Ocena brak

Kanał Elbląsko-Ostródzki

Autor /bejbikot Dodano /24.01.2013

Kanał Elbląsko-Ostródzki (zwany też Elbląskim, Elbląsko-Mazurskim, Staropru-skim, Oberlandzkim) łączy Jezioro Drwę­ckie poprzez inne jeziora Pojezierza Iławskiego z rzeką Elbląg i Zalewem Wiślanym. Jest najdłuższym szlakiem kanałowym w Polsce (łączna dł. 212 km). Zasadniczy odcinek Elbląg - Ostróda ma 80,4 km; odcinek Miłomłyn - Iława 32,2 km (z odgałęzieniem 49,9 km); a szlak Ostróda - Stare Jabłonki - Staszewo to 16,9 km.
Łącząc Pojezierze Iławskie z jez. Druzno obniżono poziom wód w jez. Piniewo i Sambród o 5 m, a w jez. Ruda Woda o 1,7 m; skanalizowano rzekę Liwę między jeziorami Ilińsk i Drwęckim oraz wybu­dowano na niej dwie śluzy komorowe, a także usypano w poprzek jez. Karnickiego groblę, po której systemem akweduktowym poprowadzono kanał.
Na najtrudniejszym odcinku między jeziorami Piniewo i Druzno (9,5 km, różnica poziomów 99,5 m) zbudowano system pięciu pochylni, stanowiących największą osobliwość tej drogi wodnej: Buczyniec (dł. pochylni 550 m, różnica wys. 21,3 m); Kąty (450/18); Oleśnica (350/24,5); Jeleń (510/ 22,5); Całuny (450/13). Statki są przewo­żone na specjalnych platformach ustawio­nych na szynach. Służą do tego urządzenia hydrauliczne. Czas pokonywania jednej pochylni: 15-20 min.

Z inicjatywą połączenia Pojezierza Iław­skiego z Elblągiem wystąpiły w 1825 władze prowincji pruskiej. Zamierzano przede wszystkim przewozić drewno z lasów ostródzko-iławskich. Projektantem i budow­niczym został radca budowlany Georg Jacob Steenke, Holender mieszkający w Królew­cu. Budowę, za zgodą króla Fryderyka Wilhelma IV rozpoczęto w 1844. W 1856 do Ostródy dotarł pierwszy statek parowy, w 1858-60 ukończono budowę 4 pochylni. W 1874-81 oddano ostatnią pochylnię (Całuny), zlikwidowano stare śluzy zmie­niono przebieg kanału.

Każdy podręcznik budownictwa wodnego z 2 poł. XIX i pocz. XX w. poświęcał wiele miejsca temu kanałowi. Już przed I wojną był on atrakcją turystyczną, obecnie służy wyłącznie temu. Do dziś utrzymano kształt z okresu budowy. Nadal zadziwiają genialną prostotą oryginalne maszynownie (z ogrom­nymi kołami wodnymi o średnicy 8 m i szer. 5 m), śluzy, jazy, wrota ochronne, kanały robocze, a przede wszystkim niezwykle malownicze mosty. Z urządzeniami hydro­technicznymi koresponduje architektura zespołów adminitracyjno-mieszkalno-gospodarczych. W 1978 Kanał został uznany za zabytek kultury materialnej.
Przejazd Kanałem Elbląsko-Ostródzkim (ok. 11 godz.) dostarcza niezapomnianych wrażeń. Przyroda mieni się bogactwem lasów, barwą jezior. Staraniem Centralnego Muzeum Morskiego w Gdańsku, w 1998 otwarto Izbę Historii przy pochylni Bu-czyniec. Tam też stoi obelisk odsłonięty w 50-lecie pracy zawodowej genialnego Holendra. Na półwyspie Czulpa nad jez. Ruda Woda są ślady jego ukochanej po­siadłości. Jego grób znajduje się najprawdo­podobniej w Elblągu.

Podobne prace

Do góry