Ocena brak

KAZIMIERZ WIELKI

Autor /Kwiryn Dodano /23.03.2012

1310-70, lcról od 1333, Syn Władysława Łokietka, ostatni z dynastii Piastów, ostatni monarcha absolutny w Polsce. Popierał kolonizację wewn., rzemiosło i handel, umocnił militarnie i scentralizował państwo, jednoczył ziemie polskie, odzyskał od Krzyżaków Kujawy, prowadził wojnę o Śląsk, przyłączył do Polski Ruś Halicką.

Kodyfikował prawo, wydał statuty - wiślicki i piotrkowski, popierał rozwój szkół i bibliotek, w 1364 załóżył w Krakowie pierwszy w Polsce (a drugi w Europie środkowej po praskim) uniwersytet - Akademię Krakowską. Wydał w 1334 przywilej dla Żydów, regulujący ich sytuację prawną w Polsce. W okresie jego rządów terytorium państwa wzrosło z ok. 106 000 km2 do ok. 270 000 km2.

Niejednokrotnie zarzucano mu błędy w polityce zagr.: zrezygnował z Pomorza i Śląska, podporządkowywał interesy kraju celom politycznym węg. Andegawenów; wymawiano mu też wady charakteru: gwałtownik, który utopił księdza Baryczkę, zamorzył głodem Maćka Borkowica, poligamista.

Za jego rządów nastąpił właściwy rozwój sztuki gotyckiej w Polsce; zyskał przydomek „Wielki" z powodu wysokiego wzrostu. Jeden z nielicznych władców pol., którzy przeszli do legendy. Grobowiec jego znajduje się w katedrze wawelskiej; zob. Statut(y Kazimierza Wielkiego).

Kazimierz Wielki i Bruzda. Wg legendy wójt wsi Łobzów (obecnie dzielnica Krakowa), gdzie mieściła się ulubiona rezydencja króla, bywał jego częstym gościem, zanosząc mu prośby miejscowych chłopów. Pewnego razu małżonka królewska, Krystyna, pod nieobecność króla kazała wyburzyć domy chłopskie, aby poszerzyć pałacowy park, ale Bruzda oparł się czynnie pachołkom, zabierającym się do wykonania rozkazu, i odwołał się do monarchy, który polecił robót zaniechać. Rokiczanka, nie posiadając się ze złości, wyjechała do Czech.

Kazimierz Wielki i kobiety. Król był 4 razy żonaty: w 1325 poślubił Aldonę Annę (zob.), w 1341 - Adelajdę, córkę Henryka II (zob. Adelajda), w 1356 - Krystynę Rokiczankę, mieszczkę praską, a w 1363-Jadwigę, córkę Henryka V Żelaznego, księcia żagańskiego. Miał z nimi 5 córek. Był również bohaterem skandali erotycznych: z Węgierką Klarą Zach, z Krystyną Rokiczanką (bigamia), z Żydówką Esterką (zob.).

Miał także romanse w Krakowie, wiele konkubin, a może i małżeństwa morganatyczne; z tych nieprawych związków miał trzech synów: Niemirę, Pełkę i Jana. Kazimierz Wielki zastał Polskę drewnianą, a zostawił murowaną przysł. wzorowane na Swetoniuszu (zob. Rzym: Zastałem Rzym). Za Kazimierza wzrosła liczba miast, zbudował przeszło 50 zamków, a 27 miastom dał mury obronne. Lokował kilkaset wsi.

Król chłop(k)ów ten szyderczy przydomek nadali Kazimierzowi, wg Długosza, feudałowie, gdy król, dla zachowania wewnętrznej równowagi i stabilności ustroju, gwarantując oczywiście uprzywilejowaną pozycję feudałów i rycerstwa, przeciwstawiał się krzyczącym nadużyciom ich władzy. Ten ironiczny przydomek śrdw. króla, który obrońcą warstwy chłopskiej nie był i być nie mógł, z czasem miał zostać odczytany jako pochwała.

O wieki! nie wśrzód laurów, ale pośród snopków

Ogłoście Kazimierza, głoście króla chłopków!

Błąd gruby mniemał, iż to przydomek był podły:

Stąd się jego zaszczyty w potomność rozwiodły.

I. Krasicki, Do ks. Adama Naruszewicza, 114-17.

Do króla Kazimierza jeżdżali chłopi aż z Sandomierza przysł. Uczta Wierzynka zob. Wierzynek. Historia Polonica, Roczniki, Jana Długosza zawierają znakomity portret, a zarazem epitafium Kazimierza Wielkiego; pisane w sto lat po jego zgonie. Kronika rządów Kazimierza Wielkiego Janka z Czarnkowa zob. Janko; Kronika. Głos umarłych wiersz (1778) Adama Naruszewicza.

I choć sto grodów murami otoczył,

Choć dzikie w kluby praw osadził plemię,

Złość i Wielkiego Kazimierza przecie

Czarnymi farby oćmiła na świecie. 93-96.

Kazimierz Wielki dramat (1792) J. U. Niemcewicza; utwór pisany w pośpiechu, zbudowany na aluzjach do aktualnej sytuacji polit. (rocznica Konstytucji 3 Maja) i Stanisława Augusta; wystawiony przez Bogusławskiego.

Rozmowy zmarłych (1798-99) Ignacego Krasickiego na wzór Lukiana (którego był tłumaczem). W jednej z Rozmów zwolennik Kazimierza Wielkiego przeciwstawia swego umiłowanego króla, który dał krajowi pokój i dobrobyt, Bolesławowi Chrobremu, wojownikowi i zdobywcy; Chrobry ubolewa, że nie jego nazwano Wielkim. Kazimierz Wielki poemat-rapsod (1900) Stanisława Wyspiańskiego; zmartwychwstały król ciska młotem w mówcę wiecowego, „że piersią bryznął i padł - a naród obaczył się wolny".

Kazimierz dzielnica Krakowa, dawn. miasto lokowane w 1335, włączone do Krakowa w 1796. Janko z Czarnkowa pisze: „Po drugiej stronią grodu krakowskiego, za Wisłą obok kościoła, który nazywa się Rupella (łac., 'Skałka'), Kazimierz zbudował miasto i nazwał je od swego imienia."

Kazimierz nad Wisłą (Dolny) miasto i ośrodek wypoczynkowo-turystyczny w woj. lubelskim. Założenie miasta na szlaku wiślanym i przecinającym go trakcie wsch.-zachodnim przypisuje się Kazimierzowi Wielkiemu.

Ruiny zamku król. z XIV i XVII w., wieża-donżon, późnorenesansowe spichrze, takież kamienice o b. bogatej dekoracji - Krzysztofa Przybyły („Pod św. Krzysztofem"), Mikołaja Przybyły („Pod św. Mikołajem"), ok. 1615, oraz Bartłomieja Celeja („Celejowska" a. „Czarna"), ok. 1635; kościół parafialny (fara), pierw, gotycki (XIV w.), przebudowany w duchu późn. Renesansu 1586-1613.

Podobne prace

Do góry