Ocena brak

Konstytucyjny system źródeł prawa

Autor /ziutek Dodano /22.03.2011

Przy konstrukcji Rozdziału III Konstytucji ustrojodawca oparł się na rozróżnieniu aktów prawnych na powszechnie obowiązujące i o wewnętrznym charakterze. Źródłami prawa powszechnie obowiązującego, a więc takiego, które wiąże wszystkich- zarówno podmioty państwowe (organy, instytucje, funkcjonariuszy itd.), jak również obywateli i wszystkie znajdujące się pod jurysdykcją RP osoby oraz podmioty prawne, wg art.87 są: konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe, rozporządzenia oraz- na obszarze działania organów, które je ustanowiły- akty prawa miejscowego.

Krąg aktów uznanych za powszechnie obowiązujące jest wąski. Konstytucja zalicza do nich  przede wszystkim akty stanowione przez parlament (Konstytucja i ustawy) oraz takie, na których istotny wpływ mają ustawy ( umowy międzynarodowe w większości ratyfikowane są za zgodą parlamentu wyrażoną w ustawie). Tylko jeden rodzaj wymienionych w tym artykule aktów pochodzi od organów nie przedstawicielskich (rozporządzenie)- ale i w tym przypadku, z uwagi na swój charakter- jego związek z ustawą jest bardzo ścisły.  

Konstytucja- jako akt uznany za źródło ustalania podstawowych zasad mających wyznaczać reguły systemu stanowienia prawa- stoi na czele całego systemu prawnego. Jej nadrzędność została wyraźnie podkreślona w samym tekście Konstytucji poprzez wymienienie jej na pierwszym miejscu w art.87, a szczególnie stwierdzeniem w art.8, że: „Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej”.

Zwana jest też ustawą zasadniczą- zajmującą najwyższe miejsce w hierarchii aktów normatywnych. Zawiera postanowienia dotyczące charakteru państwa, jego organów, podstaw ustroju politycznego, gospodarczego, społecznego, określa prawa i obowiązki obywateli. Od innych aktów normatywnych odróżnia ją zarówno przedmiot regulacji, tryb jej uchwalenia, różny też jest podmiot, który ten rodzaj ustawy uchwala (Zgromadzenie Narodowe). Kolejnym aktem prawnym wymienionym w art.87 jest ustawa.

Nauka prawa, opierając się na konstytucyjnych cechach ustawy, definiuje ją najczęściej jako: akt normatywny, ustanawiający normy generalne i abstrakcyjne, uchwalany przez parlament w szczególnym trybie”, wzbogacając ją niekiedy o inne konstytucyjne cechy: „o nieograniczonym zakresie przedmiotowym i najwyższej, po Konstytucji mocy prawnej.

Jednocześnie ustawa jest aktem podporządkowanym Konstytucji, co oznacza wymóg zgodności jej norm z wartościami, zasadami i normami konstytucyjnymi. Gwarancją zgodności ustaw z Konstytucją jest prawo Trybunału Konstytucyjnego do kontroli tej zgodności. Ustawa jest aktem prawnym uchwalanym przez Sejm z udziałem Senatu (organy „władzy ustawodawczej”) w specjalnej procedurze, określanej mianem trybu ustawodawczego. W systemie prawnym przyjętym w Konstytucji parlament ma w zasadzie wyłączność stanowienia ustaw. Nowością, na tle dotychczasowych polskich konstytucji, jest ujęcie i określenie w konstytucyjnym katalogu źródeł prawa miejsca umów międzynarodowych.

Ratyfikowane umowy międzynarodowe źródłem powszechnie obowiązującego prawa. W konstytucyjnym porządku prawnym usytuowane są poniżej Konstytucji, z którą powinny być zgodne. Do orzekania o ich zgodności z ustawą zasadniczą upoważniony został TK, który czyni to na ogólnych zasadach przewidzianych dla kontroli następczej oraz na wniosek Prezydenta skierowany przed ratyfikacją (kontrola wstępna). Skuteczność umów międzynarodowych względem pozostałych aktów uzależniona jest od trybu ratyfikacji.

Umowy międzynarodowe, które są ratyfikowane przez prezydenta za uprzednią zgodą parlamentu wyrażoną w ustawie i które są ogłaszane w trybie wymaganym dla ustaw, mają moc prawną ustawy. Jednakże w przypadku, „jeżeli ustawy nie da się pogodzić z umową”, umowa ta, w myśl przepisów art. 91 ust.2- ma pierwszeństwo przed ustawą. Natomiast umowy ratyfikowane bez upoważnienia ustawy, w przypadku kolizji norm ustępują swą skutecznością ustawie, ale mają pierwszeństwo przed innymi aktami prawnymi.

Rozporządzenie jest jedynym aktem organów władzy wykonawczej uznanym w art.87 za źródło powszechnie obowiązującego prawa. Konstytucja konstruuje rozporządzenie jako akt ściśle związany z ustawa: wydawany przez organy wskazane w Konstytucji, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania.

Upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści tego aktu. W Konstytucji prawo do wydawania rozporządzeń przyznano: Prezydentowi RP, Radzie Ministrów, Prezesowi Rady Ministrów, ministrom kierującym działem administracji rządowej, przewodniczącym określonych w ustawie komitetów powołanych w skład Rady Ministrów oraz Krajowej Radzie Radiofonii i Telewizji. Rozporządzenie jest aktem wykonawczym do ustawy.

Źródłem powszechnie obowiązującego prawa, ale o ograniczonym terytorialnie zasięgu są akty prawa miejscowego. Zgodnie z art. 94 Konstytucji: „Organy samorządu terytorialnego oraz terenowe organy administracji rządowej, na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie, ustanawiają akty prawa miejscowego obowiązujące na obszarze działania tych organów”.

Od aktów prawa powszechnie obowiązującego Konstytucja oddziela tzw. prawo wewnętrzne, czyli przepisy prawne obowiązujące tylko jednostki organizacyjne podległe organowi wydającemu te akty. Tworzą one grupę zróżnicowaną zarówno z punktu widzenia podmiotów uprawnionych do ich stanowienia, jak też podstawy prawnej wydania (Konstytucja, ustawy). Najczęściej spotykanymi są zarządzenia.

one aktami wewnętrznymi wydawanymi tylko na podstawie ustawy i nie mogą stanowić podstawy decyzji wobec obywateli, osób prawnych oraz innych podmiotów. Podlegają one także kontroli ich zgodności z powszechnie obowiązującym prawem.

Podobne prace

Do góry