Ocena brak

Kameleon pospolity

Autor /Gonzo Dodano /12.01.2012

Rodzina kameleonowate (Chamaeleonidae)

Wygląd: z uwagi na wyjątkowo charakterystyczną budowę jaszczurki tej nie można pomylić z żadnym innym europejskim gadem. Dorosły kameleon pospolity osiąga 30 cm długości, jednak przeważnie, licząc razem z ogonem, jego długość nie przekracza 25 cm. Podparcie dla spłaszczonego bocznie tułowia wspartego na niemal jednakowej długości przednich i tylnych nogach, daje uchwyt częściowo zrośniętych w rodzaj cęgów palców i zwykle dodatkowo zrolowany ku tyłowi ogon chwytny.

Duża głowa jest zakończona bardzo głęboko wyciętym otworem gębowym, sięgającym niemal do nasady przednich nóg. Kołnierzowaty wyrostek, który wyraźnie odgranicza głowę od tułowia, w przedniej części przechodzi w 2 listwy sterczące ponad oczami. Same oczy są zdumiewająco zbudowane. Wystają ponad głowę jako 2 stożkowate wzgórki i poruszają się niezależnie od siebie we wszystkich kierunkach. Na samym ich szczycie znajduje się stosunkowo mała źrenica przykryta delikatnymi, ułożonymi w okrąg łuskami. Ruchy kameleona są wyjątkowo powolne, takie jak na filmie wyświetlanym w zwolnionym tempie. Kameleony spędzają często wiele czasu tkwiąc w zupełnym bezruchu. Jedynie oczy wskazują na to, że zwierzę dokładnie obserwuje otoczenie.

Ubarwienie zmienia się od zieleni do brązu we wszystkich możliwych odcieniach i nasyceniu. Zmiana barwy może odbywać się bardzo szybko, by kameleon w pełni dostosował się do tła znajdującego się za nim lub pod nim. Może jednak równie dobrze powodować, że zwierzę staje się doskonale widoczne na tle otoczenia. Na bokach kameleona pospolitego biegną 2 jasne, często białawe, podłużne smugi. Czasami, zwłaszcza w sytuacjach konfliktowych, mogą się pojawiać czarne plamy i paski. Wczesnym rankiem, gdy kameleon rozgrzewa się na słońcu, jego ubarwienie jest przeważnie bardzo ciemne, niekiedy zupełnie czarne. W momencie zagrożenia lub irytacji nadyma się i otwiera szeroko pysk. Śpiące zwierzęta są zazwyczaj brązowoszare.  

Występowanie: przedstawiciele liczącej ponad 80 gatunków rodziny kameleonowatych zamieszkują Afrykę, Madagaskar, południowo-za-chodnią Azję i niektóre wyspy na Oceanie Indyjskim. Kameleon pospolity, którego centrum rozmieszczenia znajduje się w Afryce, na obszarze Europy występuje w południowych rejonach Hiszpanii i Portugalii, na Korsyce, Sycylii, Peloponezie, Krecie i Malcie, ponadto zasiedla Wyspy Kanaryjskie, Cypr oraz Azję Mniejszą. Nie jest wykluczone, że na niektóre z wymienionych wyżej obszarów został zawleczony w czasach historycznych.

Środowisko: jako pierwotnie tropikalny gatunek kameleon pospolity wymaga suchego, subtropikalnego klimatu, dlatego w Europie znajduje się go niemal wyłącznie w suchych, wystawionych na działanie wiatru, nadbrzeżnych wydmach i lasach. Przebywa tu na krzewach. By móc się wspiąć potrzebuje, ze względu na swoje wyspecjalizowane, cęgowa-te stopy, gałązek odpowiedniej średnicy. Jego małe zapotrzebowanie na wodę, zaspokojane w zasadzie przez pobierany pokarm, pozwala mu na zasiedlenie obszarów pozbawionych deszczu i wysuszonych przez upał, charakteryzujących się znacznymi wahaniami temperatury między dniem a nocą (dochodzących nierzadko do 40°C). Szczególnie sprzyjające warunki znajduje tam w regularnie zraszanych ogrodach.

Tryb życia: kameleony są jedną z najbardziej wyspecjalizowanych grup gadów. Ich strategia łowiecka to tkwienie niemal w bezruchu w oczekiwaniu na ofiarę lub wyjątkowo powolne podkradanie się do niej. Muchy i inne aktywne w ciągu dnia owady są przy temperaturze powietrza powyżej 30 C wyjątkowo trudne do schwytania bez podjęcia specjalnych środków ostrożności, gdyż bardzo szybko reagują. Kameleon na tyle wolno podkrada się do zdobyczy, że ona tego zupełnie nie zauważa.

Jeśli kameleon zdoła zbliżyć się do niej na odległość około 20 cm, to zastosuje teraz swój specyficzny oręż - język. W ułamku sekundy (pomiary wskazują, że dzieje się to w ciągu poniżej 1/25 sek.) wyrzuca go z niemal bezbłędną celnością. Tak „ustrzelona" ofiara przykleja się do nieco rozszerzonego, lepkiego końca języka i zostaje wraz z nim wciągnięta do wnętrza pyska. Teraz kameleon stara się szybko potknąć swoją zdobycz. Język może być wyrzucany na odległość większą od długości ciała, a „zakres rażenia" wynosi 25-30 cm, przy czym prędkość ruchu wyrzucanego języka musi przewyższać szybkość reakcji ofiary. Jeśli znajduje się ona w odpowiedniej odległości to celność trafień jest bardzo wysoka.

Muchy, a zwłaszcza samice z gotowymi do złożenia jajami, są z uwagi na zawartość odpowiedniej ilości wody najlepszym pokarmem dla kameleona. Strategia podkradania się lub oczekiwania na ofiarę jest w tym przypadku szczególnie korzystna, gdyż nie wymaga dużych nakładów energii. Kameleon nie musi poruszać się tak szybko jak skaczące za owadami żaby lub biegające w ich poszukiwaniu jaszczurki. Jednak budowa jego ciała i wiele elementów trybu życia muszą być dostosowane do tak wyjątkowych technik łowieckich.

Dla bezbłędnej celności języka niezbędne jest stabilne położenie ciała, czemu służą pełniące rolę cęgów stopy i chwytny ogon, gdyż nawet niewielkie drżenie ciała powodowałoby zmniejszenie celności trafień. Szybka zmiana barw służy z jednej strony dostosowaniu ubarwienia zwierzęcia do tła, co powoduje, że kameleon staje się trudny do wykrycia. Spłaszczone bocznie ciało zielonej, żółtawej lub brązowawej barwy imituje zielone lub zwiędłe liście i inne części rośliny. Kameleon dzięki temu jest w dużym stopniu chroniony przed atakiem wrogów naturalnych i nie musi przed nimi uciekać.

Z drugiej strony zmiana barw stanowi dla współplemieńców sygnały, ponieważ „oszczędne" ruchy nie mogą być pomocne w przekazywaniu sygnałów gotowości do rozrodu czy agresji. Celność trafień językiem jest ściśle związana z doskonałą zdolnością widzenia poruszających się niezależnie od siebie oczu. Gdy kameleon odkryje potencjalną ofiarę, namierza ją obojgiem oczu. Dzięki temu jest w stanie bardzo dokładnie ustalić odległość, jaka go od niej dzieli. Swoim rozszerzonym kolbkowato na końcu, lepkim i błyskawicznie wyrzuconym do przodu językiem kameleon może upolować również większą zdobycz, jak np. duże szarańczaki.

Rozród: pora godowa kameleona pospolitego przypada na sierpień lub wrzesień. Samce nie wykonują w obecności samic jakichś specjalnych zalotów godowych, znanych u innych jaszczurek. Samiec przeważnie szybko zbliża się do samicy i wspina się na jej grzbiet. W tym czasie przytrzymuje ją przednimi nogami, a tylnymi nogami stara się znaleźć oparcie na nasadzie jej ogona. Akt płciowy może trwać krótko, ale również przeciągnąć się do 15 minut. Kopulacja może się powtarzać i odbywać z różnymi partnerami. Po upływie 50-60 dni samica schodzi na ziemię, gdzie w sprzyjającym miejscu - zwykle w pobliżu krzewu - wygrzebuje niewielką, 10-15-cen-tymetrowej głębokości jamę, do której składa 20-50 jaj. Na koniec zasypuje zagłębienie ponownie ziemią.

Składanie jaj odbywa się przeważnie w chłodniejszej, obfitszej w opady porze roku, a więc między październikiem i listopadem, krótko przed zimowym spoczynkiem. Po trwającym blisko 8-9 miesiący rozwoju zarodków, który jednak w miesiącach zimowych ulega zahamowaniu, wylęgają się w okresie od lipca do sierpnia małe kameleony. Młode mierzą w momencie wylęgu 2,5-3 cm długości (bez ogona). Wspinają się zaraz na wyższą roślinność.

Pokarm: głównie drobne i większe owady, takie jak muchy, motyle i szarańczaki.

Wrogowie: pomimo tego, że kameleon jest trudny do odkrycia, polują na niego ptaki i ma-Ipolon (Ma/polon monspessulanus).

Uwagi: na pozbawionych krzewów obszarach północnej Afryki jest zwierzęciem naziemnym, kryjącym się w wygrzebanych przez siebie w ziemi norach na obrzeżu oaz.

Podobne prace

Do góry