie próby historyków religijnych lub egzegetów wyprowadzania chrztów z grec. Misteriów religijnych i przypisania go dopiero późniejszej mówiącej po grecku wspólnocie zostały przezwyciężone, bo bezsporne jest to, że w aramejskej wspólnocie w sposób oczywisty praktykowano chrzest w imię Chrystusa.

Można zapytać jak to do siebie pasuje? Przeszłość, która egzegetycznie co dotyczy historyczności nowotestamentalnej wypowiedzi, nie była tak wrażliwa, posiada tylko pozornie łatwą odpowiedź. Uczniowie dlatego chrzcili od razu po Wielkanocy ponieważ sam Zmartwychwstały im tak polecił, co wynika z: Mt.28,19 ” Idźcie więc i nauczajcie wszystkie narody, udzielając im chrztu w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego.” Mk.16,16 Kto uwierzy i przyjmie chrzest, będzie zbawiony; a kto nie uwierzy, będzie potępiony.”

Teksty te, zdania wypowiedziane przez Zmartwychwstałego wraz ze swoim kontekstem włączone zostały do ewangelii Marka dopiero w II w. a także zakończenie ewangelii Mateusza, ze swą formułą trynitarną chrzcielną historycznie zredagowane relatywnie późno stwierdza zupełnie jednoznacznie, że Mateusz teologicznie odnosi chrzest do zmartwychwstałego. My natomiast chcielibyśmy wiedzieć jaki zaistniał historyczny powód, że uczniowie kilka dni po śmierci i wywyższeniu Jezusa wzywają do chrztu w „imię Chrystusa” – interesujące jest tu stanowisko Łukasza. Chociaż Łukasz w najwyższym stopniu interesuje się instytucją chrztu i chociaż poleceniom Zmartwychwstałego poświęca dużo miejsca, nie posiada żadnego nakazu chrztu Łk.24,47 w imię Jego głoszone będzie nawrócenie i odpuszczenie grzechów wszystkim narodom, począwszy od Jerozolimy.” Jest bardzo pouczający.

Mówi tam Zmartwychwstały, że w Jego Imię należy przepowiadać nawrócenie na odpuszczenie grzechów. U Łukasza mamy tekst gdzie w ustach zmartwychwstałego uobecniają się motywy chrztu. Łukasz ten tekst sformułował na Markowym opisie chrztu Jana. „Wystąpił Jan Chrzciciel na pustyni i głosił chrzest nawrócenia na odpuszczenie grzechów”(Mk.1,4).Marek wspomina chrzest Jana, Łukasz przejmuje ten cały słowny opis, pomija „ w ustach Chrystusa wzmiankowanie chrztu”. Tym samym staje się jasne: Łukasz po prostu nie znalazł w szerokim spektrum chrześcijańskich tradycji Jezusowego nakazu udzielania chrztu do którego mógłby się odwołać.

Jezus sam nie chrzcił, uczniowie chrzczą po Wielkanocy. Jak oni do tego doszli? Minione próby wyprowadzenia chrztu chrześcijańskiego z helleńskich wtajemniczeń misteryjnych nie są dziś poważnie dyskutowane. Wielorakie rytualne obmycia jakie istniały w judaizmie (od rąk aż do kąpieli) niewiele dają wyjaśnień są one dawane jako składowa część praktyk religijnych. Chrzest - jest wydarzeniem jednorazowym. Istniał również w judaizmie, tzw chrzest prozelitów jako wydarzenie jednorazowe, przez który poganie byli przyjmowani do żydowskiej wspólnoty po obrzezaniu.

Chrzest prozelitów był samo-chrztem i stosowany był tylko do pogan. Chrzest chrześcijański otrzymuje się, a wezwanie do chrztu w imię Jezusa z naciskiem od początku jest kierowany do Żydów. „«Nawróćcie się - powiedział do nich Piotr - i niech każdy z was ochrzci się w imię Jezusa Chrystusa na odpuszczenie grzechów waszych, a weźmiecie w darze Ducha Świętego.” (Dz.2,38)

Podobne prace

Do góry