Ocena brak

KONCEPCJE NORMALNOŚCI - Norma społeczno - kulturowa

Autor /Gawel Dodano /09.09.2011

Ta norma przyjmowana w psychologii klinicznej jest bardziej wieloznacz­na. Składają się na nią dwa pojęcia. W pierwszym za normalne uznaje się to, co jest powszechne, typowe dla danej kultury, są to zachowania zgodne ze zwyczajami, ustaloną konwencją. Z tym realistyczno-konwencjonalistycznym rozumieniem normy wiąże się pojęcie człowieka normalnego, w sensie typowego dla danej grupy czy kultury. Spełnianie wymagań kultury i ocze­kiwań społecznych związanych także z przepisami ról społecznych ułatwia i warunkuje harmonijne współżycie, uczestnictwo w kulturze i rozwój społe­czny. Odchylenie od wzorów społeczno-kulturowych nazywa się dewiacją. Do pojęcia dewiacji powrócimy w rozdziale o kryteriach nienormalności i psychopatologii. Znaczny stopień odchylenia od oczekiwań społecznych grozi sankcjami społecznymi.

Normalność społeczno-kulturową ma także drugie znaczenie - zgodności z normami skodyfikowanymi, normami moralnymi i prawnymi. Istnienie skodyfikowanych i zinstytucjonalizowanych norm umożliwia w ogóle wprowadzenie nakazów ról społecznych, zasad funkcjonowania organizacji, prawa i struktur społecznych. Osoba, która nie spełnia powszech­nych norm etycznych i prawnych uspołecznionej kultury jest nienormalna w tym sensie, że narusza ład społeczny i zagraża funkcjonowaniu społecznoś­ci i rozwojowi jednostek.

Ze społeczno-kulturowym pojęciem normy wiąże się najpoważniejsza kontrowersja w psychologii klinicznej i psychopatologii. Chodzi o to, że wzory społeczne i wymagania normatywne mogą same pochodzić od patolo­gicznych grup społeczności, a niekiedy całych systemów. Najczęściej wy­mienia się tu różne odmiany faszyzmu, struktur totalitarnych czy grup przestępczych. W takich wypadkach dewiacja od negatywnych wzorców może być wyrazem zdrowia psychicznego i społecznego. Z drugiej strony zachowania niemoralne i przestępstwa należy traktować głównie w katego­riach pierwotnych dla tych zachowań, tj. w kategoriach prawa i etyki.

W następnej kolejności można się zastanawiać nad tym, czy naruszenie norm moralnych i prawnych może być spowodowane odchyleniem od normy psychologicznej (np. struktura osobowości), czy też biologicznej (funkcjo­nowanie mózgu).

Trzeba więc przyznać, że pojęcie normy społeczno-kulturowej ma wyjątko­wo relatywistyczny charakter. Sprawa komplikuje się dodatkowo, gdy weź­miemy pod uwagę procesy zanikania norm i związane z tym procesy dezorga­nizacji społecznej. Chodzi tu o podatność na upowszechnienie dewiacyjnych wzorów zachowań, a taki stan rzeczy przeżywają kultury w okresach przemian społecznych. Ochrona uniwersalnych wartości i systemów normatywnych jest więc ważnym czynnikiem stabilizacji i rozwoju tak społecznego, jak i indywi­dualnego. Głęboką refleksję nad znaczeniem normy kulturowej w odniesieniu do zdrowia psychicznego oraz analizę pozytywnych i negatywnych aspektów stosowania tych norm przedstawiła J. Sowa. Wyraża ona bardzo ostrożny sąd w podsumowaniu jednego z rozdziałów swojej książki o kulturo­wych założeniach normalności w psychiatrii, stwierdzając, że jednym z wa­runków zdrowia psychicznego „jest to, aby nie być całkowicie nieprzystoso­wanym do dostępnych w tej kulturze wzorów postępowania".

Podobne prace

Do góry