Ocena brak

Jakie są warunki działania w obronie koniecznej?

Autor /Faust Dodano /06.12.2011

Obrona konieczna - nie popełnia przestępstwa kto w obronie koniecznej odpiera bezpośredni bezprawny zamach n a jakiekolwiek dobro chronione prawem. Obrona konieczna wyłącza bezprawność czynu zabronionego.

Uzasadnienie przytaczane instytucji obrony koniecznej - "vim vi repllere licet" - siłą można odeprzeć.

Jest to okoliczność wyłączająca bezprawność (kontatyp). Czyn popełniony w obronie koniecznej jest czynem legalnym. Wynika to z kolizji dóbr chronionych prawem. Poświęca się dobro napastnika dla ratowania dobra, które napastnik atakował. Poświęcenie dobra napastnika uzasadnione jest potrzebą:

  • obrony dobra zagrożonego zamachem

  • obrony zaatakowanego bezprawnie porządku prawnego

Znamiona charakteryzujące kontratyp (obrona konieczna):

  • Znamiona określające warunki dopuszczalności podjęcia działań obronnych. Do tej grupy zaliczamy:

  • zamach

  • bezpośredniość zamachu

  • bezprawność zamachu

  • skierowanie zamachu na jakiekolwiek dobro chronione prawem

  • Znamiona dotyczące samych działań obronnych. Do tej grupy należą:

  • odpieranie zamachu

  • działanie motywowane odparciem zamachu

  • konieczność obrony

ZAMACH - zachowanie człowieka godzące w prawem chronione dobro. Może być zamachem tylko rzeczywiste godzenie w dobro chronione prawem (nie urojone). Niebezpieczeństwa grożące ze strony sił przyrody i zwierząt nie są zamachem.

Zamach przez zaniechanie może nastąpić w wyjątkowych sytuacjach. Zamach polega z reguły na działaniu ale może także wystąpić w wypadkach sporadycznych z zaniechania.

Zamach może być dokonany z winy umyślnej lub nieumyślnej. Dla przyjęcia zamachy nie jest potrzebne ustalenie winy. Może być zamach bez winy (zamach niepoczytalnego nieletniego). Bez zamachu nie ma obrony koniecznej.

BEZPOŚREDNIOŚĆ ZAMACHU - warunkiem legalności działań obronnych jest to aby te działania były podjęte w czasie w którym zachowanie napastnika zagraża dobru prawnie chronionemu.

Zamach jest bezpośredni gdy z zachowania napastnika można jednoznacznie wywnioskować że przystępuje on do ataku na dobro prawnie chronione.

Przy ocenie czy zamach posiadał cechę bezpośredniości przydatny jest test usiłowania. Kiedy mamy do czynienia z usiłowaniem to mamy do czynienia z bezpośredniością zamachu.

Można zainstalować urządzenia chroniące dobro przed zamachem (prąd, samostrzałowce) ale konieczny jest przy tym wymóg ostrzeżenia o takim urządzeniu.

Zamach jest bezpośredni tak długo jak długo trwa stan niebezpieczeństwa dla dobra prawnego utrzymywany przez zachowanie napastnika. Znamię bezpośredniości jest znamieniem obiektywnym. Oceniać czy istnieje bezprawność czy nie należy biorąc pod uwagę wszystkie istniejące okoliczności towarzyszące temu.

BEZPRAWNOŚĆ ZAMACHU - czyn napastnika musi być sprzeczny z porządkiem prawnym, ale nie musi być sprzeczny z KK (np. naruszenie konstytucyjnego prawa prywatności).

Funkcjonariusze - ich działania nie mają cech bezprawności jeśli działania te dokonywane są w ramach ich uprawnień i dokonywane są zgodnie z przepisami. Przekroczenie uprawnień będzie zachowaniem bezprawnym. Można zastosować obronę konieczną.

Możliwość stosowania obrony koniecznej w przypadku bójki i pobicia:

  • Bójka - Gdy występuje starcie przynajmniej 3 osób, każda z tych osób przyjmuje razy i każda je zadaje. (Gdy jeden z uczestników zaprzestaje udziału w bójce, wtedy może powoływać się na obronę konieczną.)

  • Pobicie - Przynajmniej 3 osoby biorą udział. 2 osoby występują czynnie przeciwko jednej osobie. Ta osoba może się powołać na obronę konieczną.

SKIEROWANIE ZAMACHU NA JAKIEKOLWIEK DOBRO CHRONIONE PRAWEM - (art.25KK) Zamach może być skierowany na jakiekolwiek dobro chronione prawem (życie, zdrowie, wolność, mienie itd.). Nie ma znaczenia czy zamach skierowany jest na dobro broniącego się czy dobro innej osoby.

ODPIERANIE ZAMACHU - ma być realizacją znamion typu czynu zabronionego, bo jest atakiem na prawem chronione dobro. Odpieranie zamachu musi być działaniem skierowanym wyłącznie przeciwko dobru napastnika.

DZIAŁANIE MUSI BYĆ MOTYWOWANE ODPARCIEM ZAMACHU - Nie można potraktować jako obronę konieczną przypadkowego odparcia zamachu.

KONIECZNOŚĆ OBRONY

Mamy tu do czynienia z 2 zasadami:

  • Zasada samoistności obrony koniecznej - Jeżeli wychodzi się z tej zasady to odpieranie zamachu kosztem dobra napastnika jest uzasadnione samym bezpośrednim i bezprawnym zamachem na jakiekolwiek dobro chronione prawem. Jeżeli jest zamach bezpośredni i bezprawny każdy ma prawo się bronić kosztem napastnika.

  • Zasada subsydiarnego charakteru obrony koniecznej - Według tej zasady odparcie zamachu kosztem dobra napastnika usprawiedliwione jest gdy nie było innego racjonalnego sposobu uniknięcia zamachu. Mamy tu do czynienia z wymogiem współmierności - nie można poświęcić większego dobra napastnika kosztem mniejszego dobra ofiary (chyba, że dyspozycja jest mała).

3 wnioski wynikające z konieczności obrony:

  • Dopuszczalna jest obrona, która daje broniącemu się przewagę nad osobą atakującą.

  • Dopuszczalna jest umiarkowana obrona.

  • W tej obronie można użyć nawet niebezpiecznego narzędzia jeśli jest to konieczne dla odparcia zamachu.

Przekroczenie granic obrony koniecznej

Obrona konieczna jest prawem obywatela - może, ale nie musi się bronić. Odparcie zamachu kosztem dobra napastnika jest zachowaniem legalnym pod warunkiem, że spełnione zostaną wszystkie znamiona obrony koniecznej. Niejednokrotnie granice obrony koniecznej zostają przekroczone. Nie wszystkie znamiona obrony koniecznej wyznaczają granice obrony, a więc niektóre nie mogą być przekroczone.

Znamiona, które mogą być przekroczone:

  • bezpośredniość zamachu

  • konieczność obrony

Przekroczenie obrony koniecznej następuje w 2 wypadkach:

  • Naruszenie wymogów wynikających ze znamienia bezpośredniości zamachu (gdy działanie obronne zostało przedłużone na czas w którym napastnik zrezygnował już z kontynuowania zamachu - eksces ekstensywny).

  • W wypadku naruszenia wymogów wynikających ze znamienia konieczności obrony - eksces intensywny.

Eksces intensywny może być wynikiem:

  • Rażącej dysproporcji pomiędzy wartością dobra zagrożonego zamachem i wartością dobra napastnika przeciwko któremu zostało skierowane działanie obronne.

  • Przyjęcia sposobu obrony prowadzącego do zbytecznego z punktu widzenia potrzeb odparcia zamachu rozmiaru naruszenia dobra napastnika.

  • Podjęcia decyzji odparcia zamachu kosztem dobra napastnika w sytuacji gdy były inne racjonalne sposoby uniknięcia zamachu.

Konsekwencje prawne przekroczenia granic obrony koniecznej

W przypadku przekroczenia tych granic czyn jest bezprawny i zawiniony. Stosuje się kary. Każdy przypadek przekroczenia granic obrony koniecznej obniża winę ze względu na anormalną sytuację motywacyjną. Sąd może nadzwyczajnie złagodzić karę lub od niej odstąpić. Ustawodawca przewidział obligatoryjne odstąpienie od wymierzenia kary wtedy, gdy przekroczenie granic było wynikiem strachu lub wzburzenia okolicznościami zamachu.

Do góry