Ocena brak

Konflikty religijne. Monofizytyzm i monoteletyzm

Autor /Lewin Dodano /02.05.2012

 

  • Zwycięska szkoła aleksandryjska, akcentująca jedność natury boskiej i ludzkiej Chrystusa (monofityzm), spotkała się z nową opozycją. Reprezentował ją zarówno kler (zwł. konstantynopolitański), jak i papiestwo rzymskie. Na jej czele stał patriarcha Konstantynopola Flawian i papież rzymski Leon I. Głosiła istnienie w Chrystusie dwu nieprzemieszanych natur- boskiej i ludzkiej- tworzących jednak jedną osobowość. To ostatnie zastrzeżenie odcinało Flawiana i Leona od potępionego nestorianizmu, a dopuszczało kult Marii Bogarodzicy. Monofizyci jednak, na czele z Eutychesem i patriarchą Aleksandrii Dioskurem, odnieśli zwycięstwo na nowym soborze w Efezie w 449 r., gdzie w toku burzliwych obrad przeciwnicy ich zostali poturbowani, w tym Flawian śmiertelnie.

Sobór efeski w 449 r.:

Monofityzm: patriarcha Konstantynopola Flawian i papież rzymski Leon I

vs.

Monofizytyzm (zwycięski): Eutyches i patriarcha Dioskur z Aleksandrii (szkoła aleksandryjska)

  • Nowy cesarz Marcjan (od 450), któremu zależało na poparciu Rzymu (nie pochodził z dynastii teodozjańskiej, panującej jeszcze w Rzymie), stanął na stanowisku papieża Leona I i zwołał do Chalcedoniu w 451 r. sobór, który potępił monofizytyzm.

Sobór chalcedoński w 451 r.:

Monofityzm (zwycięski): cesarz Marcjan i papież Leon I

vs.

Monofizytyzm: szkoła aleksandryjska

  • Uchwałom chalcedońskim sprzeciwiła się jednak Aleksandria. Monofizytyzm opanował Antiochię i Jerozolimę. Atmosfera religijnego konfliktu doprowadziła do krwawych walk pomiędzy zwolennikami monofityzmu a mofizytyzmu, a także wymierzona była ze strony monofizytów przeciwko władzom państwowym.

  • Przerażeni skutkami soborowych uchwał cesarze szukali kompromisu, narzucając obu stronom własną formułę, starającą się pogodzić oba odłamy religijne, np. Henotikon cesarza Zenona z 482 r. Własna formuła cesarska nie dość, że nie zapobiegła dalszym konfliktom to wywołała I rozłam pomiędzy kościołem wschodnim a zachodnim, tzw. schizmę Akacjusza, od imienia patriarchy konstantynopolitańskiego z 484 r.

  • Śmierć Zenona w 491 r. wyniosła na tron cesarza Anastazego, zwolennika monofizytyzmu, który z kolei musiał bronić się przed wrogą monofizytom ludnością Konstantynopola.

  • Dopiero cesarz Justyn I, założyciel dynastii macedońskiej, przywrócił w 517 r. ważność uchwał chalcedońskich i popierając monofityzm nawiązał stosunki z papiestwem.

  • Walki te uwydatniły rolę cesarzy, którzy od Konstantyna Wielkiego dążyli do podporządkowania sobie organizacji kościelnej i narzucenia kościołowi własnych poglądów dogmatycznych. Narzędziem cesarza byli bp Konstantynopola, którzy na II soborze powszechnym w Konstantynopolu w 381 r., rywalizując z Antiochią i Aleksandrią, otrzymali drugie miejsce po bp Rzymu, w końcu VI w. otrzymując tytuł „patriarchów ekumenicznych”- powszechnych.

  • Cesarz nie tylko uważał się za świecką głowę kościoła, ale nawiązując do tytułu pierwszych cesarzy rzymskich, jako pontifex maximus chciał być najwyższym autorytetem w kwestii prawowierności. Sytuacja taka powodowała ciągłe zmiany w stosunku do zwaśnionych stron, zależnie od zmian na tronie cesarskim.

  • Interwencje państwa wzrosły za czasów Justyniana, który przeszedłszy gruntowne studia teologiczne pozwalał sobie na drobiazgowe wnikanie w doktrynę głoszoną przez poszczególnych bp. Dążąc do przywrócenia jedności cesarstwa Justynian walczył również o jedność religijną, przy czym posługiwał się drastycznymi środkami:

  • W 529 r. zamknął Akademię Platońską w Atenach, ostatni bastion hellenizmu pogańskiego (wykładowcy uszli do Persji).

  • Rozpoczął prześladowania Żydów i Samarytan.

  • Uderzył na monofizytów, godząc w samą Aleksandrię. Jego pełnomocnik, patrycjusz Paweł rozpoczął tam straszliwy terror (podobno termy ogrzewano palonymi ciałami monofizytów).

  • Prześladowania i męczeństwo monofizytów, zwolenników Eutychesa i Dioskura, nie powstrzymały jednak herezji od dalszego rozprzestrzeniania się w Egipcie i Syrii. Działał tam odrębny organizator monofizyckiej struktury kościelnej, Jakub Baradaios; od jego imienia syryjskich monofizytów nazywano jakobitami.

Prześladowania monofizytów wyzyskali Persowie, udzielając im schronienia i licząc na ich poparcie w wojnach z Bizancjum.

  • Walka grecko- rzymskiego cesarstwa z syryjsko- egipski monofizytyzmem nabrała charakteru narodowościowego, w obliczu rosnących na przestrzeni IV- V w. sprzeciwów wobec cesarskiego fiskalizmu i wyzysku najbardziej rozwiniętych prowincji- Syrii i Egiptu. Powierzchowna hellenizacja tych obszarów ustępowała teraz ofensywie miejscowych języków. Mieszkańcy Syrii i Egiptu zarzucili język grecki i wprowadzili miejscowe dialekty do nabożeństwa i literatury, domagając się obywatelstwa. W Armenii monofizytyzm stał się nawet religią państwową.

  • Skutki prześladowań, a także groźba wykorzystania atmosfery religijnego konfliktu przez króla perskiego zmusiły Justyniana do porzucenia dotychczasowej polityki kościelnej, zwłaszcza, że monofizytom sprzyjała cesarzowa Teodora. W 544 r. Justynian wydał edykt potępiający:

  • tzw. Trzy Artykuły- trzech bp z V w. oskarżonych przez monofizytów o sympatie nestoriańskie.

Edykt został zatwierdzony na soborze w Konstantynopolu w 553 r.

  • Posunięcia te wywołały jednak dalsze poróżnienia. Cesarzowi udało się zmusić papieży rzymskich (obecnie znajdujących się pod panowaniem Bizancjum) do zatwierdzenia postanowień edyktu i soboru, ale sami papieże spotkali się ze sprzeciwem wobec takiej uchwały na własnym terenie: w Afryce, Akwileji i Mediolanie.

  • Monofizytów edykty Justyniana także nie zjednały: pozostali oni w opozycji, godząc w jedność państwa. Niebezpieczeństwa te sprawdziły się w czasie najazdów perskich w końcu VI i na początku VII w., gdy Syryjczycy przechodzili masowo na stronę wroga.

Monoteletyzm

  • Około roku 630 patriarcha konstantynopolitański Sergiusz, z poparciem cesarza Herakliusza i papieża Honoriusza I, wystąpił z nową formuła pojednawczą. Głosiła ona, że w Chrystusie istnieją dwie natury, ale tylko jedna bosko- ludzka wola (monoteletyzm). Gdy tezy Sergiusza zyskały sobie zwolenników wśród monofizytów, Herakliusz silniej zaczął popierać patriarchę.

  • Przeciwko monoteletyzmowi wystąpił jednak patriarcha jerozolimski Sofroniusz, który pozyskał nowego papieża Marcina I.

  • Następcy Herakliusza lawirowali pomiędzy skrajnościami, głosząc formuły kompromisowe, bądź uciekając się do prześladowań jednej lub drugiej strony.

Dyoteletyzm

  • Gdy Syria i Egipt przepadły bezpowrotnie w ręce Arabów, gdy nie znaleziono na przestrzeni blisko dwóch i pół wieku sposobu na pozyskanie monofizytów, gdy chciano przywrócić spokój wewnętrzny w granicach pozostałych cesarstwu terytoriów, cesarz Konstantyn IV Pogonatos (Brodaty) na soborze w Konstantynopolu w 680 r. wspólnie z papieżem Agatonem doprowadził do potępienia monoteletyzmu. Ogłoszono nową formułe, która głosiła o dwóch wolach Chrystusa. Wyklęci zostali zarówno patriarcha Sergiusz, jak i papież Honoriusz.

Podobne prace

Do góry