Ocena brak

Jerzyki

Autor /Epik Dodano /31.01.2012

Żaden inny gatunek ptaka nie jest tak dobrze przystosowany do życia w powietrzu jak jerzyk. Ptak ten w locie zdobywa pokarm, kopuluje, a nawet śpi. Odbywa on dalekie wędrówki i zimuje w Afryce.
Siedząc u wylotu swego gniazda młody jerzyk przygotowuje się do pierwszego w życiu lotu. Chęć latania jest duża, więc widząc smukłe sylwetki dorosłych ptaków, podlot rozkłada skrzy­dła i podrywa się do lotu. Przez moment spada w dół, aż instynktownie wprawi w ruch swoje po­kryte nowiutkimi piórami skrzydła. Wymachując nimi powoli, zaczyna wznosić się ku górze. W ciągu kilku dni, kiedy mięśnie staną się wytrzy­malsze, ptak rozpocznie swoją wędrówkę na połu­dnie w kierunku Afryki, gdzie spędzi zimę. Od chwili wylotu z gniazda będzie już cały czas w po­wietrzu i nie usiądzie nigdzie aż do wiosny, kiedy powróci, aby odbyć lęg. Oznacza to, że młody je­rzyk spędzi na nieustannym lataniu prawie cztery lata i w tym czasie przeleci bez przysiadania gdzie­kolwiek tysiące kilometrów.
Jerzyk żywi się wyłącznie unoszącymi się w po­wietrzu małymi owadami i pajęczakami. Każdego lata prądy ciepłego powietrza wynoszą ku górze miliony much, jętek, komarów, mrówek, termitów i chrząszczy. Są one bogatym w białko źródłem pokarmu, a jerzyki, które na nie polują, wykształ­ciły rozmaite przystosowania, niespotykane u in­nych gatunków ptaków.

Przystosowania
Jerzyk jest jak latający odkurzacz. Jego mały dziób otwiera się szeroko, a unoszące się w powietrzu owady wpadają do paszczy. Ptak ten posiada także rozciągliwe wole mogące pomieścić nawet 1000 sztuk drobnych owadów, co jest przydatne w cza­sie zbierania pokarmu dla piskląt. Bardzo długie, wygięte sierpowato i smukłe skrzydła umożliwia­ją mu sprawne latanie i wykonywanie w locie szyb­kich, ostrych zakrętów.
Wadą tak zbudowanych skrzydeł jest jednak to, że nie pozwalają one ptakowi poderwać się do lotu bezpośrednio z ziemi. Z tego względu jerzyk roz­poczyna lot, rzucając się w dół z miejsc wysoko położonych, a ponieważ takich dogodnych miejsc jest mało, bardzo rzadko przestaje latać.

Wędrówka
W czasie podróży na południe młody jerzyk spę­dza czas na łapaniu owadów. Ta wysokobiałkowa dieta jest dobrym źródłem energii, tak więc ptak nie ma kłopotów z uzupełnieniem zapasów energii, którą wykorzystuje na nieustanny lot. Chociaż wykonuje on szybkie wymachy skrzydłami, po kilku takich uderzeniach przez krótką chwilę szy­buje, pozwalając mięśniom odpocząć. Gdy zbliża się zmierzch, zamiast tak jak inne ptaki poszuki­wać dogodnego miejsca noclegowego, po prostu zaczyna latać na większych wysokościach. Jerzyk spędza noc, szybując oraz wolno latając i w tym czasie najprawdopodobniej śpi.
Młode jerzyki muszą dopasować porę swej wędrówki do okresu, w którym w środowisku jest obfitość owadów, gdyż ptaki te są uzależnione pokarmowo od tych bezkręgowców. W okresie europejskiej zimy udają się one do Afryki. Po dwóch lub trzech latach pobytu na południu nie­wielka część młodych jerzyków, które przeżyły, rozpoczyna powrotną wędrówkę na północ. Tylko nieliczne z nich, gdy będą miały cztery lata, przy­stąpią do lęgów. Tworzą one często pary rozrodcze utrzymujące się przez całe życie.
Żeby móc się rozmnażać, ptak musi znaleźć dogodne miejsce na gniazdo. Nawet tak związane z powietrzem ptaki, jak jerzyki muszą składać jaja i mimo że kopulują w locie, są zmuszone budować gniazdo i umieszczać je na jakimś solidnym pod­łożu. Zwykle jerzyki gniazdują na dachach budyn­ków i zakładają gniazda we wszelkiego rodzaju rozpadlinach w murze. Do tych szczelin dostają się, wlatując bezpośrednio do środka lub lądują pod nimi i podchodzą na swych krótkich nóżkach w górę. Wewnątrz, w ciemnym miejscu, ptaki kon­struują proste gniazdo z zebranych w locie kawał­ków słomy, traw, liści i piór. Wszystkie te elementy są zlepione śliną. Jerzyki składają dwa jaja, w ich wysiadywaniu biorą udział oboje rodzice.

Wychowywanie młodych
Często w szczelinach pod nagrzanym promieniami słońca dachem jest niewiarygodnie gorąco i siedzą­ce na jajach dorosłe ptaki oraz pisklęta muszą mieć stale otwarte dzioby, aby utrzymać prawidłową temperaturę ciała. W dodatku ptaki te są żywicie­lami dla dużych, żywiących się krwią, pasożytni­czych muchówek z rodzaju Crataerina. Na jednym ptaku może jednocześnie pasożytować nawet sześć stosunkowo dużych owadów. Proporcjonal­nie gdyby człowiek był gospodarzem takich paso­żytów, to musiałyby one mieć 10 cm wielkości i wysysałyby w ciągu tygodnia około 150 ml krwi! Mimo to zdaje się, że obecność pasożytów nie jest zbyt uciążliwa dla większości jerzyków. Pasożyt, który uśmierciłby swego gospodarza, pozbawiłby się w ten sposób pokarmu i w końcu sam zginaj.
Największym niebezpieczeństwem dla piskląt jerzyków i ptaków dorosłych jest deszczowa, chłodna pogoda. Wtedy znikają owady i ptaki nie mogą znaleźć pożywienia. Zwykłe letnie burze nie stanowią problemu - jerzyki są w stanie w porę zauważyć nadchodzący deszcz i po prostu udają się na polowanie w rejon, gdzie nie ma opadów, pokonując odległość nawet 80 km. Po ustaniu burzy^ powracają do gniazda z wolem wypełnionym owa­dami. Normalnie w ciągu dnia rodzice przynoszą do gniazda około 10 porcji pokarmu. W każdej por­cji znajduje się przeciętnie 300 owadów.
Pisklęta mogą opuścić gniazdo po sześciu ty­godniach. W okresie karmienia piskląt cała rodzi­na, czyli dwójka piskląt i oboje rodzice, zjadają w sumie 250000 owadów!

Odlot
Opuszczające gniazdo pisklęta jerzyka muszą na­tychmiast umieć dobrze latać. Jeżeli nie będą tego potrafiły, nie będą miały drugiej szansy znalezie­nia się w powietrzu. Pisklęta jerzyka mają bardzo krótkie nogi i bardzo długie skrzydła, toteż gdy spadną na ziemię, nie są w stanie poderwać się do lotu. Na ziemi mogą być szybko pochwycone przez drapieżnika lub po prostu giną z głodu. Zdarza się to jednak rzadko. Pisklę, któremu po wyjściu z gniazda udało się wzbić w powietrze, przeżyje prawdopodobnie 10 lub więcej lat i przeleci co naj­mniej milion kilometrów.

Jerzyk (Ąpus apus) należy do rzędu Apodiformes i rodziny Apodidae.
W 9 rodzajach jest 71 gatunków.
Długość głowy i tułowia: do 16-17 cm
Zasięg: Europa, Azja po Iran, Chiny i północna Afryka

Do góry