Ocena brak

KATEGORIA INTERESU PUBLICZNEGO

Autor /Ted Dodano /15.07.2011

"Interes publiczny" jest pojęciem wieloznacznym i istnieje wiele kontekstów, w których może być ono analizowane i rozpatrywane. Ustawodawca często posługuje się tym pojęciem, przede wszystkim w prawie administracyjnym, gdzie powołuje się na interes indywidualny, publiczny czy społeczny. Istotne jest ponadto, że w literaturze prawa publicznego spotyka się poglądy utożsamiające interes publiczny z interesem faktycznym, narodowym, społecznym, państwowym, prawnym, politycznym czy dobrem wspólnym. Należałoby się zatem zastanowić, czy pojęcie "interes publiczny" może być rozpatrywane w kategoriach prawnych, a jeżeli tak, to czy można uznać je za instytucję prawa materialnego i prawa procesowego, czy tylko za jedną z nich. Fakt, iż ustawodawca posługuje się pojęciem interesu prawnego w tekstach prawnych i w związku z czym jako składnik normy prawnej podlega ono wykładni stosowania prawa, przemawia za tym, by uznać konieczność rozpatrywania pojęcia interesu prawnego w kategoriach prawnych.

Interes publiczny jako kategoria prawna

W doktrynie prawniczej powszechnie uznaje się, że pojęcie interesu prawnego jest nieostre, a zwrot odsyłający do interesu publicznego, zawarty w normie prawnej, zawiera klauzulę generalną. Skoro pojęcie nieostre ma charakter normatywny, jest prawnie wiążące dla organu stosującego prawo. Ponadto prawidłowość interpretacji przez organ administracyjny ustalająca rzeczywiste znaczenie tego pojęcia jest kontrolowana przez sądy administracyjne. W ustawodawstwie administracyjnym znajduje się wiele przykładów posługiwania się przez ustawodawcę pojęciem interesu publicznego bądź interesu społecznego czy państwowego. W związku z tym, że kontekst normatywny, w jakim występuje to pojęcie, jest zróżnicowany, kategoria interesu publicznego pełni wiele funkcji w procesie stosowania prawa. Interes publiczny może być więc przesłanką decyzji podejmowanych w granicach uznania administracyjnego. Jednocześnie jednak interes publiczny jest przesłanką decyzji negatywnej, to znaczy takiej, która ogranicza uprawnienia bądź nakłada obowiązki, lub decyzji, która pozbawia obywatela konkretnych uprawnień.

Zwraca się uwagę, że ustawodawca z pojęciem nieostrym łączy określone dyspozycje, co wynika z faktu, że jest ono najczęściej normatywnym elementem abstrakcyjnie określonej hipotezy. Analiza korzystania przez ustawodawcę z konstrukcji tego typu pojęć pozwala zauważyć, iż zamiarem ustawodawcy jest uregulowanie takich stanów faktycznych (stosunków prawnych), których opisanie w sposób dostatecznie precyzyjny jest niemożliwe. Użycie pojęć nieostrych umożliwia elastyczne dostosowanie się ustawodawstwa do zmieniających się stosunków społecznych, gospodarczych i politycznych. Ponadto poprzez korzystanie z tego typu pojęć ustawodawca w sposób świadomy unika niedającej się przewidzieć kazuistyki (Jakbyście nie pamiętali łobuzy z filozofii ;P KAZUISTYKA to: jedna z metod formułowania zasad i przepisów, polegająca w większym stopniu na przewidywaniu szczegółowych przypadków niż na wyznaczaniu i wytyczaniu uniwersalnych zasad) , przekazując jednocześnie kompetencje do konkretyzacji przepisów zgodnie z okolicznościami miejsca, czasu i sytuacji organowi stosującemu prawo. Częstotliwość użycia konstrukcji pojęć nieostrych wskazuje na fakt, czy celem ustawodawcy jest ograniczenie lub rozszerzenie swobody oceny stosujących prawo organów administracji lub wymiaru sprawiedliwości.

Należy jednocześnie zauważyć, że interes publiczny nie jest interesem prawnym w znaczeniu ustalonym przez kodeks postępowania administracyjnego. Przepisy, które odsyłają do interesu publicznego, określają tylko przesłankę podejmowania rozstrzygnięć przez organ administracji, a nie dają jakichkolwiek uprawnień określonemu podmiotowi. Można zatem stwierdzić, że na treść kompetencji organu administracji składa się interes publiczny oraz inne elementy normy prawnej. Gdyby przyjąć, że interes publiczny jest interesem prawnym w znaczeniu ustalonym w doktrynie i orzecznictwie sądowym, należałoby uznać, że interes publiczny jest prawnie chronionym interesem organów administracji, a organy te są jedynym reprezentantem i nosicielem tego interesu. Wówczas zaprzeczona zostałaby cała prawna konstrukcja postępowania administracyjnego, którego jedną z podstawowych zasad jest prawo stron do aktywnego uczestniczenia w procesie podejmowania decyzji przez organ prowadzący postępowanie, jak i konstytucyjnie określona pozycja systemu ustrojowego organów administracji publicznej, których celem jest realizacja przedmiotowego porządku prawnego, a nie ochrona własnych praw i interesów.

Należy jednocześnie zauważyć, że gdy norma prawna ochraniająca określony interes jednostki odwołuje się do interesu publicznego, to interes publiczny jest tylko przesłanką rozstrzygnięcia w sprawie dotyczącej praw i obowiązków obywatela. Nie można zatem uznać, że posiada on walory interesu prawnego, które można by przeciwstawić zawartemu w normie interesowi prawnemu obywatela.

Celem pojęcia interesu nie było jedynie określenie praw podmiotowych jednostki czy przysługujących jej środków prawnych. "Publiczny interes, stanowiąc sam przez się pojęcie oderwane i nie dające się ująć konkretnie, nabiera pełnej treści dopiero przez zestawienie z prawem poszczególnej jednostki, jako namiastki wszelkiej społeczności. Istnienie bowiem pojęcia publiczności związane jest ze stanem, gdy jednostka przestaje żyć życiem odosobnionym, łącząc się w grupy o podłożu gospodarczym, ekonomicznym czy politycznym. Wtedy dopiero, oprócz troski zaspokojenia bezpośrednio egoistycznych potrzeb, wyłaniają się zagadnienia wspólne danej zbiorowości, wymagającej wspólnej akcji skoordynowanej i nie dające się w ramach rozporządzalnych środków przez poszczególne jednostki rozwiązać".

Zadaniem interesu było także znalezienie celu działania administracji, a w konsekwencji określenie prawa publicznego jako działu prawa, które przeciwstawia się prawu prywatnemu. Jego celem było określenie granicy pomiędzy organami ujętymi globalnie a jednostkami prywatnymi. Mamy więc już do czynienia nie z interesem indywidualnym czy prywatnym, ale z interesem publicznym. Doktryna nie zajęła się jednak dotąd tym pojęciem. "Pojęcie to wprowadza nas w splot zawiłych zagadnień (...) a otwierające szerokie pole do nieporozumień różnego rodzaju. Składają się na to między innymi obok jego ogólnikowości i nieokreśloności oraz niepodatności dla zdefiniowania, ścisłość jego związku z płaszczyzną etyki oraz jego istnienie we wszystkich działach prawa, a równocześnie odmienność sposobów podchodzenia doń w każdym z działów z osobna".

Należy przyjąć, że pojęcie interesu publicznego powinno być uznawane jako szeroko rozumiana podstawa konstrukcji norm prawa administracyjnego. Biorąc pod uwagę fakt, że pojęcie to uznaje preferencje prawne wynikające z zasady praworządności i innych zasad ustrojowych, należy uznać je za kategorię prawną. Interes publiczny rozumiany w ten sposób uwidacznia się w postulacie prawnego uregulowania sytuacji prawnej obywateli tak, by uznanie interesu publicznego i interesu indywidualnego jako interesów prawnych nastąpiło w sposób harmonijny, a stworzenie procedur umożliwiających ich zidentyfikowanie służyło rozstrzyganiu potencjalnych sytuacji konfliktowych. Interes publiczny jest wówczas pojęciem nieoznaczonym i powinien być rozumiany bardzo wąsko. Podlega wykładni w procesie stosowania prawa administracyjnego materialnego i procesowego.

Zauważa się, że w związku z tym, że celem prawa publicznego jest ochrona interesu publicznego w sytuacji, w której chodzi o znalezienie podstawy do swobodnego uznania władz administracji publicznej mamy do czynienia ze specjalnym operowaniem pojęciem "interes publiczny". Postuluje się jednocześnie, by ustawodawca używając pojęcia "interes publiczny" określał granice korzystania przez władzę administracyjną z wolnego uznania tak, aby nie zamieniło się ono w samowolę administracji.

Należy jednak "zdać sobie sprawę ze wszystkich trudności wywołanych tym, że samego pojęcia interesu publicznego nie możemy uznać za pojęcie określone wyczerpująco i bezspornie".

Do góry