Ocena brak

JANOSIK Jerzy

Autor /Domicjan Dodano /22.03.2012

Jura Janosik, 1688-1713, chłop słowacki z Terchowej na dolnej Orawie, od 1711 hamaś, przywódca bandy zbójeckiej, złożonej z ok. 30 osób, działającej gł. na słowackich ziemiach Liptowa, Orawy i Spiszą, a także Moraw i Śląska, ale, wbrew legendzie, nie na Podhalu.

Dokonał kilkunastu napadów rabunkowych. Ujęty w Klenowcu, gdzie przebywał „na zimowisku", poddany torturom w czasie śledztwa, skazany przez sąd węg. w Liptowskim Św. Mikulaszu na śmierć przez powieszenie na haku za „pośrednie ziobro".

Wyrok wykonano 17 (a. 18) III 1713. Niemal wszystkie powyższe dane są beletryzacją tego, co naprawdę o Janosiku wiadomo, tj. że był to zbójnik działający na Słowaczyźnie, który zginął prawdop. w 1713.

Stał się jednak bohaterem legendy i pieśni lud., wreszcie zaś, wyidealizowany i odrealniony, słowackim bohaterem narodowym, walczącym w okresie feudalizmu przeciw panującym stosunkom społ., „równającym świat", biorącym od bogatej szlachty i kupców, rozdającym zagrabione pieniądze ubogim.

Janosika i jego „honornych" zbójników popychać miała do rabunków nie tylko świadomość klasowa ludu poddańczego, ale i „góralska natura", nieokiełznany, ognisty temperament, ciągnący „dobrych chłopców" do „chodzenia poza buczki".

On właśnie stanowił zwykłe główny rys góralofilskich opisów i interpretacji w lit. polskiej, która Janosikowi poświęciła niejedną kartę (Goszczyński, K. Tetmajer, L. Siemieński, Pol, St. Witkiewicz, Kasprowicz, Żeromski, Orkan i in.).

Wątek Janosika w folklorze i piśmiennictwie polskim (a także w plastyce, np. w drzeworytach Wł. Skoczylasa) jest tylko słabym odbiciem ogromnego bogactwa bajecznej tradycji zbójnickiej osnutej wokół tego bohatera w Słowacji; por. Ondraszek; Pod jaworem...

Taniec zbójnicki poemat (1898) Jana Kasprowicza. Janosik Nędza Limanowski cz. II (1911) powieści epickiej Legenda Tatr K. Tetmajera.

Cesarzowa poszła w tan,

chwiał się jej perłowy wian [...].

A Janosik, na kształt króla,

z cesarzową sobie hula.

K. Tetmajer, Jak Janosik tańczył z cesarzową, 237-38, 249-50.

Podobne prace

Do góry