Ocena brak

Kopytnik pospolity

Autor /florida Dodano /21.02.2013

Jest to roślina wieloletnia z rodziny Kokornakowatych (Aristolochiaceae), występująca wcienistych lasach liściastych i mieszanych oraz w zaroślach od Francji poza wschodnie granicePolski, również we Włoszech, na Bałkanach, Turcji i na Syberii. W Polsce jest dość pospolitaw całym kraju.Kopytnik jest rośliną do 10 cm wysoką, wykształcającą pełzające, silnie rozgałęzione kłączez licznymi nitkowatymi, krótkimi korzeniami. Łodyga czerwonawofiole-towonabiegła, również pełzająca, przeważnie z 2-3 liśćmi. Poszczególne liście na długich,owłosionych ogonkach są okrągławonerkowate, zbliżone kształtem do odcisku końskiego kopyta,skórzaste, od strony górnej ciemnozielone, błyszczące, od strony dolnej - jaśniejsze, matowe,zimotrwałe. Kwiaty pojedyncze, brunatnoczerwone, dzwonkowate, wyrastają z pachwinliści tuż przy ziemi i są zapylane przez mrówki i inne pełzające owady. Kwitnie od marca domaja. Cała roślina, zwłaszcza po roztarciu, wydziela zapach pieprzowy. Kopytnik objęty jestczęściową ochroną gatunkową.

Surowiec. Zbiera się od wiosny do jesieni całą roślinę, wykopując ją wraz z częścią nadziemną,otrząsa z ziemi i rozkłada pojedynczą warstwą w cieniu i przewiewie. Następnie dosuszaw suszarni ogrzewanej w temp. około 30°C. Otrzymuje się ziele kopytnika z korzeniami -Herba Asari cum radicibus. Powinno ono zawierać minimum 0,8% olejku eterycznego. Jedyniew lecznictwie ludowym są stosowane same liście kopytnika - Folium Asari.

Podstawowe związki czynne. Ziele zawiera około 1,5% olejku eterycznego, ale ilość ta jestzmienna i zależy od miejsca zbioru oraz przypuszczalnie od właściwości genetycznych. W liściachznaleziono 0,13-0,24% olejku, natomiast w organach podziemnych do 3,6%, a w pochodzącychz gór nawet do 8,25%. Podstawowym składnikiem olejku jest trans-izoazaron,oprócz niego są małe ilości izomerów azaronu, aldehydu azarylowego, safrolu i innych. Znanesą jednak rasy chemiczne kopytnika, w których podstawowym składnikiem olejku eterycznegojest trans-izoelemicyna lub eter metylowy trans-izoeugenolu. Ponadto ziele zawiera około6,5% garbników, związki cukrowe, żywicowe, sole mineralne (około 8%), pochodną kumarynowąi inne. Brak alkaloidów.

Działanie. Kopytnik i jego przetwory działają pobudzająco na czynności wydzielnicze różnychnarządów. Najbardziej znaczące jest wzmaganie wydzielania śluzu przez błony śluzoweżołądka, jelit i oskrzeli, następnie zwiększanie wydalania moczu i potu. Działają także rozkurczowona jelita i oskrzela, zapobiegają i przeciwdziałają kurczom w obrębie układu trawiennegoi oddechowego. Są też środkiem wykrztuśnym ułatwiającym usuwanie śluzu zalegającegow górnych drogach oddechowych z jednoczesnym przywróceniem swobodnego, naturalnegoruchu nabłonka rzęskowego. Kopytnik wywiera również wpływ hamujący na sferę psychicznąi przewodzenie bodźców w obrębie ośrodkowego układu nerwowego. Działa w sposób zbliżony,a może nawet identyczny, do środków uspokajających i auksjolitycznych. Działa równieżprzeciwbakteryjnie.

Działania niepożądane. Większe dawki surowca, niż zalecane, powodują wiele objawówszkodliwych. Najpierw pojawiają się nudności i podrażnienie żołądka, następnie wymioty ibiegunka. U kobiet następuje przekrwienie narządów miednicy małej i w przypadku ciąży istniejegroźba poronienia.Opisano jeden z przypadków poronienia, w którym doszło również do lekkiego porażeniapołowiczego. Dlatego kopytnik jest zaliczany do roślin trujących, a jego stosowanie w celachleczniczych wymaga ścisłego dawkowania.

Zastosowanie. Kopytnik jest skuteczny w stanach nieżytowych górnych dróg oddechowych,kiedy zalega je sucha i ściśle przylegająca wydzielina z towarzyszącym suchym i ostrymkaszlem, który nie jest w stanie usunąć nagromadzonego śluzu. Podobnie jest w pylicy płuc i wgruźlicy. Pomocniczo stosuje się w astmie, stanach skurczowych oskrzeli, zapaleniu gardła i wprzewlekłym zapaleniu oskrzeli u palaczy tytoniu.

W lecznictwie ludowym kopytnik stosowano niekiedy jako środek wymiotny, wykorzystującjego działanie toksyczne, a nie lecznicze, co było niebezpieczne. Jeszcze bardziej nieracjonalnebyło dodawanie kopytnika do wódki dla alkoholików, aby obrzydzić im picie i spowodowaćwymioty, ponieważ po przedawkowaniu występowały ciężkie objawy zatrucia. Zresztązapach i smak wódki kopytnikowej są łatwo wyczuwalne. Poza tym istnieją obecnie znacznielepsze i bezpieczne syntetyczne środki odwykowe. Wspomniane w starych książkach działanieporonne kopytnika wymaga dużych dawek, które zagrażają życiu matki i powodują utratę dużejilości krwi.W homeopatii stosuje się świeże kłącza kopytnika przeciw migrenie, dusznicy bolesnej, zapaleniupłuc i astmie, a także w histerii oraz nadpobudliwości nerwowej.

Przetwory. Nalewka kopytnikowa:20g rozdrobnionego ziela zalać 100 ml alkoholu 70%(przez zmieszanie po 50 ml spirytusu 95° i wódki 45°) i macerować 10 dni, często wstrząsając.Przecedzić i przyjmować doustnie 2-3 razy dziennie po 20 kropli (maksymalnie do 40 kropli)po jedzeniu. Dla dzieci można sporządzić syrop, mieszając 6 g nalewki ze 100 g stężonego roztworucukru w wodzie (syropu prostego). Podawać po 1 łyżeczce co 3-4 godz. po jedzeniu jakośrodek wykrztuśny.Azarina (Herbapol) - tabletki zawierające sproszkowane ziele kopytnika, korzeń lukrecji,wyciągi z ziela glistnika i korzenia żywokostu oraz kodeinę i olejek anyżowy. Dorosłym zalecasię doustnie 2-5 razy dziennie po 1 tabletce, dzieciom powyżej 6 roku życia po 1/4-1/2 tabletki,zależnie od wieku 2-3 razy dziennie. Tabletkę należy rozkruszyć i popić płynem.

Podobne prace

Do góry