Ocena brak

Jaszczurki

Autor /Kery Dodano /31.01.2012

Na świecie żyje około 3760 gatun­ków jaszczurek. Wszystkie one są zwierzętami zmiennocieplnymi, czyli temperatura ich ciała zależy od temperatury otoczenia. Z tego powodu występują wyłącznie w rejonach o cieplejszym klimacie.
Na ciało typowej jaszczurki składa się głowa, wydłużony tułów, cztery nogi i długi ogon. Jednakże są też gatunki posiadające tylko dwie nogi i gatunki beznogie. Wyglądem przypo­minają one węże.
Tak jak wszystkie gady, jaszczurki są okryte suchą skórą, której nabłonek wytwarza zrogowaciałe łuski, zbudowane z keratyny. Łuski te nie tylko chronią tkanki miękkie jaszczurki przed ura­zami, ale także zabezpieczają ją przed wysusze­niem na słońcu. Jaszczurki są ogromnie zróżnico­wane pod względem wielkości ciała i wyglądu, jednakże większość z nich prezentuje zasadnicze, typowe dla jaszczurek, cechy pokroju ciała. Naj­mniejszym gatunkiem tego podrzędu jest gekon żyjący na Karaibach; jest niewiele większy od zapałki. Największym przedstawicielem jest smok z Komodo, żyjący na małych indonezyjskich wyspach, które nie są zamieszkane przez ludzi. Gad ten może mieć trzy metry długości - połowa z tego to ogon - i jest wystarczająco silny, aby zabić jelenia lub nawet małego konia.

Ogon jaszczurki może być bardzo długi - nawet pięć lub sześć razy dłuższy od długości tułowia. U niektórych gatunków wodnych jest spłaszczony po bokach i bywa używany jako napęd w czasie pływania. Kameleony mają chwytne ogony, które są wykorzystywane jako piąta kończyna, która owi­jając się dookoła gałęzi, umożliwia zwierzęciu sprawniejsze poruszanie się po drzewach. Więk­szość gatunków jaszczurek ma wydłużony tułów, który może być grzbietobrzusznie spłaszczony lub spłaszczony bocznie, co umożliwia im lepsze maskowanie się.
Jaszczurki mają kończyny opatrzone pięcioma palcami, na końcu których znajdują się ostre pa­zury ułatwiające poruszanie się po twardym i nie­równym podłożu. Kameleony mają palce przeciw­stawne w grupach po dwa lub trzy. Nasady palców spina skóra sięgająca do ich przedostatnich czło­nów. Taka budowa kończyny daje pewniejszy chwyt na cienkich gałązkach. Niektóre gatunki mają na palcach duże łuski zwiększające ich powierzchnię, co pomaga w poruszaniu się po syp­kim piasku (scynk aptekarski), a nawet po lustrze wody (jaszczurka Jezusa). Dolne powierzchnie spłaszczonych palców gekonów są pokryte rzęda­mi drobnych blaszek, których mikroskopijne szcze­cinki mogą doskonale przylegać do najdrobniej­szych nierówności podłoża. Umożliwia to im poruszanie się w płaszczyźnie pionowej nawet po szkle okna.
Oczy jaszczurek są u różnych gatunków odmien­ne. Różnią się wielkością - u jaszczurek zakopują­cych się nie istnieją wcale, a u nocnych gekonów są wielkimi, okrągłymi narządami. Od oczu węży różnią się tym, że są opatrzone powiekami, cho­ciaż istnieją wyjątki, do których należą pozbawio­ne powiek gekony. W szczęce jaszczurek znajdu­je się wiele ostrych zębów i nawet małe jaszczurki schwytane w rękę próbują bronić się gryzieniem. Najwięksi przedstawiciele tej grupy gadów mają długie, ostre zęby, którymi rozszarpują ofiary.
Zmysł smaku jaszczurek jest o wiele lepiej roz­winięty niż ich węch. Gad często wysuwa swój język, aby w ten sposób badać otoczenie w trakcie poszukiwania pokarmu lub odszukiwania wroga albo partnera rozrodczego.

Jaszczurki biegają bardzo szybko. Większość ga­tunków porusza się na czterech nogach, unosząc tułów i ogon ponad ziemią. Jaszczurki beznogie poruszają się tak jak węże. Niektóre dwunożne scynki wykonując wężowe ruchy ciałem, posuwa­ją się do przodu i pomagają sobie przy tym drob­niutkimi, uwstecznionymi kończynami. W Australii agamy kołnierzaste normalnie poruszają się na czte­rech nogach. Jednakże gdy muszą szybko biec, unoszą przednią część ciała i biegną na dwóch tylnych kończynach. Niektóre wodne jaszczurki, na przykład legwany morskie z wysp Galapagos, mają spłaszczone ogony i pływają jak węgorze.
Chociaż żaden gatunek jaszczurki nie potrafi aktywnie latać, to są jednakże wśród tych gadów zwierzęta szybujące lotem ślizgowym. Żyjące na Wyspach Sundajskich i Półwyspie Malajskim smoki latające mają wielkie płaty skórne rozpięte pomiędzy żebrami rzekomymi na tułowiu. Te płaty skórne mogą być składane i rozpinane w czasie lo­tu ślizgowego z gałęzi na gałąź.
Pokarm i żerowanie.
Większość jaszczurek żywi się owadami, a więk­sze gatunki polują na inne gady, ptaki i ssaki. Nie wszystkie jaszczurki prowadzą drapieżny tryb życia. Wiele z nich żywi się pokarmem roślinnym lub mieszanym. Legwany pustynne zjadają liście, owoce i kwiaty roślin pustynnych, takich jak na przykład kaktusy. Legwany zielone będąc młody­mi osobnikami zjadają pokarm roślinny i owady, a kiedy dorosną, stają się wyłącznie roślinożerne.
Niektóre jaszczurki stoją nieruchomo, czekając aż ofiary do nich się zbliżą; inne polują w ruchu, wyszukując zdobyczy węchem i wzrokiem. Ofiary są zazwyczaj chwytane i miażdżone szczękami, a później połykane. Kameleony łapią zdobycz za pomocą długich, lepkich języków, którymi strzelają w kierunku ofiar. Długość ich języka może dorów­nywać długości całego ciała. Gady te mają oczy, których gałki poruszają się niezależnie w różnych kierunkach. Dzięki temu kameleon jednym okiem może spoglądać przed siebie i poszukiwać zdoby­czy, a drugim patrzeć do tyłu i na boki, czy nie zagraża mu jakieś niebezpieczeństwo. W momen­cie zauważenia owada, obie gałki oczne nakierowują się w stronę ofiary, co daje obraz stereosko­powy i tym samym gad może bardzo precyzyjnie ocenić odległość dzielącą go od zdobyczy.

Jaszczurki są zazwyczaj samotnikami, tak więc w porze rozrodu samce muszą zająć się poszuki­waniem i zwabianiem partnerek. Zwykle samce są bardziej barwne niż samice i z tego powodu łatwiej­sze do spostrzeżenia.
Samce niektórych gatunków posiadają grzebie­nie, rogi, kryzy i fałdy skórne,dzięki czemu wygląd ich jest bardziej okazały. W czasie zalotów samce jaszczurek z rodzaju Anolis prezentują swe kolo­rowe podgardla, które normalnie są ukryte. Ich skórne wachlarze są często o wiele większe od głowy i bardzo barwne. W zależności od gatunku mogą być czerwone, pomarańczowe, żółte lub ró­żowe, tak więc wyraźnie kontrastują z zieloną bar­wą liści drzew, wśród których gady te żyją.
Rozmnażanie się.
Samice niektórych jaszczurek składają jaja, z któ­rych po kilku miesiącach wykluwają się młode osobniki; z kolei samice innych gatunków prze­chowują zapłodnione jaja w ciele i ich młode wy­kluwają się prawie natychmiast po znoszeniu jaj. Niektóre gatunki cechuje tzw. jajożyworodność, tzn. w ciele samicy z jaj klują się młode osobniki i dopiero później, już jako w pełni uformowane zwierzęta, opuszczają one ciało matki.
Jaja zazwyczaj są składane w dołkach wygrze­banych w ziemi, pod kamieniami, w gnijącej roślin­ności lub nawet w kopcach termitów. Po złożeniu jaj większość gatunków nie opiekuje się nimi - jaja są po prostu pozostawiane na łasce losu. Zwykle po dwóch, trzech miesiącach klują się z jaj młode jaszczurki. Zaraz po wykluciu się mała jaszczurka jest w stanie zdobywać pokarm.

Podobne prace

Do góry