Ocena brak

Konstytucyjne zasady systemu źródeł prawa

Autor /Borys Dodano /10.08.2011

Konstytucja RP:

  • wprowadziła podział źródeł prawa (aktów prawnych) na powszechnie obowiązujące i wewnętrznie obowiązujące, w związku z tym system źródeł prawa ma charakter dualistyczny (dychotomiczny), tj. że w istocie każdy akt normatywny musi zostać podporządkowany albo prawu powszechnie wiążącemu , albo wewnętrznie wiążącemu;

  • określiła miejsce prawa międzynarodowego i prawa wspólnotowego w systemie prawa polskiego;

  • sprecyzowała zasady wydawania aktów prawnych wykonawczych do ustawy, tj. rozporządzeń (zwykłych) i zarządzeń;

  • stworzyła podstawy tzw. zamkniętego systemu źródeł prawa.

W demokratycznym państwie prawa przyjmuje się wymóg zgodności wszystkich aktów prawnych z konstytucją "Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej". Jest to wynikiem przyjętej hierarchii aktów prawnych, zgodnie z którą każda ustawa musi być zgodna z konstytucją (zasada konstytucyjności, zaś każde rozporządzenie wykonawcze nie może być sprzeczne z ustawą i konstytucją (zasada legalności). Do oceny zgodności aktów prawnych z normami wyższego rzędu powołany jest Trybunał Konstytucyjny.

Istotą przepisów prawa powszechnie obowiązującego jest ich zakres obowiązywania – mogą one obowiązywać wszystkie podmioty w państwie. Przepisy także mogą kształtować sytuację prawną obywateli i podmiotów podobnych, różnego rodzaju stowarzyszeń i organizacji, z partiami politycznymi włącznie, a także poszczególnych segmentów aparatu władzy publicznej zarówno na szczeblu centralnym jak i terenowym. Ujęte są w hierarchicznym systemie, który polega na tym, że każdemu typowi aktu normatywnego przysługuje określona ranga w stosunku do typów pozostałych.

Podstawowymi konsekwencjami tej hierarchiczności są:

  • Wymóg zgodności aktów niższego szczebla z aktami wyższego szczebla – konsekwencją niezgodności jest wadliwość aktu niższego i pozwala to sądom na uchylenie bądź pominięcie takiego aktu.

  • Wymógł by uchylenie, zmiana lub zawieszenie aktu danego szczebla mogło dokonać się tylko przez wydanie nowego aktu tego samego szczebla lub aktu szczebla wyższego.

  • Zakaz normowania pewnych materii przez akty poniżej określonego szczebla.

  • Zakaz wydawania aktów niższego szczebla bez uprzednio udzielonego upoważnienia w akcie wyższego szczebla.

Wyróżniamy 4 zasadnicze szczeble:

  • Szczebel Konstytucyjny;

  • Szczebel umów międzynarodowych ratyfikowanych zgodnie z art. 89 ust. 1;

  • Szczebel ustawowy (ustawy i rozporządzenia wydane na mocy ustawy przez prezydenta na podstawie art. 234);

  • Szczebel rozporządzeń.

Warunkiem wejścia w życie przez akty powszechnie obowiązującego prawa jest ich ogłoszenie (zgodnie z art. 88) w: Dzienniku Ustaw RP, Dzienniku Urzędowym RP „Monitor Polski” oraz Dzienniku Urzędowym „Monitor Polski B”. Ich wydanie należy do Prezesa Rady Ministrów.

Przepisy tego prawa zostały ujęte w zamknięty system źródeł prawa w aspekcie:

  • Przedmiotowym – Konstytucja wyczerpująco wymieniła formy aktów, w jakich mogą być zawierane normy o powszechnie obowiązującym charakterze.

Art. 92 Konstytucji wymienia:

- konstytucję;

- ustawy;

- rozporządzenia z mocą ustawy;

- ratyfikowane umowy międzynarodowe;

- normy prawa stanowione przez organizację międzynarodową, której członkiem jest RP, jeżeli umowa międzynarodowa konstytuująca ta organizację, przewiduje taką skuteczność prawną tych przepisów w prawie wewnętrznym;

- rozporządzenia;

- akty prawa miejscowego;

- układy zbiorowe pracy i inne porozumienia.

Konstytucja i ustawy oraz umowy międzynarodowe mają charakter aktów samoistnych (mogą być wydawane w ramach ogólnej kompetencji organu uprawnionego do ich stosowania, nie jest konieczne upoważnienie), natomiast rozporządzenia mają charakter aktów wykonawczych (mogą być wydawane tylko na podstawie upoważnienia ustawowego).

Inne przepisy konstytucyjne dają podstawę do uznania, że źródłami powszechnie obowiązującego prawa mogą być:

- rozporządzenie prezydenta z mocą ustawy;

- przepisy stanowione przez organizację międzynarodową, do której należy Polska, jeżeli umowa międzynarodowa konstytuująca tą organizację przewiduje taką skuteczność prawną tych przepisów w prawie wewnętrznym.

  • Podmiotowym – Konstytucja wymieniła w sposób wyczerpujący katalog organów upoważnionych do stanowienia prawa powszechnie obowiązującego:

- na poziomie konstytucyjnym -> parlament;

- na poziomie rozporządzeń -> Prezydent, Prezes Rady Ministrów, ministrowie kierujący określonymi działami administracji rządowej oraz przewodniczący komitetów, Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji;

- na poziomie prawa miejscowego -> organy samorządu terytorialnego oraz terenowy organ administracji rządowej.

Istotą aktów prawa wewnętrznego jest ograniczony zakres ich obowiązywania bo w myśl art. 93 ust. 1 mogą być kierowane tylko do „jednostek organizacyjnie podległych organowi wydającemu te akty”. System aktów prawa wewnętrznego ma charakter otwarty – trzon jest wymieniony ale nie ma konstytucyjnego zakazu by także inne podmioty mogły tworzyć akty prawa wewnętrznego. Akty prawa wewnętrznego może więc wydawać każdy organ władzy publicznej, o ile tylko istnieją „jednostki organizacyjnie mu podporządkowane o ile kompetencja do wydawania takich aktów jest przewidziana w ustawie.” Akty prawa wewnętrznego nie mogą być adresowane do obywateli, nie ma więc niebezpieczeństwa, że taka rozszerzająca interpretacja ich systemu może kolidować z ochroną praw i wolności jednostki.

Każdy akt prawa wewnętrznego musi odpowiadać wymaganiom art. 93:

- może być adresowany tylko do jednostek organizacyjnie podległych organowi wydającemu ten akt;

- może obowiązywać tylko te jednostki, a nie może działać „na zewnątrz” w szczególności nie może być podstawą decyzji wobec obywateli, osób prawnych i innych podmiotów;

- może być wydany tylko na podstawie ustawy, która musi określać ogólne kompetencje danego organu do wydania takich aktów;

- musi być zgodny z powszechnie obowiązującym prawem.

Są wydawane na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie art. 94 ust. 1. Podlegają różnym formom kontroli co do ich zgodności z prawem. Akty prawa wewnętrznego nie składają się na wzajemnie powiązany system tak jak akty prawa powszechnie obowiązującego. Kompetencja do stanowienia aktów prawa wewnętrznego ma charakter otwarty z punktu widzenia przedmiotowego i podmiotowego.

Podobne prace

Do góry