Ocena brak

Jean Renoir

Autor /kama02 Dodano /17.04.2012

Filmy Jeana Renoira ukazują w sposób naturalistycznyy a zarazem poetycki, życie ludzkie -jego wzloty i upadku Pozornie proste, przedstawiają wyrazisty, pełen sympatii obraz ludzi i świata.

Jean Renoir, syn słynnego malarza impresjonisty, Auguste'a Renoira, urodził się w Paryżu w roku 1894. Atmosfera, w której wzrastał - bliskość sztuki, przyjemności paryskiego i wiejskiego życia - miała decydujący wpływ na rozwój chłopca. Idylla skończyła się, gdy w 1913 roku Renoir wstąpił do kawalerii, w której służył przez całą I wojnę światową. Ciężko ranny, długo powracał do zdrowia. Po wyjściu ze szpitala został pilotem. Doświadczenia wojenne stały się kanwą filmu Towarzysze broni.

Po wojnie Renoir zajmował się początkowo ceramiką. Zafascynowany sztuką filmową, założył jednak własną wytwórnię, gdzie znalazła pracę jego żona. W roku 1924 Renoir wyreżyserował pierwszy własny film, dwa lata później zaś swój najlepszy obraz niemy - Nana.

Stylistyka filmu dźwiękowego odpowiadała naturalistycznemu stylowi filmów Renoira. Jeszcze w erze filmu niemego twórca zgromadził wokół siebie grupę stałych współpracowników. Był zwolennikiem improwizacji, zwracał uwagę na zdanie innych, czerpał z ich pomysłów. Aktorom pozwalał na dowolność w interpretacji roli i improwizację w warstwie tekstowej.

We wczesnych latach trzydziestych reżyser z powodzeniem współpracował z Michelem Simonem, między innymi w filmie z roku 1932 Boudu z wód wyratowany. Gwiazdor stworzył tu wspaniałą kreację trampa. Bohater staje się złym duchem w życiu człowieka, który uratował go przed utonięciem.

Filmowanie świata

W filmie zatytułowanym Zbrodnia pana Lange (1936) Renoir zastosował efekt, dzięki któremu widz odnosi wrażenie, iż ogląda przypadkowo zarejestrowane, sceny z codziennego życia. Ujęcia z dużej odległości, na przykład z wnętrza przez okno na dziedziniec, nadają większe znaczenie otoczeniu i uwypuklają relacje człowieka ze światem oraz innymi ludźmi w większym stopniu niż jego portret psychologiczny. Renoir z upodobaniem stosował tę technikę, często filmował bohaterów z odległości, nawet jeśli odgłosy ulicy zagłuszały dialog, który prowadzili.

W latach trzydziestych, w czasach napięć i niepokojów społecznych, Renoir sympatyzował z lewicą. W Zbrodni pana Lange (1936) pracownicy upadającego wydawnictwa przekształcają je w dobrze prosperującą spółdzielnię. Choć fabuła filmu dziś wydaje się nieco staromodna, Zbrodnia pana Lange wciąż przemawia do widzów. Bohater tytułowy Lange, twórca komiksowej postaci o imieniu Arizona Jim, to niepoprawny marzyciel, który gubi się w meandrach wymyślonych przez siebie fantastycznych historii, co prowadzi go do zbrodni. W tym samym roku Renoir nakręcił przejmujące arcydzieło zatytułowane Wycieczka na wieś - próbę połączenia impresjonistycznych wizji malarskich ojca (Auguste'a Renoira) z prozą Guy de Maupassanta. Zupełnie inny w charakterze jest film nakręcony dwa lata później na podstawie powieści Emila Zoli, Bestia ludzka. Ten ponury obraz ukazuje wpływ postępu technologicznego na stosunki międzyludzkie.

Pacyfistyczne arcydzieło

Wprawdzie nie wszystkie dzieła Renoira zyskały uznanie publiczności, jednak obraz zatytułowany Towarzysze broni (1937) odniósł prawdziwy sukces nie tylko we Francji, lecz również za granicą. Film, którego akcja rozgrywa się w niemieckim obozie dla jeńców wojennych, zawiera przesłanie antywojenne. Niewiele można znaleźć w nim scen zawierających elementy gwałtu i przemocy. W dziele Renoira nacjonalizm czy agresja tracą rację bytu w obliczu braterstwa, przyjaźni, a nawet miłości, jaka rodzi się wśród jeńców. Głównym wątkiem dzieła jest głęboka przyjaźń między oficerami francuskim i niemieckim (w postacie te wcielili się Pierre Fresnay oraz Erich von Stroheim). Łączy ich pochodzenie — obaj należą do arystokracji, która nieuchronnie odchodzi do przeszłości. Przynależność do wyższych sfer, która zbliża obu mężczyzn zobowiązuje również do wierności nienaruszalnym zasadom, to z kolei prowadzi do tragicznego zakończenia.

Towarzysze broni to prawdziwe arcydzieło sztuki filmowej, jednak za najwybitniejszy obraz reżysera uchodzi nakręcony w roku 1939 film Prawidła gry. Klasyczna fabuła osadzona w domku na wsi ukazuje plejadę bohaterów, których łączą skomplikowane stosunki emocjonalne. Wszyscy oni - od barwnych postaci z wyższych sfer do służącej czy kłusownika - mają swoje wady, generalnie jednak przedstawieni są z dużą dozą sympatii. Ludzie ci żyją we własnym hermetycznym świecie. Film kończy się tragicznie - śmiercią i rozstaniem - zaś widz nie ma złudzeń, że bohaterowie nie są w stanie zmienić biegu swego jałowego życia. Założeniem Renoira była krytyka upadającej arystokracji, jednak jego bohaterowie, ludzie prawdziwi, nie przerysowani, wzbudzają raczej uczucie zrozumienia niż potępienie.

Z powodu różnorodności stylów i śmiałej niespójności fabuły, film okazał się mało zrozumiały dla szerokiej publiczności i bardzo szybko zszedł z ekranów kin. Dopiero po dwudziestu latach został właściwie oceniony i okrzyknięty jednym z najwybitniejszych dzieł w historii kina.

Hollywood i Indie

Niedługo po wybuchu drugiej wojny światowej, w roku 1940, Francja znalazła się pod niemiecką okupacją. Renoir wyemigrował do Stanów Zjednoczonych i rozpoczął pracę w Hollywood. Trudno mu było jednak przystosować się do kręcenia filmów w warunkach studyjnych, wiele trudności przysparzał mu także język angielski. W Hollywood Renoir stworzył kilka ciekawych obrazów, na przykład The Southerner (Człowiek z południa)  z roku 1945, czy The Woman on the Beach (Kobieta na plaży) z roku 1947.

Powrót Renoira do ojczyzny zbiega się z nowym etapem w jego twórczości. Charakteryzowało go postrzeganie świata jako żywego teatru (Złota karoca, 1953) i nostalgia za starym Paryżem i teatrem Moulin Rouge (Francuski kankan, 1955). Renoir długo był czynny jako reżyser filmowy i teatralny, a także jako pisarz. Swój ostatni film, Teatrzyk Jeana Renoira, zrealizował w roku 1969 na zamówienie telewizji. W ostatnim okresie życia przebywał przede wszystkim w Stanach Zjednoczonych. W roku 1975 został nagrodzony Oskarem za całokształt twórczości. Zmarł w roku 1979.

Podobne prace

Do góry