Ocena brak

JASIEŃSKI BRUNO, nazwisko pierwotne Wiktor Bruno Zysman

Autor /ktotoja Dodano /23.02.2012

JASIEŃSKI BRUNO, nazwisko pierwotne Wiktor Bruno Zysman, ur. 19 VII 1901 w Klimontowie pod Sandomierzem, zm. 16 XII 1939 pod Władywostokiem, poeta, prozaik i dramatopisarz. Syn małomiasteczkowego lekarza, 1914-18 przebywał z rodziną w Moskwie, gdzie ukończył gimn. polskie i zetknął się z rewol. awangardą literacką. Od 1918 w Krakowie, studiował na UJ, 1919 założył w Klimontowie amatorski zespół teatr, (wystawił Wesele Wyspiańskiego we własnej przeróbce). Należał do gł. inicjatorów pol. —» futuryzmu, m. in. jako współzałożyciel klubu Katarynka (1919), autor programowych wypowiedzi Do naródu poiskiego manifest w spra- wie na tychmiastowej futuryzacji życia i Manifest w sprawie poezji futurystycznej (w Jednodniówce futurystów 1921), współtwórca głośnej jednodniówki —» Nuż w bżuhu (1921), współpracownik pism awangardowych —»Zwrotnica" (artykuł Futuryzm polski -bilans, 1923 nr 6) i —»Almanach Nowej Sztuki". Od 1923 związany z lewicą komunist., był red. działu lit. w lwow. „Trybunie Robota." i współpracował z —» „Nową Kulturą". Szykanowany przez policję i cenzurę, wyjechał 1925 do Francji, gdzie działał w szeregach FPK i w środowisku pol. emigracji zarobkowej (1927 założył w Paryżu agitacyjny zespół teatr. Polska Scena Robota.). Wydalony przez władze franc., przybył 1929 do ZSRR, gdzie osiadł na stałe i rozpoczął twórczość w języku rosyjskim. Przyjął obywatelstwo radz., wstąpił do WKP(b), działał w RAPP, od 1934 był czł. zarządu gł. Zw. Pisarzy Radz.; 1929-30 red. czasopisma pol. —»Kultura Mas", od 1930 czł. kolegium red. czterojęzycznej „Literatury Międzynarodowej". Aresztowany 1937 pod fałszywymi zarzutami polit. i skazany na 15 lat obozu, zmarł po ciężkiej chorobie w drodze na zesłanie. W 1955 zrehabilitowany.

We wczesnej liryce J. (zbiór But w butonierce 1921), bliskiej manierze ros. egofuturyzmu (I. Siewierianin), sentymentalno-dekadencka poza łączyła się z fascynacją przedmiotami cywilizacji urbanistyczno-technicznej i prowokacyjnym antytrady-cjonalizmem obycz. i estetycznym. W twórczości późniejszej (poemat Pieśń o głodzie 1922, zbiór —» Ziemia na lewo 1924) uwidocznił się wpływ Majakowskiego, a nastroje buntowniczo- anarchiczne i pacyfistyczne skonkretyzowały się w idei rewolucji społecznej. Jego styl poet., widoczny zrazu gł. w biegłej imitacji tradycyjnych form wersyfikacyjnych i w ekscentrycznej metaforyce, wyraził się najpełniej w upodobaniu do brutalnego dysonansu estet. i hiperbolicznego obrazowania, w charakterystycznych dla futuryzmu próbach adaptacji poza-lit. form wypowiedzi - narracji film., notatki reporterskiej, zapisu telegraficznego (głośny z estradowych recytacji Marsz), a wreszcie - w odkrywczym wykorzystaniu poetyki pieśni lud. (poemat .-» Słowo o Jakubie Szeli 1926). Jako prozaik - autor mikropowieści Nogi Izoldy Morgan (1923), opatrzonej przedmową, w której wyłożył swoją teorię prozy awangardowej, oraz głośnej antyutopii społ. —» Palę Paryż (1929) - rozwinął formę fantast. groteski o charakterze ekspresjonistyczno-katastroficznym (—» katastrofizm). Twórczość J. w języku ros., realizująca programowo aktualne cele polit., zaliczana jest do literatury radz.: groteska scen. Bal manekinów (1931, przedm. A. Łunaczarskiego, wyst. poł. 1957), nowele (np. Nos, Męstwo, Główny winowajca), ambitnie zamierzone powieści: Człowiek zmienia skórę (1932-33, wyd. pol. 1934) - reportażowa opowieść o losach wielkiej budowy socja-list. w Tadżykistanie, ujęta w ramy kryminalno-sensacyjnej intrygi, nie ukończona Zmowa obojętnych (powst. 1937, wyd. 1956, przekł. pol. 1962) - próba diagnozy sytuacji w ówczesnej Europie, ogarniętej atmosferą terroru i polit. prowokacji.

Utwory poetyckie, wybór i wstęp A. Stern, W. 1960; Nogi Izoldy Morgan i inne utwory, wybór i wstęp G. Lasota, W. 1966; Izbrannyje proizwiedienija, t. 1-2, Moskwa 1967; Utwory poetyckie, manifesty, szkice, oprać, i wstęp E. Balcerzan, Wr. 1972 BN 1211. PSB 11 (H. Kowalska); M. STĘPIEŃ Twórczość literacka B.J. w świetle ocen Polonii radzieckiej, „Ruch Lit." 1965 z.3; E. BALCERZAN Styl i poetyka twórczości dwujęzycznej B.J., Wr. 1968; E. M. CHOROSZUCHIN Chudożestwiennaja proza B.J., Leningrad 1969; A. STERN B.J., W. 1969; J. DZIARNOWSKA Słowo 0 B.J., W. 1978.

Helena Karwacka

Podobne prace

Do góry