Ocena brak

JANTA-POŁCZYŃSKI ALEKSANDER

Autor /ktotoja Dodano /23.02.2012

JANTA-POŁCZYŃSKI ALEKSANDER, ur. 11 XII 1908 w Poznaniu, zm. 19 VIII 1974 w Nowym Jorku, reporter, prozaik, poeta, tłumacz, bibliofil. W czasie studiów polonist. i ekon. członek pozn. grup lit. Loża i Klub Szyderców, debiutował 1928 wspomnieniami myśliwskimi O świcie (z przedm. J. Ejsmonda). W 1929-31 kontynuował studia w Paryżu, nast. odbył wiele podróży reporterskich po krajach eur. i zamorskich, od 1930 współpracował stale z tyg. > „Wiadomości Literackie". Po wybuchu wojny korespondent wojenny w Paryżu, 1941 wzięty do niewoli niem., zbiegł 1942 (głośna relacja Kłamałem, aby żyć, wyd. ang. 1944, wyd. pol. N. Jork 1945, wyd. krajowe 1947). Uczestnik franc. ruchu oporu, 1944 walczył w Belgii jako żołnierz I Pol. Dywizji Pancernej. Po odwiedzeniu kraju 1948 i publikacji obiektywnego reportażu Wracam z Polski (Paryż 1949) przyjętego krytycznie przez część opinii emigr., osiadł w USA, gdzie rozwinął żywą działalność lit. i kult., m. in. prowadził w Nowym Jorku antykwariat druków słow. i gromadził cenne polonica. Wiele z nich ofiarował zbiorom publ. w kraju (który często odwiedzał u schyłku życia), przyczynił się do odzyskania i powrotu do Polski skarbów wawelskich. W 1975 prochy J.-P. złożone zostały w Warszawie.

W l. międzywojennych zdobył rozgłos reportażami z ZSRR (Patrzę na Moskwę 1933, W głąb ZSRR 1933), Japonii (Made in Japan 1935), USA (Odkrycie Ameryki 1936, Stolica srebrnej magii 1936), Chin i in. krajów Dalekiego Wschodu (Ziemia jest okrągła 1936, Na kresach Azji 1939). Uważny obserwator stosunków społ.-polit., egzotycznego obyczaju i przyrody, celował zarazem w barwnej, przygodowo-podróżniczej narracji literackiej. Prozę reportażowo-wspomnieniową kontynuował Księgą podróży, przygód i przypomnień (1967), Pamiętnikiem indyjskim (1970), Nowym odkryciem Ameryki (1973); w zbiorach Losy i ludzie. Spotkania, przygody, studia 1931-1960 (1961) i Przyjemnie zapoznać (1972) zgromadził m. in. prace o polonikach amer. (wybór krajowy wyd. 1977 pt. ,,Nic własnego nikomu"), Pisma przygodne (cz. 1-3 1950-52) poświęcił polemice z konserwatywnymi postawami pol. emigracji, ogłosił też autobiografię Duch niespokojny (1957). Twórczość poet., rozpoczętą zbiorami Śmierć białego słonia (1928), Krzyk w cyrku (Paryż 1930), Wielki wóz (1935), Serce na Wschód (1938), kontynuował w czasie wojny (bibliofilskie tomiki wyd. w Nicei: Psalmy 1943, wznów. 1944 w Glasgow pt. Psalmy z domu niewoli, i Ściana milczenia 1944), po wojnie wydał m. in. Znak tożsamości. Wybór z trzydziestolecia (1958) oraz zbiory Widzenie wiary (1945), Młyn w Nadolniku. Pamiętnik pomorski (1950), Przestroga dla wnuków (1971), Po samo dno istnienia (1972) i Przestrogi drugie (1973); 1979 ukazał się wybór krajowy Śnił mi się krzyk. Jako liryk posługiwał się J.-P. często poetyką zwięzłej relacji kronikarskiej i reportażowej migawki, opatrzonej refleksyjną, satyr, lub żartobliwie ironiczną pointą. Pozostawił cenione przekłady z poezji jap. (antologia Godzina dzikiej kaczki 1966, tłum. z oryginału) i amer. (Robert Frost i inni poeci amerykańscy 1970).

M. DŁUSKA Światowid (OA.J.-P.),Więź" 1976 nr 1; M. SPRUSIŃSKI Z mijań i z marzeń, i z mgnienia, „Mies. Lit." 1977 nr 3.

Jan Wojnowski

Podobne prace

Do góry