Ocena brak

Klauzula ceteris paribus

Autor /Paige Dodano /15.04.2011

 

Teorie ekonomiczne operują pewnymi założeniami upraszczającymi rzeczywistość. Niezwykła złożoność rzeczywistości gospodarczej sprawia bowiem, że badając zachodzące w niej zjawiska musimy uciekać się do znacznych uproszczeń. Opisanie rzeczywistości gospodarczej i stworzenie jej syntetycznego obrazu polega na wyodrębnieniu najistotniejszych elementów procesu gospodarczego oraz pominięciu zbędnych szczegółów. Postępowanie takie nosi nazwę abstrakcji teoretycznej.

Jeżeli nawet pominiemy uwarunkowania społeczne, polityczne, techniczne i inne zjawisk i procesów ekonomicznych, to i tak rzeczywistość ekonomiczna będzie niezmiernie złożona. W gospodarce działa tysiące przedsiębiorstw i gospodarstw domowych, gospodarka narodowa powiązana jest z gospodarkami innych krajów. Wszystko to powoduje, że zjawiska i procesy ekonomiczne są wzajemnie tak powiązane, splecione, że nie jest możliwe wyizolowanie interesujących nas czynników i poddanie ich kontrolowanemu eksperymentowi. W naukach ekonomicznych nie ma możliwości przeprowadzenia takiego eksperymentu. Ekonomista może jedynie na podstawie posiadanej wiedzy ekonomicznej i na podstawie obserwacji faktów uznać, że dane czynniki są najważniejsze dla wyjaśnienia interesującego go zagadnienia. Podejmuje, zatem ich badanie zakładając, że inne czynniki są stałe tzn. nie mają wpływu na te, które są przedmiotem jego zainteresowania. Jest to tzw. klauzula ceteris paribus. To łacińskie wyrażenie -odpowiadające mniej więcej polskiemu „ przy innych warunkach nie zmienionych „ -oznacza następujące postępowanie badawcze:, jeśli w sytuacji, gdy jakaś wielkość określana jest przez kilka czynników, chcemy uchwycić zależność między jej zmianami a zmianami tylko jednego z tych czynników, to przyjmujemy, że wszystkie pozostałe czynniki nie zmieniają się, a zatem nie oddziałuje w tym samym momencie na interesującą nas zmienną.

Twierdzenia, prawa i teorie ekonomii są prawdziwe jedynie w założonych przez badacza warunkach, w innych przestają obowiązywać. Upraszczają zatem analizowane problemy. Stąd też bardzo ważną przy poznawaniu rozmaitych teorii jest analiza przesłanek, na których są one oparte a zwłaszcza założeń upraszczających. Stąd szerokie zastosowanie ma zasada „ ceteris paribus”. Pozwala ona wyeksponować i przeanalizować wpływ jednego lub kilku najważniejszych czynników określających daną zmienną bądź też dane zjawisko przy pominięciu innych, mniej istotnych determinant. Np. ogólną zasadą (zwaną prawem popytu) jest fakt, że przy wzroście ceny, ceteris paribus, wielkość zapotrzebowania na ten towar spada. Tak sformułowana zależność jest bardzo wiarygodna, gdyż pomija jednoczesny wpływ na popyt takich zmiennych jak: dochody, którymi dysponują osoby kupujące ten towar, indywidualne gusta i preferencje tych osób, ich ilość itp.

Przyjęte w badaniach założenia muszą być konsekwentne, dopasowanie do siebie, i jak najbliżej odpowiadające praktyce. Poza tym analizowane zależności, choć zaobserwowane z przeszłości muszą być możliwe do przeniesienia do stanu obecnego i w przyszłość. Jednak należy zdawać sobie sprawę z faktu, że w praktyce decydującą rolę wciąż odgrywają elementy rozumowania jakościowego, opartego na sztuce i intuicji analityka.

Założenia powinny być zatem wiarygodne i najbardziej jak to tylko możliwe oczyszczone z pozytywnego czy subiektywnego podejścia do zjawiska. Czy jednak zasada, ceteris paribus może być zawsze zachowana?

Jeden z najbardziej powszechnych przykładów niemożności zachowania bez zmian „ pozostałych elementów” występuje w związku z logicznym błędem post hoc.

Jeżeli zjawisko A zaobserwowano przed zjawiskiem B, nie ma podstaw uważać, że zjawisko A jest przyczyną zjawiska B. Wnioskowanie, że „po czymś„ oznacza „ z powodu czegoś „ jest równoznaczne z popadaniem w błąd logiczny post hoc.

W praktyce, przy gromadzeniu dla celów badawczych większych ilości danych błędu tego nie da się uniknąć.

Podobne prace

Do góry