Ocena brak

Klasyczny behawioryzm w psychologii klinicznej

Autor /Gawel Dodano /09.09.2011

Zaburzenia somatyczne i emocjonalne mogą powstać w drodze klasycz­nego warunkowania. Przykładem tego jest eksperyment Watsona z Albertem, u którego wytworzono fobię białych zwierząt futerkowych, kojarząc w czasie awersyjny bodziec dźwiękowy z białym szczurem. Powstała w ten sposób warunkowa reakcja emocjonalna, po pewnym czasie strach pojawiał się na widok białego szczura, a po dalszym czasie reakcja strachu zgeneralizowała się na inne białe zwierzęta futerkowe i na samo białe futerko. Ten eks­peryment jest prototypem wszystkich reakcji o cechach fobii i wyuczonych patologicznych stanów emocjonalnych. Podobnie mogą powstać reakcje wegetatywne związane z reakcjami emocjonalnymi, nudności, wymioty oraz ból.

Warunkowanie klasyczne -jak wykazał po raz pierwszy Pawłów przebiega na zasadzie kojarzenia bodźców. Schemat tego warunkowania przedstawia się najczęściej w następujący sposób:

W celu wykorzystania do celów terapeutycznych praw warunkowania klasycznego zbadano, jakie bodźce stanowią dla człowieka bezpośrednie gratyfikacje, wywołując rodzaj komfortu, przyjemności (np. ulubiony po­karm), poczucie bezpieczeństwa (przytulenie przez bliską osobę). Wolpe -jeden z prekursorów terapii behawioralnej - stwierdził, że znając mechanizm, w wyniku którego powstał patologiczny nawyk (strachu przed wodą), można za pomocą wzajemnego hamowania i stosując metodę stopnio­wego odwrażliwiania (desensytyzacji) usunąć to zaburzenie. Stwierdzono, że sytuacje głębokiego oddychania, jedzenia ulubionych potraw, relaksacyjna i bezpieczeństwa są antagonistyczne względem reakcji strachu i mogą na drodze kojarzenia przez wyprzedzenie reakcji patologicznej zahamować zaburzenia.

W stopniowej desensytyzacji najczęściej stosuje się relaksację i po wyćwiczeniu umiejętności relaksu stopniowo wyobrażamy sobie bodźce lękotwórcze. W tym celu w drodze diagnozy sytuacji powodujących strach, ustala się tzw. termometr fobii czyli hierarchię bodźców - od najmniej do najbardziej lękotwórczych - i we właściwych ćwiczeniach odczulających, w stanie relaksu stosuje się stopniowo wyobrażenia o coraz większej sile działania, dbając o to, aby nie doszło do przerwania stanu relaksu. Technikę tę można także w modyfikacjach stosować in vitro, np. dziecku bawiącemu się radośnie w sytuacji bezpiecznej pokazywać z dala obrazek psa lub wody i stopniowo zmniejszać odległość do zagrażającego bodźca.

Stwierdzono także, iż wiele patologicznych reakcji somatycznych i czyn­ności zaburzających funkcjonowanie człowieka powstaje wskutek warun­kowania instrumentalnego, które wykrył w swoich badaniach na zwierzę­tach B.F. Skinner. Stwierdził on, że zachowanie, które wywołuje wzmocnienie jest utrwalane. Wyróżnił wzmocnienie pozytywne - nagradza­jące zachowanie i wzmocnienie negatywne, karzące zachowanie. Reakcją sprawczą instrumentalną jest taka, której częstość można zwiększyć (utrwalić) za pomocą nagrody lub zmniejszyć za pomocą kary. Objawy patolo­gicznych reakcji, takich jak palenie papierosów, jedzenie słodyczy (objawy bulimii), natrętne czynności, np. mycia rąk, także reakcje uzależnienia od środków toksycznych itp. zachowań, mogą być reakcjami uwarunkowanymi, dlatego że dostarczają one wzmocnień, powodują stan przyjemności, rozluź­nienia, sukcesu itp.

W terapii wykorzystuje się także prawo wzmocnienia negatywnego tj. stosuje się wycofanie ciepła, brak nagrody rzeczowej, co powoduje zahamowanie patologicznego zachowania. Terapie awersyjne al­koholizmu i napadów jedzenia przez stosowanie bodźców przykrych poddane zostały krytyce, z uwagi na konsekwencje uboczne. Wiele reakcji uciecz­kowych, unikanie szkoły, trudnych zadań może mieć naturę warunkowania instrumentalnego. W czasie wojny stwierdzono np., że zranienie i pogorszenie stanu somatycznego powodowało wycofanie z frontu, co było wzmocnieniem; tendencja do patologicznych zachowań (tzw. nerwice frontowe) pod postacią ucieczki w chorobę się utrwalała.

Podobne prace

Do góry