Ocena brak

Jakie rozpoznajemy rodzaje zaburzeń i według jakich kryteriów dokonuje się ich klasyfikacji?

Autor /Odil Dodano /11.03.2013

Równie trudnym jak odróżnienie normy od patologii zadaniem jest postawienie diagnozy zawierającej określenie rodzaju zaburzeń. Z tym zagadnieniem wiąże się interesujący problem klasyfikacji zaburzeń. M. Przełącznikową i M. Susułowska (1969) oraz H. Spionek (1965, 1973) omawiając go podkreślają, że wiedza z zakresu psychologii klinicznej dziecka jest obszerna, lecz mało usystematyzowana. Różni autorzy, zależnie od przyjętych założeń teoretycznych, stosują odrębny podział zaburzeń występujących w wieku dziecięcym. Zaburzenia rozwoju psychoruchowego można klasyfikować ze względu na różne kategorie, takie jak: a) rodzaj zaburzeń, b) rozległość zaburzeń, e) głębokość zaburzeń, d) dynamika zaburzeń, e) przyczyny i patomechanizmy zaburzeń itp. Ze względu na te kategorie dokonuje się rozmaitych klasyfikacji.

Podział ze względu na rodzaj zaburzeń wymaga wykrycia typowych sympto m ó w, powiązania ich z określoną etiologią, ustalenia typowego patomechonizmu, wskazania na charakterystyczny przebieg i następstwa, prognozowanie, potrzebne oddziaływanie terapeutyczne. Zaklasyfikowanie nieprawidłowych zachowań do określonych kategorii z a b u rz e ń r o z w oj u lub /. a cli o w a n i a znaleźć można w podręcznikach do psychologii klinicznej, określone zaś jednostki chorobowe (nozologiczne) wyszczególniane są w podręcznikach psychiatrii dziecięcej oraz w międzynarodowych klasyfikacjach medycznych ICD-10 (1992) i DSM- IV (1994). Klasyfikacje dokonywane przez psychologów są również niezadowalające. Dlatego w wielu publikacjach (por. Bogdanowicz 1985) przyjmuje się zasadę wyjścia od wiedzy z zakresu psychologii rozwojowej danego wieku i omówienia zaburzeń poszczególnych sfer rozwoju: motoryki i psychiki, typowych dla tego okresu życia.

Podział ze względu na r o z I e g ł o ś ć zaburzenia (np. H. Spionck 1965) uwzględnia zaburzenia: globalne (zwolnienie tempa rozwoju wszystkich funkcji w tym samym stopniu) i parcjalne lub fragmentaryczne (zwolnienie rozwoju tylko niektórych funkcji, np. mowy). Często używa się zamiennie obydwu terminów, można je jednak różnicować w celu precyzyjnego określenia zakresu stwierdzanych zaburzeń: szerszy obszar zaburzeń parcjalne zaburzenia (np. mowy) lub węższy - zaburzenia fragmentaryczne (np. mowy czynnej).

O g ł ę b o k o ś c i z a b u r z e ń stanowi stopień nasilenia objawów, ich częstość i uporczywość występowania, mała podatność na oddziaływania terapeutyczne. Stopień głębokości zaburzenia może być wyrażony przez w s k a ź n i k liczbowy - np. iloraz inteligencji (II) w odniesieniu do oceny sprawności intelektualnej, iloraz rozwoju psychoruchowego (IR) w skalach do oceny poziomu tego rozwoju, zaproponowany przez H. Spionek (1965) wskaźnik fragmentarycznego deficytu rozwoju psychoruchowego (Wfdr), czyli wybiórczego opóźnienia rozwoju badanej funkcji (np. percepcji wzrokowej, pamięci struktur sekwencyjnych, motoryki) oceniany za pomocą właściwych metod diagnostycznych. Innym sposobem jest używanie stosownych określeń stopnia zaburzeń, takich jak: lekkie (np. lekkie upośledzenie umysłowe lub upośledzenie umysłowe w stopniu lekkim), umiarkowane (upośledzenie umysłowe w stopniu umiarkowanym), znaczne (upośledzenie umysłowe w stopniu znacznym) lub głębok ie (upośledzenie umysłowe w stopniu głębokim). Można też wyróżnić tylko dwie kategorie, np. zaburzenia w stopniu lekkim i głębszym (upośledzenie w stopniu umiarkowanym, znacznym i głębokim).

/.e względu na d y n a m i k ę z a b u r z e ń (okres wystąpienia i czas trwania zaburzeń) wyróżniamy zaburzenia rozwoju trwałe bądź przejściowe, które mogą wystąpić jednorazowo lub wielokrotnie w ciągu życia. Uwzględniając okres, w którym ujawniły się zaburzenia rozwoju, można podzielić je na takie, które trwają od urodzenia (wrodzone) i takie, które ujawniają się w późniejszym okresie życia (nabyte).

Podłoże etiologiczne jest kolejnym kryterium klasyfikacji zaburzeń rozwoju psychomotorycznego. Ze względu na etiologię zaburzenia można podzielić na: organiczne (uwarunkowane uszkodzeniami struktury centralnego układu nerwowego - CNU) i funkcjonalne czyli czynnościowe (zaburzenia funkcjonowania CNU bez uszkodzeń struktury). Ze względu na patomechanizm i „usytuowanie” przyczyn wydzielamy: zaburzenia endogenne (uwarunkowane przyczynami tkwiącymi w dziecku) i e g z o g e n n e (wywołane przyczynami tkwiącymi w środowisku). Ze względu na okres działania czynników patogennych, odpowiedzialnych za powstanie zaburzeń, zaburzenia dzielimy na: genetyczne (dziedziczne i powstałe przed zapłodnieniem) oraz nabyte w ontogcnezic przed urodzeniem, w ciągu życia płodowego: embriopatie i fetopatie, a także po urodzeniu.

Biorąc pod uwagę okres rozwojowy, w którym czynnik patogenny działał na organizm dziecka, zaburzenia dzieli się na wrodzone (przed urodzeniem) i nabyte (po urodzeniu).

Do góry