Ocena brak

KALKULACJA DOLICZENIOWA ZLECENIOWA

Autor /Blandyna Dodano /13.08.2013

Odmiana kalkulacji doliczeniowej stosowana przy różnorodnej produkcji jednostkowej, małoseryjnej, a niekiedy średnioseryjnej, a więc produkcji niepowtarzalnej albo powtarzalnej w długich odstępach czasu (np. w przemyśle maszynowym, meblowym, odzieżowym, w budownictwie). W tego typu produkcji wytwarzane wyroby, usługi i roboty lub ich części składowe są poddawane różnym, nie zawsze powtarzającym się, procesom technologicznym.

K.d.z. polega na odrębnym kalkulowaniu kosztu wytworzenia przedmiotu kalkulacji objętego oddzielnym zleceniem produkcyjnym. Przedmiotem k.d.z. może być seria, partia, sztuka wyrobu, roboty lub usługi (np. budowa, remont) lub zespół części składowych wyrobu gotowego bądź zakres robót wykonywanych na budowie.

Dokumentacja. Na dokumentację k.d.z. składają się: zlecenia produkcyjne, karty kalkulacyjne zleceń, źródłowe dokumenty kosztów bezpośrednich.

Zlecenia produkcyjne są wystawiane przez odpowiednie służby przedsiębiorstwa, które decydują o przyjęciu określonej produkcji do wykonania, dla każdego przedmiotu kalkulacji. Na podstawie tych dokumentów wydaje się polecenia, by wydziały produkcyjne wykonały określone w zleceniu produkty. Przy produkcji jednostkowej i małoseryjnej przedmiotami kalkulacji mogą być: 1) zlecenia główne na wykonanie produktu (lub serii jednorodnych produktów), stanowiące z punktu widzenia przedsiębiorstwa wyrób gotowy lub zakończoną usługę bądź robotę; 2) zlecenia wspólne na wykonanie jednorodnych elementów (zespołów, części, półfabrykatów), wchodzących w skład wyrobów gotowych, objętych różnymi zleceniami głównymi.

W ramach zleceń głównych i wspólnych odrębne przedmioty kalkulacji mogą stanowić zlecenia pomocnicze. Wyodrębnianie zleceń pomocniczych jest celowe, jeżeli: 1) zlecenie główne lub wspólne opiewa na wykonanie zespołu rzeczowych składników majątkowych lub usług; przedmiotem zleceń pomocniczych może być wówczas wykonanie jego etapów, jak: przygotowanie dokumentacji konstrukcyjnej i technologicznej, prototypu i jego prób, narzędzi i przyrządów specjalnych, rzeczowych składników zlecenia, robót montażowych i rozruchu, robót gwarancyjnych dokonywanych na koszt wykonawcy zamówienia; 2) wykonanie zlecenia głównego wymaga długiego okresu i wskazane jest wyodrębnienie zleceń pomocniczych, których przedmiotem są elementy produktów, dające się wykonać w krótszym czasie; 3) w zleceniu na wykonanie produktu nieporównywalnego pod względem konstrukcji i technologii wykonania można wyodrębnić zespoły porównywalne z zespołami wchodzącymi w skład produktów, objętych innymi zleceniami głównymi lub wspólnymi; 4) potrzeba taka wynika z organizacji produkcji, np. wydzielenie zleceń dla wydziałów lub ich zespołów.

Celowe jest także określenie przedmiotu zleceń wspólnych i pomocniczych, aby: 1) termin ich wykonania był możliwie krótki i nie przekraczał kilku (np. trzech) miesięcy; 2) rzeczowy zakres zlecenia był porównywalny w stosunku do zleceń analogicznego lub podobnych produktów. Za datę zakończenia (zamknięcia) zlecenia przyjmuje się koniec miesiąca, w którym nastąpił odbiór ostatniego egzemplarza produktu objętego zleceniem przez: 1) własną służbę kontroli technicznej; 2) jednostkę trzecią, np. Polski Rejestr Statków, komisję odbiorczą zleceniodawcy, jeżeli warunki umowy przewidują taką formę odbioru produktu.  

Datę zamknięcia zleceń zaniechanych określa służba jednostki upoważniona do otwierania zleceń. Z chwilą zamknięcia zlecenia wstrzymuje się realizację związanych z nim uprzednio wystawionych dowodów (pobrania materiałów i półfabrykatów, kart roboczych itp.), jak też zwraca się do magazynu lub określa dalsze przeznaczenie składników majątkowych pozostałych po zamknięciu zlecenia produkcyjnego.  

Na podstawie zleceń produkcyjnych w komórce organizacyjnej podlegającej głównemu księgowemu wystawiane są karty kalkulacyjne, oznaczone symbolami właściwych zleceń produkcyjnych, służące do ewidencji w przekroju pozycji kalkulacyjnych kosztów wytworzenia, związanych z wykonaniem tego zlecenia oraz będące podstawą do analizy odpowiednich kont kosztów produkcji (podstawowej lub pomocniczej).

Wszystkie dokumenty dotyczące kosztów bezpośrednich, zarówno własne (dowody pobrania materiałów, źródłowe dokumenty płacowe, np. karty robocze, rozdzielniki amortyzacji licencji i narzędzi specjalnych, koszty uruchomienia nowej produkcji), jak i obce (faktury za obróbkę obcą) powinny być wystawiane w taki sposób, aby koszty z nich wynikające mogły być przyporządkowane właściwym kartom kalkulacyjnym. Dowody te, oprócz innych danych, powinny zawierać numer zlecenia produkcyjnego (karty kalkulacyjnej), do którego się odnoszą, oraz powinny być numerowane w sposób zezwalający na kontrolę kompletności jej wystawiania i realizacji. Dokumentacja zużycia wystawiana w związku z brakami produkcyjnymi oraz odstępstwami od pierwotnie przewidywanych założeń konstrukcyjnych i technologicznych powinna zawierać dodatkowe oznaczenia, pozwalające na wyodrębnienie związanych z tym kosztów. Zazwyczaj przyjmuje się, że zrealizowane dokumenty źródłowe zużycia i ewentualnego jego zmniejszenia mogą być uwzględniane przy ustalaniu rzeczywistego kosztu zlecenia tylko w ciągu następnego miesiąca po jego zakończeniu. Po upływie tego terminu nieuwzględnione w kalkulacji koszty oraz ewentualne ich zmniejszenia odnosi się z pominięciem kalkulacji w ciężar kosztu sprzedanych wyrobów jako koszty ujawnione z opóźnieniem.  

Kalkulacja. Dzięki oznaczaniu symbolami zleceń produkcyjnych źródłowych dokumentów, dotyczących kosztów bezpośrednich, na kartach kalkulacyjnych mogą być zaewidencjonowane wszystkie koszty bezpośrednie. W celu ustalenia rzeczywistego kosztu wytworzenia w ramach zlecenia produkcyjnego do kosztów bezpośrednich muszą być dodane koszty pośrednie: zakupu, ubezpieczeń społecznych i innych świadczeń, uzasadniona część pośrednich kosztów wytworzenia (wydziałowych), ewentualnie także część kosztów ogólnozakładowych (ogólnego zarządu). Odnoszenie kosztów pośrednich do robót objętych systemem zleceń produkcyjnych powinno być rozstrzygnięte w każdej jednostce w jej zakładowym planie kont. W odniesieniu do pośrednich kosztów wytwarzania rozstrzygnięcia powinny dotyczyć: 1) doboru odpowiedniego klucza podziałowego (kalkulacyjnego) kosztów (robocizna bezpośrednia, roboczogodziny, maszynogodziny, w sporadycznych przypadkach materiały bezpośrednie); 2) rodzaju stosowanych narzutów lub stawek (rzeczywiste, stabilizowane); 3) zakresu kosztów odnoszonych do produktów: wydziałowe, część kosztów wydziałowych (koszty uzasadnione), koszty wydziałowe lub ich część plus część kosztów ogólnozakładowych (rachunek kosztów działań - ABC), koszty stałe (rachunek kosztów oparty na kosztach zmiennych); 4) przekrojów, w jakich pośrednie koszty wytwarzania będą odnoszone do produktów: wydziałów, gniazd obróbczych, stanowisk pracy (stanowiskowy rachunek kosztów).  

Koszt jednostkowy produktu oblicza się, dzieląc sumę kosztów zlecenia przez objętą nim ilość produktów. Jeżeli zlecenie obejmuje produkty różniące się cechami, np. sposobem wykończenia, wyposażeniem w dodatkowe urządzenia, koszt jednostkowy ustala się w proporcji do kosztu wynikającego z kalkulacji wstępnej.

W k.d.z. koszty produkcji niezakończonej są ustalane głównie na podstawie kart kalkulacyjnych zleceń niezakończonych. W związku z tym suma kosztów wytworzenia z kart kalkulacyjnych odpowiednich zleceń musi być zgodna z saldem właściwego konta kosztów produkcji.  

W wypadku wytwarzania wyrobów o długim cyklu produkcyjnym karty kalkulacyjne są otwierane na określoną serię wyrobów gotowych, objętą jednym zleceniem produkcyjnym. Ustalenie kosztu wytworzenia danego zlecenia jest możliwe dopiero po jego całkowitym zakończeniu. W toku produkcji stopień zaawansowania poszczególnych egzemplarzy wyrobów może być jednak różny, a więc wyroby te w różnych terminach są przekazywane do magazynu. Jeżeli część wyprodukowanych wyrobów jest przekazywana do magazynu nie w tym miesiącu, w którym nastąpiło zamknięcie zlecenia produkcyjnego, powstaje trudność wyksięgowania kosztu wytworzenia tych wyrobów z konta produkcji, gdyż rzeczywisty koszt ich wytworzenia nie jest znany. W takim wypadku wycena wyrobów gotowych jest dokonywana po koszcie planowanym, z ubiegłego okresu, wynikającym z kalkulacji wstępnej lub po koszcie podobnego wyrobu. W karcie kalkulacyjnej odejmuje się wtedy koszt, po którym nastąpiła wycena wyrobów przekazanych do magazynu. W takim wypadku produkcja niezakończona stanowi saldo danej karty kalkulacyjnej. Ostateczne rozliczenie zlecenia produkcyjnego nastąpi dopiero po jego całkowitym zakończeniu.  

Przykład karty kalkulacyjnej. Przykład karty kalkulacyjnej zlecenia zawiera tablica 1. Założenia przykładu: 1) w przedsiębiorstwie występuje jeden wydział produkcyjny; 2) brak naprawialny powstał w styczniu; 3) brak ostateczny (nienaprawialny) 1 szt. wyrobu został ujawniony przez kontrolę techniczną w marcu; 4) koszty pośrednie są rozliczane narzutami rzeczywistymi: a) koszty zakupu - w stosunku do wartości materiałów, b) koszty ubezpieczeń społecznych i innych świadczeń - w stosunku do wynagrodzeń, c) koszty wydziałowe - w stosunku do sumy płac bezpośrednich.  

Zagadnienia organizacyjne. W celu uzyskania poprawnych, a więc przydatnych, danych przy stosowaniu k.d.z. należy zapewnić: 1) jednoznaczne określenie przedmiotu oraz możliwie krótki okres trwania zlecenia; 2) odpowiednią ewidencję i kontrolę uruchamianych zleceń oraz postęp prac związanych z ich realizacją, umożliwiającą bieżące ujawnianie zleceń niewykazujących postępu robót, zleceń wstrzymanych itp.; 3) kontrolę prawidłowości i kompletności zaliczania kosztów bezpośrednich do poszczególnych zleceń; 4) kontrolę wykorzystania materiałów i wykonania prac zgodnie z dokumentacją, jak też odstępstw od pierwotnych założeń konstrukcyjnych lub recepturowych i technologii wykonania; 5) wyodrębnianie kosztów braków i ich naprawy lub wykonanie zastępczych elementów produktu; 6) kontrolę prawidłowości danych o efektach produkcji (wyroby, półfabrykaty, usługi), a także o pozostałościach składników majątkowych i sposobach ich zagospodarowania; 7) wydzielenie w ramach kosztów bezpośrednich odchyleń wynikających z żądań odbiorców, zmian konstrukcji i technologii wytwarzania, robót dodatkowych itp.  

Podobne prace

Do góry