Ocena brak

Kim był wynalazca szczepionki - Edward Jenner?

Autor /Huzar Dodano /31.01.2012

W przeszłości ospa była chorobą śmiertelną. W 1796 roku Edward Jenner9angielski lekarz wiejski, zaczął stosować szczepienia ochronne przeciwko tej chorobie. Jeszcze za jego życia szczepionka uratowała miliony istnień ludz­kich, a w latach 80. naszego wieku ospa przestała zagrażać ludzkości.
Edward Jenner urodził się w małej wiosce Berkeley w Gloucestershire w 1749 roku jako syn miejscowego wikarego. Po ukoń­czeniu szkoły średniej, w wieku 13 lat, został uczniem mieszkającego w Berkeley lekarza. W wieku 21 lat żądny wiedzy młodzieniec udał się do Londynu, by studiować pod kierunkiem Johna Huntera, jednego z najlepszych naukowców tam­tych czasów. Obu mężczyzn połączyła gorąca przy­jaźń wynikająca ze wspólnych zainteresowań - z zamiłowaniem obserwowali naturę. Później stale pisywali do siebie listy, aż do śmierci Huntera w 1793 roku. Prace Jennera poświęcone obser­wacjom samiczki kukułki podrzucającej swoje jaja innym ptakom i zmuszającej je do wychowania swojego potomstwa, przyniosły mu członkostwo znamienitego Towarzystwa Królewskiego.
Pierwsza epidemia ospy, o jakiej donoszą hi­storycy, wybuchła w Chinach w roku 1122 p.n.e. Także na głowie mumii egipskiego faraona Ram­zesa V, który zmarł w 1156 roku p.n.e., widać ślady pozostawione przez tę chorobę.
W XVIII wieku często wybuchały epidemie ospy. W samym Londynie umierało na ospę około 2000 ludzi rocznie. Ci, którym udało się przeżyć, najczęściej byli trwale oszpeceni. W roku 1721 nieustraszona podróżniczka Mary Wortley Montagu sprowadziła z Turcji do Anglii pewną prymitywną formę szczepionki. Szczepienie polegało na zakażaniu zdrowych ludzi ropą pobra­ną z pęcherzy pacjentów cierpiących na łagodną odmianę choroby. Wiadomo było, że zachorowanie na łagodną odmianę ospy uchroni pacjenta przed zakażeniem śmiercionośnym szczepem wirusa.
Jednakże takie postępowanie pociągało za sobą olbrzymie ryzyko. Przeniesiony do zdrowego orga­nizmu szczep wirusa nie zawsze pozostawał łagod­ny i zdarzały się przypadki zgonów. Ponadto zaka­żony łagodną formą ospy pacjent mógł zarażać innych, istniało więc niebezpieczeństwo epidemii.

Jennerowi udało się rozwiązać problem. Od dawna, być może jeszcze zanim został uczniem wiejskie­go lekarza, znał ludową mądrość, powtarzaną przez mieszkańców hrabstwa Gloucestershire - ludzie, którzy zarazili się krowią ospą, czyli krowianką, stosunkowo łagodną chorobą bydła, nie chorowali na ospę prawdziwą. W 1773 roku Jenner powrócił do Berkeley, gdzie rozpoczął praktykę lekarską.
Równocześnie zaczął badania dziesięciu osób, które chorowały wcześniej na krowiankę, mając nadzieję udowodnić, że w wyniku choroby uzy­skały one odporność na ospę prawdziwą.
W maju 1796 roku Jenner spotkał dojarkę, Sarę Nelmes, na palcach której widniały pęcherze wy­wołane krowianką, i postanowił sprawdzić swoją teorię w praktyce. Zaszczepił ośmioletniego chłop­ca ropą pobraną z pęcherzy Sary. U chłopca poja­wiła się lekka gorączka i pęcherze. Osiem tygodni później Jenner ponownie wszczepił chłopcu wiru­sy, ale tym razem były to wirusy ospy prawdziwej. Jednak tym razem chłopiec nie zachorował.

W 1797 roku Jenner przedstawił swoje odkrycia w krótkiej rozprawie, którą wysłał do Towarzystwa Królewskiego. Jednak praca została odrzucona. Po sprawdzeniu swoich teorii na kilku nowych pacjentach Jenner prywatnie opublikował wyniki swoich badań. Jego tezy ponownie zostały zigno­rowane przez świat naukowy.
W końcu Jenner udał się do Londynu, by zna­leźć tam ochotników do szczepienia. Ludzie odnosili się do pomysłu sceptycznie i po trzech miesiącach lekarz powrócił do Berkeley, aby kon­tynuować praktykę. Niewielką ilość szczepionki zostawił londyńskiemu chirurgowi Henry'emu Cline'owi, który zaczaj ją stosować.
Przeprowadzone badania potwierdziły tezy Jennera i inny lekarz, George Pearson, zaczął pro­pagować tę metodę walki z ospą. Co prawda zanie­czyszczenie szczepionki zawierającej krowiankę wirusem ospy prawdziwej sprawiło, że u szcze­pionych ludzi pozostawały blizny, ale procedura szczepień ochronnych powoli zdobywała należne sobie uznanie, a Edward Jenner zyskał sławę i sza­cunek współczesnych. Przed rokiem 1800 szcze­pionkę otrzymało około 100000 osób.
Jenner coraz bardziej angażował się w popula­ryzowanie idei szczepień ochronnych kosztem wła­snej praktyki lekarskiej. W krótkim czasie zaczęto je stosować w innych krajach europejskich, a na­stępnie w Ameryce Północnej. Po wprowadzeniu obowiązkowych szczepień liczba zgonów spowo­dowanych zachorowaniami na ospę gwałtownie spadła z 3000-4000 na milion osób do 90.
Tomasz Jefferson, drugi prezydent Stanów Zjednoczonych, napisał do Jennera: „Przyszłe po­kolenia będą wiedziały o straszliwej ospie tylko to, że to Pan przyczynił się do jej wytępienia". Przepowiednia ziściła się dopiero po dwustu latach.
Jenner stał się najsławniejszym lekarzem na świecie, ale nie przyniosło mu to korzyści mate­rialnych. Co więcej, zwalczaniu ospy poświęcił tak dużo czasu i energii, że ucierpiały na tym jego prywatne interesy. Dopiero w 1802 r. brytyjski par­lament przyznał mu nagrodę w wysokości 10000 funtów, a w 1806 roku otrzymał 20000 funtów.
Otrzymał także nagrody od Napoleona Bonaparte, cara Rosji i wodzów Indian oraz honorowe stop­nie naukowe z Oksfordu i Harvardu.
W XVIII wieku nie potrafiono jeszcze wyjaśnić dokładnego mechanizmu działania szczepionki. Teoria na ten temat powstała dopiero po odkryciu zarazków przez Ludwika Pasteura, w połowie XIX wieku. Kontakt organizmu z łagodną odmianą cho­roby umożliwia układowi odpornościowemu zidentyfikowanie odpowiedzialnych za nią bakte­rii czy wirusów. Organizm ludzki wytwarza spe­cyficzne przeciwciała, które skuteczniej zwalcza­ją chorobę, jeśli dojdzie do powtórnego zakażenia.

Sam Pasteur rozwinął prace Jennera, wynajdując szczepionki przeciwko wąglikowi u owiec i wście­kliźnie. Obecnie znamy szczepionki przeciwko dyfterytowi, polio, kokluszowi, różyczce, odrze, tężcowi, gruźlicy, dżumie, cholerze, tyfusowi, żół­tej febrze, grypie, gorączce Gór Skalistych i zapa­leniu wątroby typu B (żółtaczce wszczepiennej).
Do 1967 roku na ospę nadal umierało około dwóch milionów ludzi rocznie. Ogniska choroby występowały tylko w 33 państwach, więc Świa­towa Organizacja Zdrowia rozpoczęła program szczepień mający na celu całkowite zlikwidowa­nie tej choroby. Przed rokiem 1980 WHO mogła ogłosić, że ospa przestała zagrażać mieszkańcom naszej planety. Ostatnie ognisko choroby zaob­serwowano w Somalii w 1977 roku. Od tamtej pory zanotowano tylko dwa przypadki zachorowania na ospę. Obecnie szczepienia ochronne stanowią naj­potężniejszą broń, jaką ma do dyspozycji medy­cyna profilaktyczna.
W 1815 roku żona Jennera zmarła na gruźlicę - chorobę obecnie rzadko występującą, a zlikwi­dowaną przy zastosowaniu wynalezionej przez Jennera metody szczepień. Jenner wycofał się z życia publicznego i powrócił do swojej praktyki lekarskiej w Berkeley. Ostatnią pracę opublikował w roku swojej śmierci, 1823. Powrócił w niej do swoich zainteresowań z czasów młodości - tytuł jej brzmiał: O migracjach ptaków.

Podobne prace

Do góry