Ocena brak

Klasyfikacja podatków

Autor /Molly Dodano /02.04.2011

 

Podatki przychodowe pobierane są od przychodów osiąganych przez rozmaite podmioty w wyniku prowadzonej przez te podmioty działalności gospodarczej. Podatki te pobierane są na ogól w momencie osiągania przy- chodów i to nawet niezależnie od tego, jakie będą koszty osiągania przychodów. Podatki przychodowe są stosunkowo proste i łatwe w wymiarze i poborze, a do ich zastosowania nie jest potrzebna specjalnie rozbudowana rachunkowość i ewidencja w podmiotach osiągających przychody, ani też podatki te nie wymagają szczególnie sprawnego i rozbudowanego aparatu podatkowego. Niektóre z podatków przychodowych, zwłaszcza w przeszłości, nawiązywały nawet do szacunkowych, a nie rzeczywistych przychodów, co stanowiło o ich wyjątkowej prostocie. Współcześnie konstrukcje podatków przychodowych uległy znacznej rozbudowie, co uczyniło ich wymiar i pobór zdecydowanie trudniejszym.

Podatki dochodowe pobierane są od dochodów osiąganych przez rozmaite podmioty w wyniku prowadzonej przez te podmioty działalności gospodarczej, przy czym dochody są tu rozumiane jako przychody pomniejszone o koszty ich uzyskania. Podatki dochodowe są zdecydowanie trudniejsze do zastosowania od podatków przychodowych. Niezbędne jest nie tylko wyraźne zdefiniowanie przychodów, ale także określenie, jakie koszty mogą być uzna­ne za koszty uzyskania przychodów oraz jakie koszty — pomimo tego. że zostały poniesione — nie mogą być uznane za koszty uzyskania przychodów. Wymiar i pobór podatków dochodowych wymaga więc rozbudowanej rachun­kowości i ewidencji w podmiotach osiągających dochody oraz istnienia spraw­nego i odpowiednio rozbudowanego aparatu podatkowego. Współcześnie obserwuje się wzrost znaczenia podatków dochodowych, co wyraża się w tym, że dwa z nich, a więc podatek dochodowy od dochodów osób fizycznych (tzw. osobisty podatek dochodowy) oraz podatek dochodowy od firm (spółek), odgrywają zdecydowanie najważniejszą rolę we współczesnych systemach podatkowych.

Podatki majątkowe wymierzane są od wartości majątku (najczęś­ciej nieruchomego). Tradycyjnie wyróżnia się podatki majątkowe realne, a więc takie, w rezultacie pobierania których następuje zmniejszenie substancji majątku podatnika, oraz podatki majątkowe nominalne, a więc takie, które nawiązują wprawdzie do wartości majątku, ale ich pobór nie zmniejsza substancji majątkowej podatnika, gdyż następuje albo z pożytków, jakie majątek przynosi, albo też z innych jeszcze źródeł. Skrajnie podatki majątkowe realne mają postać częściowej k o n f i s k a t y majątku.

Wśród podatków majątkowych wyróżnić można podatki od stanu majątku, podatki od zmiany praw majątkowych oraz podatki od przyrostu majątku. Podatki od stanu majątku albo posiadania tegoż stosowane szeroko w przeszłości nie znajdują obecnie większego zastosowania. Natomiast w systemach podatkowych wszystkich państw rozbudowane są podatki od zmiany (a więc nabycia lub zbycia) praw majątkowych, a wiec takie podatki jak: od spadków i darowizn, od przeniesienia własności itp.

Podatki od wydatków (albo kosztów), nazywane też konsum­pcyjnymi, znajdują zastosowanie w stosunku do wydatków ponoszonych przez gospodarstwa domowe jako finalnych odbiorców dóbr i usług niezależnie nawet od tego. kto dokonuje przekazania należności podatkowych. W państ­wach o gospodarce rynkowej do tej grupy podatków zalicza się podatki obrotowe o różnorodnej konstrukcji, które jednak sprowadzić można do jednej z trzech następujących grup: podatków obrotowych wielofazowych, podatków obrotowych jednofazowych oraz podatków od wartości dodanej. Opodatkowanie obrotu w sposób szczegółowy przedstawione zostanie w dalszej części podręcznika. W tym miejscu trzeba jedynie dodać, że w krajach o gospodarce planowej podatki obrotowe traktowane były jako podatki przychodowe, obciążające podmioty gospodarcze (głównie przedsiębiorstwa państwowe), co było związane z odmawianiem tym podatkom znaczenia podatków obciążających gospodarstwa domowe. Szeroko lansowana była w łych krajach, także przez ówczesną naukę finansów, teza o t/w. obumieraniu podatków od ludności, głosząca, że ciężar utrzymania państwa ponoszony jest dzięki działalności gospodarczej tego państwa prowadzonej w formie przedsię­biorstw państwowych.

Wśród podatków konsumpcyjnych na uwagę zasługuje akcyza, a więc podatek nakładany na towary powszechnego spożycia ludności (takie jak sól. tytoń, alkohol, benzyny i oleje napędowe), na których produkcję i dystrybucję władza publiczna w przeszłości posiadała monopol. Akcyza utrzymywała się współcześnie nawet i w tych państwach, w których produkcja i dystrybucja towarów akcyzowanych nie jest ani przedmiotem monopolu państwowego, ani nawet koncesjonowana ze strony państwa. Akcyzę z czasem poczęto także odnosić do towarów uznanych za luksusowe. Podatki konsumpcyjne zyskują na znaczeniu w związku z ich upowszechnieniem w tych krajach, w których istnieje podatek od wartości dodanej, nazywany także powszechnym podatkiem obro­towym.

W systematyce podatków obok podziału przedmiotowego znajduje za­stosowanie podział podatków według tego, kto ponosi ich ciężar, co pozwala na rozróżnienie podatków bezpośrednich oraz podatków pośrednich. Podatki bezpośrednie to takie podatki, których ciężar ponosi bezpośrednio ten podmiot, na który podatek jest nakładany, czyli — mówiąc inaczejtakie podatki, które obciążają bezpośrednio dochód lub majątek podatnika.

Podatki pośrednie natomiast to takie podatki, których ciężar nic jeśli ponoszony przez podmioty, na które podatek jest nakładany, ale przez osoby trzecie. Podmioty, na które nakładane są podatki pośrednie są jedynie pośred­nikami pomiędzy władzą publiczną, ustanawiającą podatki, a tymi. którzy rzeczywiście mają ponosić ich ciężar.

Podział podatków na bezpośrednie i pośrednie jest związany z. przerzucalnością podatków, o której będzie mowa w dalszej części pracy. Podatki bezpośrednie uważa się na ogól za nicprzerzucalne (a więc takie, których ciężar ponosi podmiot zobowiązany do zapłaty podatku, gdyż nie może tego ciężaru przenosić na inne podmioty), a podatki pośrednie uważa się za przerzuealne (a wiec takie, których cię/ar jest przerzucany na inne podmioty i faktycznie ponoszony przez te podmioty, a nie przez podmioty zobowiązane do zapłaty podatku).

Podział podatków na bezpośrednie i pośrednie opiera się niekiedy także na związku miedzy źródłem pokrycia podatku a podstawą jego wymiaru. Źródłem pokrycia podatku może być zasadniczo tylko dochód lub majątek, a wiec — zgodnie z tym ujęciem — podatkami bezpośrednimi są tylko podatki wymierzane od dochodu lub majątku, a wszystkie inne podatki są podatkami pośrednimi, ponieważ sięgają do dochodu lub majątku nie wprost, ale poprzez przychód, konsumpcje itp.

Można się spotkać ze skrajnym poglądem, zgodnie z którym wszystkie podatki są w istocie przerzucalne (łatwiej lub trudniej), co pozbawia znaczenia wiązania podziału podatków na bezpośrednie i pośrednie zwłaszcza ze zjawis­kiem przerzucalności podatków. Najczęściej uważa się. że podatki majątkowe i dochodowe są podatkami bezpośrednimi, a podatki przychodowe i podatki od wydatków (konsumpcyjne) są podatkami pośrednimi.

Innym, stosowanym niekiedy kryterium klasyfikacji podatków jest kryte­rium podmiotowe, a wiec p o d ział podatków według po d m i o t u (tzw. podmiotu czynnego), który nakłada podatek i na rzecz którego podatek jest pobierany, oraz według podmiotu (tzw. podmiotu biernego), na który nakładany jest podatek i który jest zobowiązany do jego zapłacenia.

Klasyfikacja według podmiotu czynnego pozwala wy­odrębnić podatki państwowe (nakładane przez władze państwowe i wpływające do budżetu państwowego), podatki samorządowe (nak­ładane przez, władze samorządowe i wpływające do budżetów samorządów terytorialnych), podatki na rzecz kościołów i związków wy­znaniowych (nakładane przez władze kościołów i związków wyznaniowych i wpływające do ich budżetów), ewentualnie podatki na rzecz innych związków publicznoprawnych (o ile posiadają one tzw. władztwo podatkowe). Współcześnie podstawowe znaczenie mają podatki państwowe, a podatki samorządowe (i podatki na rzecz innych związków publicznopraw­nych) nie mają charakteru samoistnego. Ze względu na to. że zdolność podatkowa podatników stanowi jedność oraz z innych głównie techniczno-finansowych powodów podatki samorządowe i podatki na rzecz innych związków publicznoprawnych zyskują charakter dodatków do podat­ków państwowych, udziałów w podatkach państwowych lub też następuje podział dochodów publicznych pomiędzy państwem a samorządem terytorial­nym oraz ewentualnie innymi związkami prawa publicznego.

Klasyfikacja według podmiotu biernego pozwala na wyróżnienie podatków od podmiotów gospodarczych oraz podatków od gospodarstw domowych. W pierwszym przypadku mamy do czynienia z opodat­kowaniem działalności gospodarczej prowadzonej w formie przedsiębiorstw i spółek zarobkowych, a także działalności gospodarczej prowadzonej przez osoby fizyczne na własne ryzyko i na własny rachunek. Podział ten może być rozwijany dalej i przy użyciu różnych dalszych kryteriów. W drugim przypadku mamy do czynienia z opodatkowaniem gospodarstw domowych jako swoistych podmiotów osiągających dochody (głównie z pracy i ze świadczeń społecznych), ponoszących wydatki i gromadzących oszczędności.

Spośród wielu innych jeszcze podziałów podatków warto wspomnieć o podziale na podatki zwyczajne i podatki nadzwyczajne, stosownie do ewentualnego podziału budżetu państwowego, oraz budżetów regionalnych i lokalnych na zwyczajne i nadzwyczajne.

Niekiedy wyodrębnia się z ogółu podatków tzw. podatki celowe, których istnienie stanowi naruszenie zasady jedności formalnej i materialnej budżetu, a jest najczęściej związane z istnieniem tzw. par a budżetów (para budżetowych funduszów celowych). Zbliżony do podatków celowych charakter mają składki ubezpieczenia społecznego, nazywane czasami para podatkami, stanowiące podstawowe źródło funduszów publicz­nych, przeznaczonych na świadczenia ubezpieczenia społecznego.

Podobne prace

Do góry