Ocena brak

KALENDARZ

Autor /Otomar Dodano /23.03.2012

Lista dni, tygodni i miesięcy roku z oznaczeniem świąt; almanach-informator o najważniejszych datach i sprawach przewidzianych na rok następny. W dawnych kalendarzach polskich, drukowanych od XVIII w. w Krakowie, wiadomości o obchodach świąt kośc. ruchomych i nieruchomych, o zaćmieniach słońca i księżyca, przewidywania meteorolog., zapowiedzi klęsk, epidemii, wojen i przewrotów polit.

W kalendarzach 2. poł. XIX w. wiadomości geogr., hist., praktyczne, gospodarskie, materiały lit. i folklorystyczne. System rachuby dłuższych okresów czasu, oparty zazw. na cyklu zmian pór roku i faz Księżyca; zob. też Cyzjojan; Era; Idy; Kalendy; Miesiąc; Tydzień; Ussher.

Francuski kalendarz republikański (rewolucyjny) rozpoczynał rok od jesiennego zrównania dnia z nocą i był używany we Francji od 22 IX 1792, dnia proklamacji republiki, do 1 I I806, kiedy Napoleon I przywrócił kalendarz gregoriański.

Miesiące miały po 30 dni, a w końcu roku dodawano 5 dni uzupełniających, w latach przestępnych 6. Projekt kalendarza ułożył Gilbert - Romme (1750-95), nazwy miesięcy wynalazł poeta fr. Fabre d'Eglantine (1755-94): Vendemiaire (wrzesień-paźdz.), Brumaire (paźdz.-list.), Frimaire (list.-grudz.), Nivóse (grudz.-stycz.), Pluvióse (stycz.-luty), Ventóse (luty-marz.), Germinal (marz.-kw.), Floreal (kw.-maj), Prairial (maj-czerw.), Messidor (czerw.-lip.), Thermidor (lip.-sierp.), Fructidor (sierp.-wrzesień); nazwy te wiążą się z sezonowymi zmianami pogody, wegetacji i uprawą roli oraz winorośli.

Erę Rewolucji Fr. rozpoczynał rok I. Kalendarz cykl obrazów Pietera Bruegela, wiążący życie człowieka z życiem natury.

Kalendarz babiloński początkowo księżycowy, później (już w XVIII w. pne.) księżycowo-słoneczny, wprowadził tydzień złożony z 7 dni, podział dnia na godziny (doba liczyła 12 godzin) i minuty wg systemu sześćdziesiętnego.

Kalendarz berdyczowski jeden z najpopularniejszych kalendarzy polskich 2. poł. XVIII w. (w 1. poł. wieku słynne były kalendarze profesorów Akademii Zamojskiej - Niewieskiego i Duńczewskiego).

Gdy nam prawił o pogodzie,

Marnych bajek nie powiadał.

Deszcz stronami - kto dowiedzie,

Że stronami deszcz nie padał?

W maju będą błyskawice -

Mogłeś temu wierzyć śmiało. [..'.]

Człek spod chmury miał pogodę,

A czy kiedy chmur nie stanie?

Nasz Kalendarz berdyczowski

To kalendarz był, mopanie!

K. Gliński, Kalendarz berdyczowski, 1-6, 9-12.

Kalendarz egipski ułożony przez uczonych egipskich, twórców kalendarza słonecznego i podziału doby na 24 godziny. Rok liczył 12 miesięcy po 30 dni i na końcu 5 dni dodatkowych; dzielił się na 3 czteromiesięczne pory roku: wylew Nilu, siew i żniwa. Był to rok wędrowny (łac. annus vagus), gdyż jako krótszy o ćwierć dnia od roku gwiazdowego przesuwał się przez wszystkie pory roku. Był w użyciu do roku 26 pne., daty wprowadzenia kalendarza juliańskiego.

Kalendarz grecki opierał się na roku księżycowym, ale nie był jednolity dla całej Hellady; poszczególne miasta-państwa miały własne nazwy miesięcy i różne sposoby dostosowywania roku księżycowego do słonecznego (co kilka lat dodatkowy miesiąc). Poszczególne lata nazywano imieniem archonta w Atenach, a efora w Sparcie. System określania lat wg olimpiad (np. rok 490 pne. to 3. rok. 72 Olimpiady) miał charakter nie urzędowy, ale literacki. Kalendarz gregoriański zob. niżej Kalendarz rzymski.

Kalendarz juliański zob. niżej Kalendarz rzymski. Kalendarz kościelny opiera się na systemach słonecznym i księżycowym, skąd wynika podział świąt na stałe i ruchome (jak Wielkanoc, Zielone Święta, Boże Ciało). Poszczególne dni w roku nazywane są imionami patronów. Kalendarz księżycowy, lunamy, oparty na cyklu zmian faz Księżyca.

Kalendarz muzułmański. Rok składa się z 12 miesięcy księżycowych, przemiennie po 30 i 29 dni każdy. Początek ery: rok 622 (zob. Hidżra). Kalendarz opiera się tylko na fazach Księżyca, cofając się w stosunku do roku słonecznego o ok. 11 dni rocznie. Nazwy miesięcy: Muharram, Safar, Rabi' 'Al-Awwal, Rabi 'Al-Achir, Dżumada Al-Ula, Dżumada Al-Uchra, Radżab, Sza* ban, Ramadhan, Szawwal, Dhu Al-Qa'da, Dhu Al-Hidżdża.

Kalendarz rzymski. Najstarszy, tzw. rok Romulusa, miał 10 nierównych miesięcy i rozpoczynał się 1 marca, dlatego wrzesień, październik, listopad i grudzień mają w łacinie i w większości jęz. europ, nazwy oznaczające: siódmy, ósmy, dziewiąty, dziesiąty. Ok. 700 pne. wprowadzono rok księżycowy, 12-miesięczny, uzgadniany od V w. pne. co pewien czas z rokiem słonecznym przez dodawanie miesiąca przestępnego.

W 153 pne. początek roku przeniesiono na 1 stycznia, kiedy konsulowie obejmowali swój urząd. Reformę tego kalendarza powierzył Juliusz Cezar astronomowi aleksandryjskiemu Sosigenesowi, który zaproponował rok słoneczny, znany w Egipcie od V tysiąclecia pne.

Odtąd, zamiast dodatkowego miesiąca, wprowadzono w latach przestępnych tylko nadliczbowy dzień, w lutym. Rok 46 pne., w którym wprowadzono tę reformę, tzw. annus conjiisionis (ląc. 'rok zamieszania'), trwał o 67 dni dłużej dla wyrównania powstałej przez lata różnicy. Kalendarz ten, zw. juliańskim a. kalendarzem stareg o stylu, przewyższał wszystkie greckie i poprzedni rzymski tak dalece, że zdobył świat i z niewielką poprawką, wprowadzoną przez papieża Grzegorza XIII, obowiązuje do dziś.

W październiku 1582 wyrównano błąd Sosigenesa wynoszący rocznie H'9.6", który od 46 pne. do 1582 wynosił już 12 i pół dnia, oraz ustalono właściwy plan opuszczania dni przestępnych w pewnych określonych latach przestępnych. Kalendarz z tymi poprawkami otrzymał nazwę gregoriańskiego(odimieni a Grzegorza XIII) a. nowegostylu . Reformę wprowadzono w krajach katolickich od razu; protestanci pfzyjęli ją niechętnie, ok. r. 1700; kościół wschodni ociągał się aż do XX w., w RFSRR wprowadzono ją w 1918.

Rzymskie nazwy miesięcy: Ianuarius (od boga Janusa, zob.), Februarius (od święta oczyszczenia, Februa), Martius (od Marsa, zob.) Aprilis (prawdop. etruskie), Maius (od bogini Mai, zob. Maja II), Iunius (od bogini Junony, zob.), Quinctilis ('piąty'; od 44 pne., na cześć Juliusza Cezara - Iulius), Sextilis ('szósty', od 8 pne., na cześć Oktawiana Augusta - Augustus), September, October, November, December ('7., 8., 9., 10.').

W czasach republiki nazywano poszczególne lata imionami konsulów sprawujących władzę. Za Augusta, dla chronologii hist-lit., wprowadzono system datowania od założenia Miasta (tj. Rzymu) - ab urbe condita (753 pne.).

W 556 opat Dionisios Exiguus wprowadził datowanie od narodzenia Chrystusa - ante Christum naturn, post Christum natum (pne., ne.). Kalendarz słoneczny, solarny, oparty na cyklu zmian pór roku, związanych z obiegiem Ziemi dookoła Słońca.

Kalendarz żydowski łączy lata słoneczne z miesiącami księżycowymi; dodatkowy miesiąc włącza się do każdego z 7 lat w 19-letnim cyklu. Lata liczą się od „stworzenia świata", tj. od 3760 pne. Nazwy miesięcy: Nisan (zazw. marzec-kwiec.), Ijar (kwiec.-maj), Siwan (maj-czerw.), Tammuz (czerw.-lip.), Ab (lip.-sierp.), Elul (sierp.-wrz.), Tiszri (wrz.-paźdz.), Cheszwan (paźdz.-list.), Kislew (list.-grud.), Tebeth (grud.-stycz.), Szebat (stycz.-luty), Adar (luty-marz.), drugi Adar (miesiąc przestępny).

Podobne prace

Do góry