Ocena brak

Koncepcja Centrolewu

Autor /Wladek Dodano /03.06.2011

W wyjątkowo trudnej sytuacji po przewrocie majowym znalazły się ugrupowania tzw. lewicy parlamentarnej - PPS, PSL "Wyzwolenie" i Stronnictwo Chłopskie, aktywnie wspierające zamachowców. Udzielając im bowiem poparcia liczyły na ugruntowanie w kraju demokracji, odrodzenie moralne społeczeństwa i zreformowanie stosunków społeczno-gospodarczych.. Wysunęły postulaty rozwiązania Sejmu i Senatu, rozpisania nowych wyborów parlamentarnych, powierzenia funkcji prezydenta J. Piłsudskiemu, powołania rządu robotniczo-chłopskiego i przeprowadzenia radykalnych reform społeczno­gospodarczych. Tymczasem J. Piłsudski nie zamierzał spełnić oczekiwań popierających go sił politycznych. Najbardziej antypiłsudczykowskie stanowisko zajmowała śląska grupa PSChD z Wojciechem Korfantym na czele.

Sformułowanie koncepcji porozumienia międzypartyjnego socjalistów i części ludowców przyspieszyły wybory parlamentarne w 1928 r. każde ze stronnictw zaprezentowało swój program wyborczyDzieliły ich perspektywiczne urządzenia Polski..14 XI 1928 r. przedstawiciele ich klubów parlamentarnych utworzyli w Sejmie Komisje Porozumiewawczą Stronnictw Lewicowych dla Obrony Republiki Demokratycznej. W ten sposób zapoczątkowano realizację koncepcji Centrolewu. Poza porozumieniem pozostawało

naj silniejsze ugrupowanie chłopskie - PSL ,,Piast" oraz NPR i ChD, a więc stronnictwa centrowe. Partia W. Witosa zajmowała od początku postawę opozycyjną.Do zjednoczenia nie kwapili się natomiast pozostali ludowcy (PSL "Wyzwolenie", SCh) ponieważ dzieliły ich z Witosem różnice w sprawach sposobu przeprowadzenia reformy rolnej i stosunku do Kościoła i religii katolickiej. Również NPR i ChD dążyły najpierw do zbliżenia między sobą, a następnie do poszukiwania sojuszników do walki z obozem pomajowym. Zainteresowane współpracą z NPR było PSL ,'piast". Tymczasem NPR i część chrześcijańskich demokratów nie wykluczała też możliwości współdziałania z socjalistami. Część chrześcijańskich demokratów, skupiona wokół W. Korfantego, projektowała utworzenie antyrządowego bloku złożonego ze wszystkich ugrupowań opozycyjnych, włącznie z narodowymi demokratami.

W obliczu pogarszania się sytuacji gospodarczej w kraju w 1929 r., narastania w społeczeństwie niechętnego stosunku do sanacji i dążenia jej do zaprowadzenia rządów autorytarnych (rząd pułkowników) nasilała się działalność opozycyjna pod hasłami obrony konstytucji i demokracji, zjednoczenia ruchu ludowego oraz chrześcijańskodemokratycznego i nacjonalistyczno-robotniczego, a także porozumienia się głównych sił centrum i lewicy demokratycznej. W tej sytuacji 1. Piłsudski na początku IX 1929 r. zaproponował partiom opozycyjnym rozmowy w sprawie przyszłorocznego budżetu państwa. PPS, SCh, PSL "Wyzwolenie", PSL ,,Piast", NPR i ChD nie przyjęły oferty i we wspólnie podpisanym oświadczeniu 14 IX 1929 r. odmówili udziału w konferencji. Było to ich pierwsze solidarne wystąpienie przeciwko rządowi i systemowi pomajowemu. Porozumienie to nazwano wówczas Centrolewem.

Było to porozumienie ugrupowań parlamentarnych, wieńczące okres kilkuletniej krystalizacji ich linii politycznej wobec obozu piłsudczykowsko-sanacyjnego, w sumie partii które w większości poparły przewrót majowy. W założeniach swych pragnęły one w sposób parlamentarny, pokojowy dokonać zmiany w Polsce. Dlatego skoncentrowały swą działalność w Sejmie. Trudno było ustalić jednolity kierunek polityki, ponieważ poszczególne stronnictwa dzieliły istotne różnice programowe. Dlatego Centrolew mógł być tylko porozumieniem taktycznym, mającym do spełnienia konkretne, ogólno demokratyczne zadania. Centrolew był ostro zwalczany przez komunistów, a także krytykowany przez narodowych demokratów, których pozbawił potencjalnych sojuszników

Do wyraźniejszego sprecyzowania linii politycznej Centrolewu doszło na spotkaniu 17 XII 1929 r. u prezydenta Ignacego Mościckiego, poświęconego sprawom konstytucyjnym. W imieniu zaproszonych 6 ugrupowań M. Niedziałkowski złożył deklarację, zawierającą 6 warunków, od których spełnienia uzależnił poparcie Centrolewu dla przyszłego rządu:

- stosowania w całej rozciągłości konstytucji i statutu autonomicznego województwa śląskiego

- uznania iż rewizja konstytucji może być dokonana tylko w sposób legalny i zaniechania wszelkiej propagandy na rzecz zamachu stanu w jakiejkolwiek formie

- uniezależnienia sądownictwa, administracji państwowej i wojska od wpływów jakiejkolwiek organizacji politycznej

- ścisłego przestrzegania ustawodawstwa samorządowego

- położenia kresu samowoli administracji państwowej w zakresie konfiskat prasowych,

represji politycznych itp.

- wstrzymania wszelkich subsydiów ze Skarbu Państwa na cele partyjne oraz zaniechania wykorzystywania administracji państwowej i wojska dla porachunków osobistych, politycznych i partyjnych.

Obóz rządzący nie zamierzał wcale ustępować. Wśród przywódców opozycji utrwaliło się przekonanie, iż jedynym sposobem zmiany sytuacji w Polsce jest obalenie rządów pomajowych .

. W warunkach ustawicznego paraliżowania działalności Sejmu i niezwoływania sesji parlamentu metoda walki parlamentarnej traciła na znaczeniu. Dlatego twórcy Centrolewu postanowili wyjść poza działalność parlamentarną i odwołać się do opinii warstw robotniczych i chłopskich. Postanowili na dzień 29 VI 1930 r. zwołać do Krakowa Kongres Obrony Prawa i Wolności Ludu, który miał zapoczątkować masowe wystąpienia antysanacyjne pod hasłem likwidacji dyktatury i walki z kryzysem gospodarczym.

Przed Kongresem Krakowskim doszło jeszcze do wspólnego posiedzenia parlamentarzystów Centrolewu 20 VI 1930 f., podczas którego wybrano Tymczasowy Komitet Wykonawczy Centrolewu oraz uchwalono rezolucję, zawierającą program opozycji. Wskazywano w niej na skutki społeczne przeżywanego kryzysu ekonomicznego oraz kryzysu politycznego państwa.

Do góry