Ocena brak

Kariery kontrowersyjnych polityków

Autor /jagoda89 Dodano /05.05.2012

Wiek XX był epoką totalitarnych systemów politycznych oraz bohaterów narodowych, a takie politycznych „mesjaszy". Jednak wiele z systemów rozpadło się, a gwiazda niejednego bohatera lub „zbawcy" zgasła - zostali straceni, zdyskredytowani lub opuszczeni.

Społeczeństwa epoki preindustrialnej (przed nastaniem rewolucji przemysłowej) zmieniały się bardzo nieznacznie, ich struktury pozostawały właściwie niezmienne. Dość często wybuchały wojny i niepokoje społeczne, lecz stanowiska związane z władzą, na każdym poziomie, były najczęściej dziedziczne. W wielu konfliktach brała udział jedynie stosunkowo niewielka elita złożona z ludzi o podobnej pozycji i zapatrywaniach - zwycięzcy i pokonani należeli do tej samej klasy społecznej.

Zmiany

Transformacja tego systemu zaczęła się od rewolucji przemysłowej w Wielkiej Brytanii i zawirowań politycznych związanych z rewolucją francuską pod koniec XVIII wieku. Od tego czasu ciągłe, coraz gwałtowniejsze zmiany stały się zasadą funkcjonowania państw i społeczeństw. Przemiany rozpoczęły się w Europie i Ameryce Północnej, a ekspansja kolonialna i gospodarcza państw tych regionów sprawiła, że dotarły one do społeczności na ćałym świecie. Dynamicznie rozwijająca się gospodarka, systemy szybkiej łączności i powszechnej edukacji przyczyniły się do powstania nowego rodzaju społeczeństwa.

Dominował w nim światopogląd optymistyczny. Uważano, że wiek XIX jest epoką wielkiego postępu, który jest zapowiedzią jesżcze wspanialszych dokonań. Twierdzono, że osiągnięcia cywilizacyjne były możliwe, dzięki systemowi demokracji parlamentarnej, który miał zapewniać stabilność rządów reprezentujących interesy obywateli.

Wiek XX

Tragedia pierwszej wojny światowej zachwiała wiarę w nieprzerwany postęp, jednak niektóre jej skutki wydawały się pozytywne. W jej wyniku upadły ostatnie wielkie imperia, w których władza polityczna należała w dużym stopniu do dziedzicznych monarchów (Niemcy, Austro-Węgry, Turcja), powstało wiele nowych państw opartych na systemie demokracji parlamentarnej i założono Ligę Narodów - pierwszą organizację międzynarodową, która miała sprawować nadzór nad światową polityką i gospodarką.

Międzywojnie

Wkrótce jednak okres międzywojenny okazał się epoką straconych złudzeń. Idee zachodniego parlamentaryzmu zostały podważone przez bolszewików, którzy wygrali wojnę domową w Rosji i doprowadzili do powstania Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, w którym zapanowała „dyktatura proletariatu".

Dla komunistów demokracja parlamentarna była parawanem, który ukrywał wyzysk biednych przez bogatych. Czy była to prawda, czy nie, rzeczywiście w wielu krajach istniały wielkie nierówności między poszczególnymi klasami społecznymi. Wywoływały one napięcia i konflikty. Okazało się także, że ostre zatargi i zadrażnienia między narodami, frustracje będące pozostałością wojny i tarcia między grupami etnicznymi miały o wiele większy wpływ na scenę polityczną niż idee międzynarodowej współpracy. Te poważne problemy zintensyfikowane zostały jeszcze przez niestabilność gospodarki światowej. Powtarzające się boomy i załamania zaburzały poczucie bezpieczeństwa wśród obywateli. W czasie wielkiego kryzysu lat 30. miliony ludzi straciły pracę i domy.

Kluby dyskusyjne

Wszystkie te czynniki przyczyniały się do spadku zaufania do demokracji parlamentarnej. W niestabilnym systemie społeczno-politycznym, obywatelom pozbawionym poczucia bezpieczeństwa, uczestnictwo w wyborach mogło się wydać równoznaczne z wzięciem udziału w politycznym oszustwie, zgodnie z tym, co twierdzili komuniści. Kiedy rządy niezdolne były do podjęcia zdecydowanych działań w obliczu zagrożeń, parlamenty często jawiły się jako kluby, w których prowadzono jałowe dyskusje, a partie polityczne wydawały się być bandami skłóconych ze sobą oszustów.

Zniechęcenie do polityki, tak charakterystyczne dla wielu społeczeństw w latach dziewięćdziesiątych naszego stulecia, było jeszcze wyraźniej widoczne w niespokojnym dla Europy okresie międzywojennym. Ludzie, których irytował system parlamentarny, często zwracali się w stronę ideologii radykalnych, zarówno lewicowych, jak i prawicowych. Bez względu na swą intelektualną wartość, programy te wydawały się dawać większości swoich entuzjastów proste, bezpośrednie odpowiedzi na problemy, które wydawały się trudne czy nawet nierozwiązywalne.

Idee rewolucyjne najsilniej oddziaływały, kiedy znajdowały swe ucieleśnienie w przywódcy, który potrafił przedstawić się jako zesłany z nieba zbawca. Przywódca, stojąc ponad podziałami klasowymi i partyjnymi, reprezentował całe społeczeństwo, którego członkowie z poczucia jedności czerpali silę i dzięki niemu znajdowali cele. Autorytatywna wola przywódcy traktowana była jako wyraz dążeń całego społeczeństwa.

Przywódcy charyzmatyczni

Najbardziej oczywistym kandydatem na tego rodzaju przywódcę był wojskowy, który zajął się polityką. Jednym z przykładów takiego wodza, jeszcze w XIX wieku, był Napoleon Bonaparte, który twierdził, że zbawi Francję przywracając porządek w porewolucyjnym społeczeństwie.

Inną postacią tego rodzaju był oficer armii tureckiej Mustafa Kemal Attaturk (1881-1938), który odparł inwazję wojsk greckich, doprowadził do abdykacji sułtana (1922) i proklamacji republiki, zajmując stanowisko prezydenta. Jego program był prosty, lecz radykalny: szybka modernizacja Turcji, w której dotychczas ogromną rolę odgrywała tradycja. Kemal przebudował państwo tureckie tak gruntownie, że jego wpływ na system polityczny tego kraju jest widoczny do dziś. Attaturk jest właściwie przydomkiem oznaczającym „ojca Turków".

W wieku XX wojskowi często przejmowali władzę, szczególnie w krajach słabo rozwiniętych. W społeczeństwach państw uprzemysłowionych częściej do władzy dochodzili ludzie, którzy potrafili stworzyć masowy ruch, przedstawiając samych siebie jednocześnie jako zwykłych obywateli i nadludzi, którym można było ślepo ufać;

Takich polityków nazywano przywódcami charyzmatycznymi. Ich autorytet opierał się raczej na osobowości niż na stanowiskach lub pozycji społecznej. Zdobywali i podtrzymywali ten autorytet organizując masowe mityngi, na których dawali popisy oratorskie, oraz poprzez niekończące się kampanie propagandowe z wykorzystaniem mass mediów: gazet, radia, filmów.

Masowe ruchy

Dyktatorów lat 20. i 30. można było określić jako pionierów profesjonalnego wykorzystania mediów w polityce. Tworzyli w nich swój obraz w taki sposób, aby trafić do mas. Te doświadczenia są do dziś wykorzystywane przez polityków.

Pierwszym przywódcą tego typu był Benito Mussolini. Rozpoczął karierę jako dziennikarz w prasie socjalistycznej. Jednakże jego gorący nacjonalizm i doświadczenia ze służby wojskowej w czasie I wojny światowej sprawiły, że zdecydował się założyć skrajnie prawicową partię polityczną, którą nazwano partią faszystowską. W 1922 r. faszyści przejęli władzę we Włoszech. Mussolini został autokratycznym przywódcą państwa, zwanym po włosku duce. Rozentuzjazmowane tłumy zbierały się pod balkonem jego gabinetu, z którego ogłaszał program doprowadzenia Włoch do pozycji mocarstwa.

Autorytet Mussoliniego został zniszczony przez nieporadne rządy włoskich faszystów w czasie II wojny światowej. Jego kariera skończyła się gwałtownie. Został uwięziony z rozkazu włoskiego króla, potraktowany jako marionetka przez Niemców, którzy go uwolnili i wreszcie rozstrzelany przez partyzantów, a jego ciało publicznie zbesz-czeszczone na ulicach Mediolanu.

Jednak w latach 20. i 30. Europa podziwiała wprowadzone przez niego rządy „silnej ręki", przedstawiając go jako człowieka, który przywrócił porządek w państwie stojącym na skraju dezintegracji. Zmiany, które Mussolini wprowadził w społeczeństwie włoskim i jego pisma polityczne przyczyniły się do rozprzestrzenienia się idei, które nazwano faszystowskimi.

Rozprzestrzenienie się faszyzmu

Kilku odnoszących sukcesy polityków znajdowało się pod wpływem faszyzmu, wśród nich przede wszystkim generał Franco w Hiszpanii, Salazar w Portugalii i Perón w Argentynie. W wielu państwach powstawały partie i organizacje, których program miał charakter faszystowski. Jedną z najbardziej skrajnych byli tzw. ustasze (powstańcy) chorwaccy kierowani przez Ante Pavelića, którzy wprowadzili rządy terroru, prześladując Serbów. W przeciwieństwie do większości przywódców faszystowskich Pavelić zdołał zbiec przed wymiarem sprawiedliwości, ukrywając się w Hiszpanii, a potem w Argentynie.

W Niemczech Niemiecka Partia Narodowosocjalistyczna Adolfa Hitlera przejęła wiele idei i metod działania od faszystów Mussoliniego, dodając do tego wiarę w wyższość „rasy niemieckiej". Początkowo NSDAP nie odgrywała znaczącej roli na niemieckiej scenie politycznej, lecz jej wpływy wciąż rosły i wreszcze przejęła władzę. Hitler narzucił swą władzę całym Niemcom, jako człowiek, który wyciągnął kraj z chaosu i depresji. Jego kariera osiągnęła punkt szczytowy, gdy wojska niemieckie zaczęły odnosić zwycięstwa w całej Europie. Jednak wraz z kolejnymi klęskami na froncie autorytet Hitlera u Niemców spadał. Fanatyczny przywódca odebrał sobie życie w swym schronie kilka godzin wcześniej, nim dotarli w to miejsce żołnierze radzieccy.

Hitler uważał komunizm radziecki za najbardziej wrogi ustrój i rzeczywiście komunistyczne zasady internacjonalizmu stały w opozycji do ideologii nazistowskiej. Jednak w praktyce między sposobem sprawowania władzy przez Hitlera i dyktatora radzieckiego Stalina istniały duże podobieństwa. Tak jak Hitler, Stalin doszedł do władzy prowadząc zakulisowe gry polityczne, a potem umiejętnie budował tzw. kult jednostki. Przedstawiano go jako prostego, lecz nieomylnego, pykającego fajeczkę ojca narodu.

Lew Trocki, organizator Armii Czerwonej, był najwybitniejszą postacią spośród przywódców radzieckich, których odsunięto od władzy. Wszedł w ostry konflikt ze Stalinem, nawoływał nawet do jego obalenia. Na rozkaz Stalina został wydalony ze Związku Radzieckiego i ostatecznie zamordowany przez agenta NKWD w Meksyku (1940). Zwycięstwo w drugiej wojnie światowej nie położyło kresu paranoi Stalina, który ciągle eliminował prawdziwych i domniemanych wrogów, aż do śmierci w 1953 roku.

Kult Stalina ustał jednak dopiero wtedy, gdy Nikita Chruszczow ogłosił swój słynny referat o „błędach i wypaczeniach" stalinizmu. Bezpośrednim skutkiem tego były spontaniczne wystąpienia na rzecz demokratyzacji w krajach obozu komunistycznego. Zapoczątkowane w Polsce w październiku 1956 r., przeniosły się na Węgry, gdzie w rezultacie doprowadziły do antykomunistycznego przewrotu i interwencji wojsk radzieckich. Kult jednostki został potępiony, jednak radziecki imperializm przetrwał swojego twórcę.

Upadek komunizmu

Wraz z klęską Niemiec i ich sojuszników w drugiej wojnie światowej nastąpił koniec ery faszyzmu i jego twórców. Jednakże upadek komunizmu nastąpił zbyt późno, by najwięksi dyktatorzy tego systemu zostali obaleni wraz z nim. Większość przywódców rządzących europejskimi państwami bloku radzieckiego w roku 1989 to postaci dosyć „szare" w porównaniu ze Stalinem czy Mao. Za wyjątek może tu być uznany Nicolae Ceaucescu, którego mania wielkości doprowadziła Rumunię do społeczno-gospodarczej ruiny.

Michaił Gorbaczow z kolei sam przyczynił się walnie do upadku komunizmu. Wprowadzając reformy demokratyczne w ZSRR zyskał na Zachodzie status bohatera, lecz jego kariera we własnym kraju skończyła się wraz z rozpadem ZSRR w wyniku kryzysu gospodarczego i pojawienia się nastrojów nacjonalistycznych. Gorbaczow dołączył do grona zgasłych gwiazd świata polityki.

Kraje Trzeciego Świata

Dyktatorzy w krajach Trzeciego Świata zdobywali i tracili władzę w niezwykłym tempie. Mujibur Rahman z Bangladeszu w ciągu zaledwie 3 lat przerodził się z wyzwoliciela kraju w tyrana.

Plany wielkich unii politycznych w ramach panafrykanizmu i panarabizmu okazały się zbyt ambitne, by mogły zostać wcielone w życie, przynosząc porażkę polityczną tak charyzmatycznym przywódcom jak Kwame Nkrumah z Ghany czy Abdul Nasser z Egiptu (ten ostatni jednak w godny podziwu sposób przetrwał niepowodzenie). Cierpiący na przerost ambicji satrapowie, tacy jak Pol Pot z Kambodży usiłowali wcielać w życie swoje wizje za pomocą tyranii i terroru.

Wojskowi dyktatorzy często szybko tracili władzę (wyjątkiem może być tutaj Pinochet), bardziej stabilne były reżimy oparte na dyktaturze jednej partii. Jednak zmiany globalne na początku lat 90. doprowadziły do obalenia takich tyranów, jak so-malijski Siad Barre i Mobutu z dawnego Zairu.

Na Zachodzie

Zachodni system demokracji parlamentarnej sprawiał, że okres, w którym jakikolwiek przywódca mógł sprawować władzę i jej zakres były ograniczone. Jednak i tutaj zdarzały się dramatyczne wzloty i upadki polityków. Wydawało się, że Lyndon B. Johnson (1963-69) zostanie wielkim prezydentem dzięki swej reformatorskiej polityce społecznej, jednak kontrowersje na temat wojny wietnamskiej sprawiły, że w ostatnich latach prezydentury zaczął ponosić polityczne porażki. Richard Nixon, jego następca, był prezydentem popularnym i odnosił sukcesy, lecz w wyniku afery Watergate zmuszony został, jako pierwszy amerykański prezydent, do rezygnacji z urzędu.

Jedenastoletnie rządy Margaret Thatcher, która prowadziła w Wielkiej Brytanii niezwykle restrykcyjną, choć pod pewnymi względami skuteczną, politykę gospodarczą, zakończyły się odsunięciem jej od władzy przez członków własnej partii.

POSTACI HISTORYCZNE - Pol Pot

Pol Pot (ur. 1925) był podobno mnichem buddyjskim, następnie studiował w Paryżu i pracował jako nauczyciel. Wreszcie pojawił się na scenie politycznej jako przywódca Czerwonych Khmerów, komunistycznej partii, która wygrała wojnę domową w Kambodży. W 1976 r. Pol Pot został premierem i postanowił „oczyścić" społeczeństwo, zsyłając miliony mieszkańców miast do pracy na roli. Dokonywano masowych mordów, stosowano tortury, setki tysięcy ludzi zginęło w wyniku chorób i głodu. Został obalony przez wojska wietnamskie, jednak Khmerowie prowadzili wojnę partyzancką przeciwko nowemu reżimowi. Pol Pot zrezygnował formalnie z zajmowanych przez siebie stanowisk w 1985 roku. W roku 1997 został aresztowany i osądzony za zbrodnie.

Podobne prace

Do góry