Ocena brak

Kolonizacja achajska

Autor /Karolin Dodano /28.08.2013

Na koniec II tysiąclecia przypada pierwsza kolonizacja achajska na Cyprze i w Pamfylii. Już dawno zauważono, że dialekty cypryjski i pamfylijski są najbliżej związane z dialektem arkadyjskim, z czego łatwo wywnioskować, że skolonizowanie Cypru i Pamfylii dokonało się jeszcze przed najazdem doryckim." Wiadomo przecież, że Arkadyjczycy reprezentują warstwę przeddorycką ludności greckiej, czyli po prostu achajska.

Żeby zdać sobie sprawę ze starodawności tej kolonizacji, dość wspomnieć, że w dialektach cypryjskim i pamfylijskim zachowało się w języku żywym wiele wyrazów, jak vanaks (F<xva£ 'pan, król, władca') albo autar (auTap 'lecz, zaś'), które u Homera żyją już jako archaizmy. O tym, że na wybrzeżach Małej Azji już w wieku XIV istniało jakieś państwo achajskie utrzymujące stosunki z państwem Hetytów, wydają się świadczyć niedawno odczytane teksty hetyckie znalezione w Bogazkóy.

Dalekie wyprawy zdobywcze Achaj ów poświadczone są w tekstach egipskich drugiej połowy wieku XIII, wymieniających pośród ludów, które za Memeptaha (1234 - 1200) najechały Egipt (i zaatakowały deltę Nilu), ludy Szardana, Tursza, Szarakusza. Ruka (wzgl. Luka), Akaiwasza (wzgl. Akhaiusza); często również spotykamy się z nazwą ludu Danauna. Egipcjanie określali wymienione ludy jako „narody wysp", „narody Północy" lub też „ludy morskie" (zakończenia -na i -sza oznaczają, według egipto-logów, 'narody, ludy' względnie 'liczne wojska'), my zaś z wielkim stopniem prawdopodobieństwa identyfikujemy Akaiwasza z Achajami, Danauna z Danaja-mi, Szardana z ludnością Sardes itp.

Świadectwem wypraw zdobywczych Achajów jest wreszcie podanie o Troi, w którym zachowało się wspomnienie o władcy achaj skim pragnącym zdobyć ten ważny pod względem strategicznym i handlowym punkt na wybrzeżu mało-azjatyckim. Zburzenie Troi miało, według chronologii greckiej, nastąpić w r. 1184, co wydaje się niezbyt dalekie od prawdy. W epoce mykeńskiej odbywała się już kolonizacja Cyklad i powolne wchłanianie względnie likwidowanie ludności przedgreckiej oraz kolonizacja wybrzeży małoazjatyckich.

Jak dialekt cypryjski i pamfylijski wskazuje na peloponeskie pochodzenie kolonistów, tak dialekt lesbijski, pozostając w ścisłym związku z Tesalią, wskazuje na Zatokę Pagasyjską w Tesalii jako punkt wyjścia tej kolonizacji. Fala kolonizacyjna wychodząca z Tesalii ogarnęła przede wszystkim Lesbos i leżące naprzeciw wybrzeże mało-azjatyckie, gdzie powstał szereg warownych grodów: Pitane, Elaja, Grynejon, Myrine, Kyme, Aigaj, Smyrna. Stąd kierują się Grecy dalej, w doliny rzek Kaikos i Hermos. Na północ od Lesbos zostaje opanowane Tenedos i tzw. Hekatonnezoj; dialekt jest identyczny z lesbijskim. Po dawnej przedgreckiej ludności pozostały tylko niektóre nazwy topograficzne, jak np. na Lesbos: Metymna, Antissa czy Lepetymnos. Podboje te odzwierciedliły się w podaniach o Achillesie i Brizejdzie (miejcowość Bresa na Lesbos), w opowiadaniu o zwycięstwie nad Kyknosem na Tenedos i o zranieniu, a potem uzdrowieniu Telefosa w Teutranii.

Obok tych dwóch szlaków kolonizacyjnych, eolskiego na północy — z Tesalii i Beocji — i południowego — z Peloponezu na Kretę, Cypr i Pamfylię, istniał jeszcze trzeci, wychodzący z Attyki i pobliskiej Eubei szlak joński. Koloniści, wywodzący się przede wszystkim z Attyki, opanowali najpierw Cyklady, które stanowią naturalny pomost do wielkich wysp wzdłuż wybrzeża małoazjatyckiego, tj. Chios i Samos; stąd kolonizacja rozprzestrzeniła się dalej na wybrzeże małoazjatyckie między Zatoką Hermajską na północy i Iazyjską na południu, ogarniając terytorium, na którym leżały jońskie miasta Kladzomenaj, Erytraj, Teos, Lebedos, Kolofon, Efez oraz ujście Meandra z miastami Priene i Myus, wreszcie Półwysep Milecki z Miletem. Jończycy skolonizowali również na północy Fokaję, leżącą na terytorium eolskim.

Jest rzeczą jasną, że kolonizacja nie była aktem jednostkowym i jednorazowym, lecz procesem ciągnącym się wiekami. Z czasem koloniści jońscy utworzyli związek dwunastu miast, którego punktem centralnym była świątynia helikoń-skiego Posejdona na przylądku Mykale; podobny związek utworzyły miasta eolskie w liczbie dwunastu w rejonie dolnego biegu rzeki Hermos.

Rozszerzenie się terytorialne Achaj ów jeszcze w epoce mykeńskiej przejawiło się również w rozszerzaniu się zasięgu kultury mykeńskiej. Groby tolo-sowe spotyka się nawet na Sycylii i w południowej Italii. Towary typu mykeń-skiego, zwłaszcza naczynia, znajduje się wszędzie na wielkich szlakach handlowych łączących Grecję ze Wschodem. Na ożywione stosunki z Egiptem wskazują egipskie znaleziska w Mykenach, jak np. skarabeusz należący do Ti, żony Amen-hotepa III, znaleziony w pałacu mykeńskim; na stosunki zaś z Hetytami wskazuje np. sfinks hetycki w Tirynsie. Cały rejon Morza Egejskiego przyjmuje jednolicie kulturę późnomykeńską. Kultura ta jest rezultatem kompromisu pewnych form odziedziczonych z Krety i silnie zaakcentowanych pierwiastków achajskich, które w plastyce wyrażały się tendencją do uporządkowanego podziału i dążnością do tektoniki, o czym świadczą zachowane ułamki ceramiki i małe figurki terakotowe ujęte schematycznie.

Przewadze achaj skiej w świecie egejskim i kulturze późnomykeńskiej położył kres na przełomie wieku XII i XI najazd nowych plemion greckich, które achaj-skiemu mieczowi ze spiżu przeciwstawiły skuteczniejszy oręż żelazny.

Podobne prace

Do góry