Ocena brak

JURGEN HABERMAS (1929)

Autor /John Dodano /29.07.2011

Czołowy autorytet intelektualny współczesnych Niemiec. Niezwykle płodny teoretyk wielu dziedzin nauk społecznych, a także zaangażowany publicysta polityczny. W jego ogromnej bibliografii wyróżniają się: Legitimationsprobleme im Spatkapitalismus [Kryzys legitymizacji w późnym kapitalizmie] (1973), Theorie des kommu-nikativen Handelns [Teoria działań komunikacyjnych] (1981), Der philosophische Diskurs der Modernę [Filozoficzne założenia nowoczesności] (1985), Faktizitaet und Gertung [Fakty i normy] (1992).

Dwa fundamenty żyda społecznego to praca (temat Marksa) i komunikacja międzyludzka. Praca kieruje się racjonalnością instrumentalną, strategiczną, zmierzającą do maksymalnej efektywności, komunikacja - racjonalnością komunikacyjną, dążeniem do wzajemnego zrozumienia i uzgodnienia poglądów w drodze otwartej, nieskrępowanej debaty między równymi partnerami („idealna sytuacja dyskursu").

Również przyjęcie norm moralnych czy stanowisk politycznych musi opierać się na dialogu i zgodzie wszystkich, których dotyczyć mogą ich konsekwencje („etyka dyskursywna"). Podobnie autonomia prawa występuje tylko wtedy, gdy procedury legislacji i stosowania prawa gwarantują niestronnicze formułowanie opinii. Warunków instytucjonalnych dla procedury uzgadniania dostarcza demokracja, a warunków pozainstytucjonalnych - rozbudowana „sfera publiczna", forum kompetentnej, precyzyjnej i bezstronnej potyczki na argumenty. Społeczeństwo ma dwa aspekty: „system" złożony z instytucji i „świat życia" złożony ze spontanicznych praktyk i znaczeń uznanych przez członków zbiorowości. Oświeceniowy projekt budowy społeczeństwa nowoczesnego poszedł w dwóch kierunkach:

a) poprzez rynek, biurokrację, prawo „system" uległ racjonalizacji, instrumentalizacji i zdominowaniu przez pieniądz i władzę,

b) czynniki te wkroczyły także do „świata życia", dokonując jego „kolonizacji" i niszcząc naturalne podstawy wspólnoty i tożsamości.

Późny kapitalizm cechuje się także kryzysem legitymizacji politycznej i kulturalnej, gdyż władza skupia się tylko na pragmatycznym kierowaniu sferą makroekonomiczną. Nieuchronne kryzysy w tym obszarze łatwo podważają autorytet władzy, lojalność i zaangażowanie obywateli, a także ich tożsamość zbiorową.

Najnowsza faza rozwoju społecznego to „konstelacja postnarodowa" i zalążki „demokracji kosmopolitycznej": rodzenie się globalnej opinii publicznej, globalnego społeaeństwa obywatelskiego. Główny dylemat to tworzenie tożsamości zbiorowej w skali ponadnarodowej. Tu leży „druga szansa Europy", która była kolebką państw narodowych, a obecnie zmierza ku federalnemu państwu kontynentalnemu.

Podobne prace

Do góry