Ocena brak

Klony

Autor /Letki Dodano /31.01.2012

Klony są dużymi drzewami o majestatycznym wyglądzie. Ich liście na jesieni przybierają rozmaite kolory, a drewno ma pięknie ułożone słoje.
Lecące owoce klonu czy jawora wyglądają jak miniaturowe śmigła helikoptera, gdy opadając z drzewa, obracają się wokół swej osi. Spowalnia to ich lot i dzięki temu wiatr roz­nosi je na dużym obszarze. Owoce opatrzone skrzy­dełkiem, czyli skrzydlaki, są charakterystyczne dla wszystkich gatunków klonów.
W Polsce możemy spotkać trzy rodzime gatunki tych drzew. Są to klon zwyczajny (Acer platanoides), klon polny, czyli paklon (A. campestre) i jawor (A. pseudoplatanus).

Pochodzenie
Niezwykły kształt owoców klonów sprawia, że rośliny te szybko rozprzestrzeniają się, bowiem ich nasiona są przenoszone przez wiatr na duże odle­głości od macierzystych drzew. W niektórych kra­jach przedstawiciele klonów są najliczniejszymi drzewami liściastymi. Tak jest na przykład w Wiel­kiej Brytanii, gdzie jednym z najpospolitszych drzew jest jawor. Jawor nie jest jednak gatunkiem rodzimym w tym kraju i swe liczne występowanie na wyspie zawdzięcza ludziom, którzy sprowadzi­li go z drugiej strony kanału La Manche.
Sądzi się, że mogło to mieć miejsce w okresie inwazji Rzymian, czyli 2000 lat temu, albo póź­niej, w XV wieku, gdy ożywiła się wymiana hand­lowa pomiędzy Anglią i Francją. Istniały tam sprzy­jające warunki klimatyczne i glebowe, więc roślina ta szybko zaczęła się rozprzestrzeniać.

Okazałe drzewa
Klony, tak jak wiele innych gatunków roślin kwia­towych, są przedstawicielami podgromady okryto­nasiennych. Ich nasiona rozwijają się z zalążków, które znajdują się we wnętrzu słupków. U wszyst­kich klonów kwiaty są zebrane w kwiatostany.
Jawor jest gatunkiem, który może rosnąć w trud­nych warunkach glebowych i klimatycznych. Spo­tyka się go więc i tam, gdzie wieją silne wiatry, na morskich wybrzeżach i w miastach, mimo stałego zanieczyszczenia ich atmosfery spalinami.
Jawor rośnie dosyć szybko i osiąga ostateczną wysokość po około 60 latach. Drzewo to dorasta w Polsce do 35 metrów wysokości. Jego kwiaty układają się w zwisające grona, które formują się wraz z liśćmi lub trochę później. Po zapyleniu przez owady kwiaty przekształcają się w skrzydlate owoce, które również są zebrane w grona. Jesienią i w zimie owocami jawora żywią się gile, wiewiórki i wiele innych zwierząt.
Klon zwyczajny (Acer platanoides) jest naj­pospolitszym gatunkiem klonu w Polsce. Dorasta do wysokości około 35 m i jest równie pięknym drzewem jak jawor. Najłatwiej można ten gatunek odróżnić od jawora po liściach, które mimo że ich blaszka liściowa jest również podzielona na klapy, mają ostre zakończenia. Jesienią ciemnozielone liście klonu zwyczajnego przybierają złotą, żółtą lub czerwoną barwę. Istnieje ponadto wiele ozdob­nych odmian tego gatunku. Klony zwyczajne rosną dziko w lasach, w parkach lub wzdłuż szos. W par­kach miejskich sadzi się odmiany ozdobne tego ga­tunku, najczęściej z ciemnoczerwonymi liśćmi. Kwiaty klonu zwyczajnego rozwijają się na długo przed pojawieniem się liści. Są one zebrane w wiechowate, wzniesione kwiatostany.
Klon polny (Acer campestre) jest inaczej nazy­wany paklonem. Rośnie głównie na nizinach Europy i nie przekracza granicy 900 metrów n,p.m. Najczęściej spotkać go można w zadrzewieniach śródpolnych lub na obrzeżach większych kompleksów leśnych. Paklon jest najmniejszym z rodzi­mych polskich gatunków klonów, nie przekracza 10 metrów wysokości. Ma ciemnozielone, błysz­czące liście. Ich blaszka liściowa jest mała i klapo­wana, a jej spód pokryty jest wioskami.

Gatunki obce
Do rodziny klonowatych należy około 170 gatun­ków drzew i krzewów. Wiele z nich charakteryzu­je się pięknym wyglądem i ze względów dekora­cyjnych są one sadzone w miejskich parkach, wzdłuż ulic i na skwerach. Swą obecnością oży­wiają monotonię betonowych bloków, pełnią funk­cje ozdobne i są ostoją dla nielicznych zwierząt. Klony wyglądają pięknie jesienią, gdy ich liście zmieniają barwę z zielonej na żółtą i czerwoną. Na przykład liście jawora zaczynają zmieniać kolor, gdy tylko drzewo zaczyna przygotowywać się do zimy. Gdy gleba staje się zbyt chłodna, aby rośli­na mogła pobierać z niej wodę i sole mineralne, wzrost drzewa ulega zahartowaniu. Nadający liś­ciom zieloną barwę chlorofil ginie i kolor nadają liściom inne barwniki: żółte ksantofile i czerwone karoteny oraz antocyjany. Jawor zrzuca nasiona, gdy jesienne dni stają się krótsze. Wtedy to czę­ściej niż w innych porach roku wieją silne wiatry. Porywają one wyposażone w skrzydełka owoce i przenoszą je na znaczne odległości. Nasiona całą zimę leżą na ziemi i zaczynają kiełkować wraz z nadejściem wiosny.
Klony są piękne również w zimie, bowiem drze­wa te wyróżniają się także kształtem koron, barwą i rysunkiem kory. Każdy gatunek klonu jest inny i u każdego inna część wyróżnia się walorami estetycznymi. Dlatego w Europie możemy spotkać wiele gatunków klonów sprowadzonych z innych kontynentów, najczęściej z Ameryki Północnej lub Azji. Spośród gatunków obcych w Polsce najczę­ściej sadzone są klony jesionolistne, klony tatarskie i klony srebrzyste. Ciekawymi gatunkami są też klon cukrowy i klon palmowy.
Klon jesionolistny (Acer negundo) dorasta do 20 m wysokości, ma dużą i szeroką koronę, długie konary i zwisające gałęzie. Pochodzi ze Stanów Zjednoczonych, gdzie występuje na mokrych i wil­gotnych glebach oraz nad brzegami wód. Jak sama nazwa wskazuje, liście tego gatunku mają podzie­loną blaszkę liściową i składają się z 3-5 listków, w czym przypominają liście jesionu.
Klon tatarski (A. tataricum) jest małym drze­wem lub krzewem. Jego ojczyzną jest południo­wo-wschodnia Europa i Azja Mniejsza. Ma jajo­wate, nieklapowane liście. Jest rośliną odporną na suszę i mrozy.
Klon srebrzysty (A. saccharinum) został spro­wadzony z Kanady i Stanów Zjednoczonych. Jest dużym drzewem, charakteryzującym się szybkim wzrostem. W USA jest uznany za roślinę nie na­dającą się do obsadzania ulic, bowiem ma dużą koronę, zwisające gałęzie, a jego korzenie niszczą chodniki i nawierzchnię dróg.
Klon cukrowy (A. saccharum) występuje w USA i Kanadzie. Jest to duże drzewo, które do­rasta do 40 metrów wysokości. Jego drewno ma duże znaczenie handlowe w Stanach Zjednoczo­nych, a z soku wyciekającego z naciętych wiosną pni otrzymuje się cukier klonowy i syrop, używa­ne w przemyśle cukierniczym.
Klon palmowy (A. palmatum) jest krzewem lub niewielkim drzewkiem pochodzącym z Japonii i Półwyspu Koreańskiego. Ma bardzo ładne liście, które jesienią są jaskrawoczerwone. U licznych odmian tego klonu liście są żółte lub czerwone nawet w czasie wegetacji. W Polsce klony palmo­we można zobaczyć na przykład w ogródku japoń­skim w Parku Szczytnickim we Wrocławiu.

Miniaturki
Około 1000 lat temu Chińczycy rozwinęli sztukę hodowania zminiaturyzowanych drzew, które po­chodziły z normalnych nasion wysadzanych w płaskich, szerokich naczyniach. Sztuka ta przez Koreę dotarła do Japonii i została nazwana bonsai. Wyhodowane w ten sposób drzewka zachowują te same proporcje co rośliny normalne, różnią się jedynie wielkością. Uzyskuje się ten efekt poprzez wieloletnie umiejętne przycinanie pędów i korze­ni, wiązanie drutem oraz stosowanie rozmaitych regulatorów wzrostu. Roślinami najchętniej wybie­ranymi do hodowli bonsai są wolno rosnące drze­wa iglaste i liściaste, a wśród nich różne gatunki z rodziny klonowatych.

Podobne prace

Do góry