Ocena brak

Jakie sposoby ujęcia terminu afazja dziecięca spotyka się w literaturze przedmiotu?

Autor /Eustachy777 Dodano /12.03.2013

I. Styczck (1980), autorka pierwszego polskiego podręcznika z logopedii, z a burzeniarozwoju mowy wynikające z uszkodzenia struktur mózgowych, którenastąpiło je sz cz e przed początkiem rozwoju mowy dziecka określiła mianemalalia. Termin alalia idiophatica, wprowadzony przez wiedeńskiego lekarzaCocna (zob. Flatau 1932) - poza krajami byłego Związku Radzieckiego i niektórymikrajami Europy Wschodniej nie przyjął się jednak.

Prawie w tym samym czasie co pojęcie alalii pojawił się termin audimutitas (słuchoniemota), który w przeciwieństwie do niemoty spowodowanej głuchotą (surdoniutitas) - podkreślał prawidłowość słuchu.

W 1917 r. R. S. Hinshclwood wyróżnił z grupy afazji dziecięcych wrodzonezaburzenia mowy, nazywając je afazją rozwojową. W 1950 r. inny badacz,1. Karlin, stworzył pojęcie afazji wrodzonej. W kolejnych latach powstało wieleinnych określeń, jak np.: wrodzona słuchowa impercepcja, głuchota psychiczna,wrodzona słowna impercepcja, wrodzona słowno-słuchowa agnozja, głucłiotasłowna, idioglosja, niemota idiopatyczna, idiophasia, zespół rozwojowych zaburzeńmowy itd. Wszystkie wymienione określenia zostały skrytykowane naMiędzynarodowym Kongresie Neurologów w Rzymie w 1961 r., albowiem postawionozarzut, że żadne z nich nie odzwierciedla charakteru zaburzeń mowy,ani też czynnika, który jc wywołuje (za: Dilling-Ostrowska 1982).

Terminy zawierające określenie afazja, jak np. afazja pierwotna, czy używanegłównie we I rancji: afazja dziecięca i afazja wrodzona oraz rozpowszechnionew krajach anglosaskich: afazja rozwojowa, powstały głównie ze względuna podobieństwo zachodzące pomiędzy słuchoniemotą a afazją dorosłych (KordyI 1968). Różnorodność terminologiczna wynika z faktu, iż autorzy pragnącpodkreślić różnice między zjawiskami braku rozwoju zdolności ckspresyjno--percepcyjnych a utratą wcześniej opanowanych ju ż zdolności językowychu dzieci (czyli między poszczególnymi postaciami afazji dziecięcej), różnie jenazywają. Jednakże zbyt duża liczba terminów stosowanych do określenia tychzjawisk sprawiła, żc żaden z nich nie został powszechnie przyjęty. Występującew literaturze przedmiotu bogactwo terminów, brak konsekwencji w ich stosowaniui nadawanie tym samym terminom różnych znaczeń je s t jak ju ż po d kreślanoprzyczyną wielu nieporozumień. Z nazw używanych przez autorównajmniej jednoznaczny jest termin afazja dziecięca, albowiem przez jednychbadaczy je st on stosowany w odniesieniu do wszystkich zaburzeń typu afatycznegou dzieci, przez innych tylko do określenia zaburzeń wrodzonych, a osobnagrupa autorów stosuje go do zaburzeń wrodzonych i nabytych we wczesnychfazach rozwojowych (tj. do końca 1 roku życia), a nawet do 3 roku życia. Drugimw i e I o z n a c z n y m pojęciem jest afazja rozwojowo, określana też jakoałalia. afazja wrodzona, afazja pierwotna, słuchoniemota itd.

Opinia o zbyt o g ó l n i k o w y m charakterze definicji i n i e j a s n y c hk r y t e r i a c h różnicowania poszczególnych postaci tego zaburzenia orazo różnym zakresie znaczeniowym stosowanych pojęć znajduje potwierdzeniew niżej prezentowanych definicjach. Z ich analizy wynika, że badaczeposługują się terminami afazja dziecięca i afazja rozwojowa w odniesieniu do:

• zaburzeń, które są skutkiem uszkodzeń ośrodkowego układu nerwowegoi nie towarzyszą im objawy neurologiczne (afazja dziecięca); mają wrodzonycharakter {afazja wrodzona) (Michaux 1953);

• zaburzeń, które są pierwotne w stosunku do rozwoju mowy, tzn. Ze uszkodzeniemózgu wystąpiło przed rozpoczęciem procesu kształtowania mowy(primcire Dysphasie - dysfazja pierwotna). Termin dysfazja dorosłych (sekunddreDysphasie) podkreśla fakt, żc zaburzenie mowy jest zjawiskiem wtórnym,występującym po zakończeniu procesu rozwojowego, natomiast afazja toskrajny stan dysfazji, czyli całkowity brak mowy (Busemann 1959);

• przypadków, kiedy brak lub utrata mowy nakładają się na proces rozwojumowy developmental aphasia - afazja rozwojowa (Morley 1957);

• zaburzeń związanych z niewykształconymi sprawnościami percepcyjnymi;kompetencje nie wykształcają się w ogóle lub wykształcają się w stopniu niewystarczającymdo prawidłowej realizacji wypowiedzi w związku z niewłaściwiefunkcjonującym słuchem fonematycznym alalia, a jej wycofujące się stadiumto dyslalia (Grabias 1997);

• zaburzeń, które są rozwojową wadą mowy dziecka różnych stopni (od objawówzupełnej niemoty do zahamowania lub opóźnienia rozwoju mowy w niektórychniższych fazach rozwojowych) i różnych typów - a więc są alalią,którą należy traktować w kategoriach opóźnienia rozwoju mowy, podczas gdyafazja to utrata mowy ju ż istniejącej (Slyczek 1980; Sovâk 1971);

• wrodzonego zaburzenia mowy pochodzenia korowego, którego etiologiaw większości przypadków nie je s t jeszcze wyjaśniona i które powstaje nadrodze innych patomechanizmów niż nabyte afazja rozwojowa; afazja nabytapowstaje na skutek uszkodzenia dojrzałych ju ż czynnościowo analizatorówkorowych mowy lub ich wzajemnych połączeń; afazję rozwojową (alalię,słuchonicmotę) zalicza się do wrodzonych zaburzeń mowy pochodzenia korowego,a afazję dziecięcą do zaburzeń nabytych. Przy wrodzonych zaburzeniachrozwoju mowy u dzieci upośledzenie rozwoju jednego z analizatorów mowy(słuchowego, kinetycznego, kinestetycznego itd.) prowadzi zazwyczaj do wtórnychzaburzeń kształtowania się czynności pozostałych analizatorów mowyi ich wzajemnych połączeń, co tłumaczy powszechnie występujące u tych dziecimieszane postacie zaburzeń, z reguły obejmujące zaburzenia wszystkich czynnościmowy (rozumienia słów. spontanicznej mowy ciągłej, powtarzania,nazywania) (Traczyńska 1982);

• zaburzeń, których istotą jest utrata lub zaburzenie mowy ju ż dobrzewykształconej afazja dziecięca; głuchoniemota zaś nazywana przez Z. Kordylniedoksztalceniem mowy o typie afazji z jednej strony jest terminemsugerującym, żc mowa nie osiągnęła jeszcze właściwej, pełnej formy, z drugiejzaś, żc w pewnym stopniu jest ju ż ona wykształcona. Określenie niedokształcenie o typie afazji wskazuje na podobieństwa pod względem symptomów,etiologii i patogenezy do afazji dorosłych (Kordyi 1968);

• zaburzeń, które można odnieść do uszkodzenia centralnego systemu nerwowego,jakie nastąpiło w okresie poprzedzającym normalny rozwój mowyalbo też w jeg o początkach - ąfazja dziecięca (Michaux 1953), a także zaburzeńrozwoju mowy, które nie mają żadnej widocznej przyczyny w budowie i funkcjonowaniucentralnego układu nerwowego, mogą być natomiast uwarunkowanekonstytucjonalnie lub dziedzicznie, czyli mogą mieć charakter wrodzonysłuchoniemota (Cóen, za; Kordyl 1969 b);

• zaburzeń mowy, które pojawiły się nagle lub stopniowo, wówczas gdymowa była ju ż w pewnym (odpowiednim do wieku) stopniu rozwinięta. Ten typzaburzeń mowy dzieci je s t bardzo podobny do zaburzeń afatycznych ludzi d o rosłych,zarówno pod względem objawów, jak przyczyn afazja dziecięca', zaburzeńrozwojowych wszystkich przypadków opóźnienia rozwoju mowy, którychstopień nasilenia jest różny: od prostego, kilkumiesięcznego opóźnienianabywania prostych słów aż do całkowitego braku zdolności nadawania i rozumieniamowy. Wśród przyczyn tych zaburzeń wymienia się m.in. mikrouszkodzeniamózgu, które powodują wrodzoną niezdolność do nabywania mowy cookreśla się mianem afazji rozwojowej (Szumska 1982);

• zaburzeń mowy, które powstają w wyniku uszkodzeń mózgu występującychw okresie wokalizacji słownej (tj. począwszy od 2 roku życia) afazja;zaburzeń, które powstają w życiu płodowym - wrodzony niedorozwój ekspresjiłub/i recepcji słownej. E. Dilling-Ostrowska zalicza afazję rozwojową dozaburzeń wrodzonych, które są znacznie poważniejsze od zaburzeń powstałychw wyniku uszkodzeń nabytych w I roku życia. Jej zdaniem, te pierwsze nicmają charakteru zaburzeń afatycznych, gdyż ich istotą nie je st utrata mowy, leczdatujący się od początku nieprawidłowy jej rozwój, mający specyficznycharakter. Dla tego typu zaburzeń proponuje ona określenia: wrodzony niedorozwójekspresji słownej (dotyczący zaburzeń ekspresyjnych) oraz wrodzonyniedorozwój recepcji i ekspresji słownej (dotyczący zaburzeń typu mieszanego),które zdaniem tej autorki - odzwierciedlają zarówno charakter zaburzeńmowy (jej niedorozwój), jak i wskazują, że s ą one następstwem wczesnegouszkodzenia mózgu, prowadzącego do zaburzeń jego rozwoju. Zaburzenia,które powstały w wyniku uszkodzeń CUN (o różnej etiopatogcnezic) w okresieokołoporodowym i w 1 roku życia zalicza do nabytych zaburzeń mowy, lecz nieprecyzuje, czy należy je włączyć do sfery zjawisk określanych przez nią jak owrodzony niedorozwój mowy czy do alazji (Dilling-Ostrowska 1990).

Jak widać, wśród badaczy nic ma zgodności co do istoty definiowanych z a burzeń.Najwięcej problemów sprawia ustalenie, czy afazja rozwojowa charakteryzujesię

a) jed y n ie brakiem rozwoju mowy;

b) brakiem i opóźnieniem rozwoju mowy,

c) utratą wykształconych ju ż w jakimś stopniu umiejętności orazzahamowaniem i opóźnieniem dalszego rozwoju mowy.

Wynika to z faktu, żejedni badacze aialią (syn. afazją rozwojową, słuchonicmotą, afazją dziecięcą,afazją wrodzoną itd.) nazywają zaburzenia rozwoju mowy powstające w wynikuuszkodzeń mózgu w różnych okresach rozwojowych:

a) jed y n ie w życiupłodowym,

b) do końca 1 roku życia,

c) a nawet do końca 3 roku życia.

Przezinnych autorów zaburzenia rozwoju mowy związane z patologią mózgowąw ogóle nie są nazywane afazją i mimo tej samej patogenezy (uszkodzenie mózgu)co afazja dorosłych traktowane są jak o zupełnie różne zaburzenia (zob. Grabias1997; Styczck 1980; Sovak 1971). Zaburzenia mowy u dzieci wynikającez patologii mózgowej nazywają oni alałią, dyslalią, niedokształceniem mowy0 typie afazji, słuchonicmotą itd. Uzasadnieniem tego podejścia je s t założenie,że afazja to utrata wykształconych ju ż zdolności językowych, co w ogóle nicma miejsca w przypadku afazji rozwojowej i w jakimś tylko stopniu w przypadkuafazji nabytej.

Inni autorzy, dla których podstawą różnicowania zaburzeńmowy jest ich patogeneza, wszystkie zaburzenia mowy związane z patologiąrozwoju lub uszkodzeniem mózgu nazywają afazją, dostrzegając jednak różnicemiędzy afazją dziecięcą i dorosłych. Do tej grupy należy zaliczyć autorów, którzyobie postacie afazji dziecięcej (rozwojową i nabytą) traktują jak o jed n o zaburzenie(zob. KordyI 1969 a; Parol 1989) oraz tych, którzy w y ra ź n ie je rozróżniają(zob. Mitrinowicz-Modrzejcwska 1963; Seeman 1965; Hcrzyk 1992 a;Jastrzębowska 1998; Traczyńska 1982; Klasyfikacje 1CD 10 i DSM-IY").

Z prezentowanych poglądów wynika, że powszechnie stosowane w literaturzeprzedmiotu terminy afazja rozwojowa, afazja wrodzona i afazja dziecięcaitd. odnoszą się do tych zaburzeń, które mogą się przejawiać zarówno jedyniebrakiem i opóźnieniem rozwoju mowy, jak i do tych, których specyfiką jestutrata wykształconych ju ż zdolności ekspresji czy percepcji mowy i zahamowaniemdalszego procesu rozwojowego.

Podobne prace

Do góry