Ocena brak

Konstytucja marcowa 1921 roku

Autor /Lewin Dodano /02.05.2012

 

Konstytucja marcowa uchwalona przez Sejm Ustawodawczy 17 III 1921, składała się z 7 rozdziałów oraz 126 artykułów i była wzorowana na konstytucji III Republiki Francuskiej z 1785 („republika kolesiów”).

Przed jej uchwaleniem główne spory toczyły się wokół: zakresu władzy prezydenta, kształtu parlamentu (1 czy 2 izbowy), zakresu odpowiedzialności rządu przed sejmem i możliwości zmiany rządu. Decydujący wpływ na treść zapisów konstytucji mieli posłowie prawicy, którzy obawiając się prezydentury Piłsudskiego osłabili pozycję władzy wykonawczej wobec legislatywy.

Konstytucja opierając się na zasadach: suwerenności narodu, republikańskiej formy państwa i podziału władz, dzieliła ją między parlament, rząd i prezydenta oraz niezawisłe sądy.

Władzę ustawodawczą miał sprawować dwuizbowy parlament, złożony z sejmu i senatu, wybieranych na 5 lat według pięcioprzymiotnikowej ordynacji (wybory: bezpośrednie, powszechne, proporcjonalne, równe, tajne), przez obywateli, którzy ukończyli 21 (sejm) i 30 lat (senat). Prawo wybieralności mieli obywatele powyżej 25 (sejm) i 40 lat (senat). Prawo inicjatywy ustawodawczej posiadał też rząd. Sejmowi podlegała NIK.

Władzę wykonawczą sprawował prezydent i rząd. Wyboru prezydenta, który był głową państwa dokonywać miało (raz na 7 lat) Zgromadzenie Narodowe, złożone z członków sejmu i senatu. Prezydent reprezentował kraj na zewnątrz, powoływał rząd (który musiał mieć poparcie sejmu), udzielał mu dymisji, obsadzał urzędy cywilne, wojskowe i stanowiska sędziowskie, sprawował zwierzchnictwo nad siłami zbrojnymi.

W zakresie władzy ustawodawczej zwoływał, zamykał i odraczał sesje parlamentu, który miał prawo rozwiązać, ale tylko przy poparciu 3/5 senatorów. Rola prezydenta była zatem ograniczona.

Rząd - odpowiedzialny przed sejmem (pracował pod ciągłą presją votum nieufności) - nie podlegał zasadzie solidarności (votum nieufności wobec jednego ministra nie oznaczało konieczności dymisji całego gabinetu).

Sądownictwo oparte było na zasadzie niezawisłości i nieusuwalności sędziów. Do orzekania o zgodności aktów administracyjnych z konstytucją powołano Najwyższy Trybunał Administracyjny.

Konstytucja gwarantowała podstawowe swobody i wolności, dzieląc je na: wolnościowe, społeczne, obywatelskie i polityczne. Wyznania uznano za równouprawnione, ale Kościół rzymsko-katolicki uzyskał wśród nich szczególną pozycję.

Własność uznano za podstawę ustroju i porządku prawnego, a jej ograniczenie mogło nastąpić jedynie ze względu na wyższą konieczność i za pełnym odszkodowaniem. W zakresie ustawodawstwa socjalnego konstytucja gwarantowała prawo do strajku, rent i emerytur, 45 godzinny tydzień pracy.

Prawa przysługiwały wszystkim obywatelom bez różnicy pochodzenia, płci, narodowości, rasy czy religii.

Do podstawowych obowiązków obywateli należały: wierność wobec państwa, przestrzeganie jego praw, służba wojskowa i świadczenia publiczne ustanowione prawem.

Wprowadzony system okazał się niesprawny gdyż zbytnio uzależniał władzę wykonawczą od ustawodawczej. Po przewrocie majowym (12-15 V 1926) uchwalono tzw. nowelę sierpniową (2 VIII 1926), która wzmacniała władzę wykonawczą. Konstytucja marcowa została zastąpiona 23 IV 1935 przez kwietniową.

Do konstytucji marcowej nawiązywał formalnie PKWN w 1944, chcąc podważyć legalność rządu londyńskiego.

Podobne prace

Do góry