Ocena brak

JANKO Z CZARNKOWA

Autor /ktotoja Dodano /23.02.2012

JANKO Z CZARNKOWA, ur. ok. 1320, zm. ok. 1387, kronikarz. Był synem wójta w Czarnkowie (Wielkopolska); zapewne miał wykształcenie prawnicze. Karierę rozpoczął u boku bpa szweryńskiego Andrzeja z Wiślicy. Po 1356 powrócił do Polski, gdzie otrzymał z czasem archidiakonat gnieźnieński. U schyłku 1366 mianowany przez Kazimierza W. podkanclerzym Królestwa Pol., był zwolennikiem ścisłego zjednoczenia kraju i rzecznikiem aktywnej polityki pn.-zach., a zwł. związania z Polską Pomorza Zach. przez osobę Kaźka szczecińskiego. Unieważnienie przez Ludwika Węg. zapisu znacznej części ziem pol. na rzecz Kaźka pchnęło J. z Cz. na przełomie 1370/71 do próby zamachu polit. i wykradzenia z grobu Kazimierza W. insygniów król., co doprowadziło do pozbawienia go podkanc-lerstwa, przejściowego uwięzienia, a nast. skazania na banicję i utratę dóbr (1372). Wkrótce jednak uzyskał odwołanie banicji i przywrócenie dzierżonego uprzednio archidiakonatu gnieźnieńskiego (1375). Osiadł wtedy w Gnieźnie i zajął się pracą historiograficzną. Kronika J. z Cz. przedstawia wydarzenia z okresu panowania Kazimierza W. i rządów andegaweńskich (1370-84). Przy dużej wartości hist. zawiera wiele sądów subiektywnych, zwł. w atakach na przeciwników polit.; jest wyrazem dążeń rycerstwa wielkopolskiego. Stanowi też znakomite źródło do poznania życia i obyczajów dworu, duchowieństwa i rycerstwa pol. w XIV w. Niektórzy historycy są skłonni przypisywać J. z Cz. także skompilowanie tzw. Wielkiej kroniki - zbioru, który miał mu służyć za podstawę do pracy nad wielką historią Polski. Przypuszcza się również, że był autorem otwierającej ten zbiór > Kroniki wielkopolskiej, lub jej części. Postaci J. z Cz. poświęcił gawędę biogr. S. Helsztyński (1977).

Janko cmentarnik

Joannis de Czarnków Chronikon Polonorum, oprac. J. Szlachtowski, Lw. 1872 MPH t. 2, wznów. W. 1961; Kronika Jana z Czarnkowa (1370-1384), wyd., przekł. i wstęp J. Żerbiłło (J. Łabuński), W. 1905.

W. MOSZCZEŃSKA O interpretację J. z Cz., „Kwart. Hist." 1926; J. SIERADZKI Sprawa J. z Cz. i jego utwór, w.: Polska wieku XIV (zbiór.), W. 1959; B. KURBISÓWNA Dziejopisarstwo wielkopolskie XIII i XIV w., W. 1959 r.; J. DĄBROWSKI Dawne dziejopisarstwo polskie, Wr. 1964. 

Roman Heck

Podobne prace

Do góry