Ocena brak

Jakie są propozycje Międzynarodowego Towarzystwa Logopedów i Foniatrów odnośnie do nazewnictwa zaburzeń mowy?

Autor /Odil Dodano /12.03.2013

Wielu autorów w tym B. Sawa, I. Styczck, T. Zaleski wyraża opinię, żc proponowane klasyfikacje budzą pewne wątpliwości, zwłaszcza w przypadku zaburzeń mowy u dzieci. Wątpliwości te wynikają z braku wystarczających informacji na temat etiologii wrodzonych zaburzeń rozwoju mowy, roli i wpływu środowiska rodzinnego na ich powstawanie, rozwój i ustępowanie oraz związku z innymi zaburzeniami rozwojowymi, np. wynikającymi z patologii mózgowej, zaburzeń rozwoju społeczno-emocjonalnego. lateralizacji itd.

T. Zaleski uważa, źe obowiązujące powinny być podziały opracowane przez różne komisje Między narodowego Towarzystwa Logopedów i Foniatrów na zlecenie Światowej Organiza:ji Zdrowia. Ze względu na wiclopoziomowość struktur ośrodkowego układu nerkowego i wielość wynikających stąd zaburzeń, komisje te zaleciły stosowanie ujednoliconej nomenklatury zaburzeń mowy wywołanych uszkodzeniami ośrodkowego układu nerwowego i obwodowych mechanizmów mowy Zalecane nazwy poszczególnych zaburzeń składają się z rdzenia i przedrostków które wskazują na typ zaburzenia i opisują stan patologiczny. Wyróżnia się np sześć rdzeni i cztery przedrostki odnoszące się do terminologii logopedycznej, których znaczenie jest następujące:

•    -fuzja (lac. phasia) oznacza zespół funkcji neurofizjologicznych, przebiegających w ośrodkowym układzie nerwowym (w odpowiednich obszarach kory mózgowej i niektórych strukturach poza nią), odpowiedzialnych za generowanie i percepowanie wypowiedzi;

•    -artria (lac. arthria) ■ odnosi się do Zaburzeń wynikających z uszkodzeń lub z dysfunkcji nerwów czaszkowych i ich jąder w ośrodkowym układzie nerwowym, które są odpowiedzialne za pracę narządów głosowo-artykulacyjnych;

•    -laliu (lac. iaiia) oznacza zaburzenia czynności narządów artykulacyj nych (czyli zaburzenia dotyczące najniższego piętra opisywanych mechanizmów mowy, czyli płaszczyzny artykulacyjnej);

•    -fonia (grec. jMone ‘dźwięk, głos’) odnosi się do czynności tworzenia się głosu;

•    -ucusis - dotyczy słyszenia;

•    -leksja - dotyczy pisania.

Do tych pięciu rdzeni (mających wyraźnie określone znaczenie) dodaje się odpowiednie przedrostki, które służą do opisania stopnia zaburzenia czynności

i wskazują na zakres jej zniekształcenia. I tak:

•    przedrostek a- oznacza brak danej czynności (np. brak mowy na skutek uszkodzenia pewnych struktur korowych nazywamy afazją, niemożność tworzenia głosu - atonią);

•    przedrostek hypo- mówi tylko o obniżeniu poziomu danej czynności (używa się go głównie w odniesieniu do słyszenia);

•    przedrostek hyper- mówi o podwyższeniu poziomu danej czynności (np. Uypertomia);

•    przedrostek dys- wskazuje na takt zniekształcania danej czynności (stąd: dyslalia, dysartria, dysleksja, dysfazja) (T. Zaleski 1993).

Uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego i obwodowych mechanizmów mowy prowadzą do trzech głównych typów zaburzeń mowy: afazji, dysartrii i dyslalii. Jak widać na schemacie przyczyny tych zaburzeń mogą być zlokalizowane na zaznaczonym piętrze, lecz również na piętrach wyższych (np. dyslalia może być wywołana uszkodzeniami na poziomic III, jak również na II oraz I; dysartria na poziomic II a także I), Takie podejście, uwzględniające zarówno objawy, jak i przyczyny zaburzeń mowy, jest prezentowane przez większość polskich autorów, jednakże nic zawsze terminy stosowane do określenia różnych postaci wymienionych zaburzeń są przez nich używane w tym samym znaczeniu. Istotą proponowanego przez Międzynarodowe Towarzystwo Logopedów i Foniatrów podziału, uwzględniającego wiclopoziomowość struktur ośrodkowego układu nerwowego i związane z nimi zaburzenia jest dokładne ustalenie zakresu znaczeniowego pojęć afazju, dysartria i dyslalia. Terminy te służą do określania kategorii diagnostycznej, tj. typu zaburzeń mowy, natomiast ich dopełnienia (dysartria centralna, dyslalia funkcjonalna, czynnościowa itp.) - powszechnie stosowane w polskiej literaturze - odnoszą się już do konkretnych jednostek diagnostycznych, co umożliwia rozróżnianie rozmaitych p os tac i danego zaburzenia. Nazwy podstawowe (aluzja, dysartria, dyslalia) wskazują więc na istotę tych zaburzeń (czy są to zaburzenia mowy, czy tylko zaburzenia wymowy), a tym samym na to, co jest problemem pierwszoplanowym pacjenta i celem terapii logopedycznej; natomiast ich uzupełnienia w postaci terminów dodatkowych (np. dyslalia funkcjonalna, centralna, ebwodowa itp.) dostarczają informacji na temat przyczyn zaburzenia. Ma to znaczenie, ponieważ jak widać z powyższego schematu np. zaburzenia artykulacji mogą być następstwem przyczyn zlokalizowanych na wszystkich piętrach mechanizmów mowy (nie tylko na obwodzie). Używanie terminów podstawowych (bez ich uzupełnień) jednoznacznie wskazuje na określone (wskazane na schemacie) piętro uszkodzenia mechanizmów mowy. Wtedy, gdy obserwowane objawy (charakterystyczne dla danego zaburzenia) są następstwem uszkodzeń wyższych poziomów ośrodkowego układu nerwowego stosuje się terminy uzupełniające, wskazujące na inną lokalizację przyczyn tych zaburzeń. Dotyczy to dysartrii i dyslalii. Powyższe ustalenia pozwalają na stwierdzenie, że uszkodzenia struktur ośrodkowego układu nerwowego i obwodowych narządów mowy w zasadzie prowadzą do trzech podstawowych typów zaburzeń mowy o ściśle określonej etiologii (podejście to jest dość powszechne wśród lekarzy). Należą do nich: afazja, dysartria i dyslalia. Posługując się nie tylko pojęciami propagowanymi przez S. Gra-biasa. lecz również nomenklaturą zalecaną prze2 T. Zaleskiego, przyjęto, że zakres znaczeniowy tych terminów jest następujący:

•    afazja to zaburzenia języka, związane z brakiem wykształcenia się kompetencji; ich wykształceniem się w stopniu nie wystarczającym do prawidłowej realizacji wypowiedzi lub z rozpadem systemu komunikacyjnego. Ich źródłem są uszkodzenia zlokalizowane na najwyższym piętrze mechanizmów mowy (odpowiedzialnym za dekodowanie i programowanie wypowiedzi słownej; czyli zarówno za etap motywacji, myślenia, jak i programu motóryeżnego);

•    dysartria to zaburzenie mowy (oddechu, fonaćji, artykulacji, czyli zaburzenie zarówno płaszczyzny segmentalnej, jak i suprasegmentalnej wypowiedzi) związane z brakiem lub obniżeniem sprawności realizacyjnych, przy zdobytych kompetencjach. Przyczyną są uszkodzenia zlokalizowane na niższym (środkowym) piętrze układu nerwowego, obejmującym ośrodki i drogi nerwowe, typu ruchowego, kontrolujące czynności fonacyjnc i kształtowanie się dźwięków mowy (czyli odpowiedzialne za etap wykonania miodynamicznego);

•    termin dyslalia odnosi się do zaburzeń artykulacji (zaburzeń wymowy; płaszczyzny segmentalnej tekstu) o ściśle ustalonej etiologii, tj. do zakłóceń realizacji dźwięków mowy, które są następstwem uszkodzeń narządów artykulacyj-nych lub dysfunkcji receptora słuchu, czyli struktur zlokalizowanych na najniższym piętrze (tj. na obwodzie); struktury te w znacznym stopniu są odpowiedzialne za przebieg funkc i miodynamicznych.

Uzupełnienie wymienionych terminów określeniami dodatkowymi, np. dys-lalia centralna (w ICD-10 specyficzne zaburzenia artykulacji), wskazuje, że zaburzenia realizacji dźwięków są konsekwencją np. zaburzeń słuchu fonematy-cznego (zakłóceń w fonologicznym przetwarzaniu informacji) lub zaburzeń ki-nestezji mowy. czyli funkcji, za które odpowiada najwyższe (I) piętro mechanizmów mowy. Dy sialia funkcjonalna, czyli również zaburzenia, które ujawniają się tylko w płaszczyźnie scgmcntalnej jest następstwem niskiej sprawności narządów artykulacyjnych, za co - w wypadki, gdy ich budowa anatomiczna nie budzi zastrzeżeń są odpowiedzialne l lub II piętro mechanizmów mowy Takie podejście tłumaczy pochodzenie wielu terminów stosowanych w polskiej literaturze w stosunku do rozmaitych postaci dysartrii czy dyslalii. Bogactwo terminów utworzonych do określenia różnych postaci wymienionych zaburzeń wskazuje bowiem na to, że ich przyczyny mogą być różne.

Podobne prace

Do góry