Ocena brak

JELENIA GÓRA i literatura

Autor /edujota Dodano /23.02.2012

JELENIA GÓRA, miasto woj., nad Bobrem. Do 1389 J. G. była we władaniu książąt piastowskich, nast. przechodziła kolejno do Czech, Austrii i Prus. Lokacja prawdop. w końcu XIII w. W XVI w. istniała tu szkoła kat., po przyjęciu przez miasto reformacji (1524-1629) działała jako protest., potem jezuicka. Z J. G. pochodził P. Dreszer, poeta humanist., oraz W. Koler, filolog, uczony krak., S. Wolf uwieńczony poeta pol.-łac., przez pewien czas nauczyciel tutejszej szkoły, z okolic miasta zaś drukarze - H. Wietor i Szarffenbergowie. Od 1709 istniała tu drukarnia J. Z. Ockela z Lubawy, którą 1713 nabył D. Krahn, wkrótce udoskonalił produkcję i rozwinął szeroką działalność wydawniczą. Mimo postępującej od XV w. germanizacji w okolicach J. G. do XIX w. przetrwał w masowym użyciu język polski. W XIX w. odwiedzali miasto liczni pisarze pol., udający się gł. do Cieplic; wierszopis B.Z. Stęczyński opisał J. G. w poemacie Śląsk (wyd. 1946). W pobliżu J. G., w Jagniątkowie, mieszkał wybitny pisarz niem. G. Hauptmann, który zmarł tu 1946.

W 1945 w przywróconym Polsce mieście powstał pierwszy w tych stronach Teatr Dolnośl. (od 1974 nosi imię C. Norwida, od 1968 odbywają się tu Jeleniogórskie Spotkania Teatr.) oraz Klub Lit., któremu przewodniczył E. Kozikowski. W imprezach organizowanych przez Klub uczestniczyli m. in. M. Dąbrowska, T. Mikulski, W. Szewczyk, K. Wyka. Wkrótce ukazała się zredagowana przez S. Trzcińskiego jednodniówka „Głos Pogranicza", pierwsze po wojnie pismo nauk. red. przez J. Krzyżanowskiego i S. Kuczyńskiego, —> „Nauka i Sztuka" (1945—47), oraz mies. „Śląsk" (1946-48), pod red. Kuczyńskiego i Kozikowskiego. W 1946-50 działał oddział ZLP (m. in. E. Kozikowski, Cz. Centkiewicz, L. Eminowicz, J.N. Miller, S. Podhorska-Okołów, W. Rogowicz, J. Sztaudynger), a spośród jego członków wyłoniła się Grupa Ideowa Pisarzy Sudeckich. W J. G. odbył się 1947 I Zjazd Pisarzy Sudeckich, w którym oprócz wymienionych członków oddziału jeleniogór. uczestniczyli m. in.: J. Iwański, S. Miłkowska-Iwańska, S. Kaszycki, J. Kolankowski, W. Mrozowski, M. Sabatowicz, M. Plaskota, P. Szumilas, J. Wierciński. Tu 1954 zorganizowano XXIX Ogól-nopol. Zjazd Pol. Tow. Ludoznawczego, poświęcony O. Kol-bergowi oraz dziejom kultury pol. na ziemi sudeckiej. W ostatnich latach miasto gościło uczestników kilku sesji nauk., m. in. witkiewiczowskiej. Do stałych, cieszących się popularnością imprez kult. miasta należy m. in. Wrzesień Jeleniogór. i odbywający się w jego ramach (od 1966) Krajowy Turniej Recytatorski o „Laur poetycki J.G.". Z ośrodkiem związana jest grupa literatów, prezentująca swoje dokonania m. in. w almanachach jeleniogórskich (1973 i 1975, red. T. Tyblewski). Od 1973 działa Karkonoskie Tow. Naukowe, wydające stałą serię Zeszytów. Zagadnieniom kult. J.G. i okolic wiele uwagi poświęca ukazujący się od 1958 tyg. regionalny „Nowiny Jeleniogórskie" oraz wychodzący od 1963, m. in. z inicjatywy Tow. Przyjaciół Ziemi Jeleniogór., Rocznik Jeleniogórski, zajmujący się także upowszechnianiem wiedzy o historii tej ziemi.

J. G. została m. in. upamiętniona w wierszach E. Kozikowskiego Rynek jeleniogórski oraz E. Zycha Neptun jeleniogórski. Zych opracował także regionalne wypisy szkolne pt. Czytanki jeleniogórskie (1971).

E. DRZEWIŃSKA Ziemia jeleniogórska, Kat. 1967; T. MIKULSKI Spotkania wrocławskie, W. 1950, wyd. 3 Kat. 1966; W. MROZOWSKI Dolnośląskie wspominki, Kat. 1966; J. ALBIN Życie kulturalne J. G. (1945-1949), Roczn. Jeleniogór. 6 (1968); I. SPYCHALSKI Literackie środowisko karkonoskie w latach 1945-49-, Acta UWr. Prace Lit. 17 (1975); J.G. miasto-kultura-teatr, red. J. Degler, H. Szoka, Jelenia Góra 1979.

Jacek Łukasiewicz

Podobne prace

Do góry