Ocena brak

Jakie podstawowe pojęcia towarzyszą logopedii artystycznej?

Autor /gorgiiiii Dodano /14.03.2013

Logopedia artystyczna bardzo często korzysta zarówno w teorii, jak i w praktyce z podstawowego zakresu informacji i aparatu pojęciowego innych, pokrewnych jej dziedzin wiedzy. Wiąże się to z koniecznością opisywania określonych zagadnień z różnych punktów widzenia lub ich wykorzystywania dla celów praktycznych. Dobór tych zagadnień jest uwarunkowany częstotliwością zastosowania w kontekście omawianego tu działu logopedii. Niektóre hasła w dalszej części rozdziału zostaną omówione bardziej szczegółowo, zc względu na ich wagę w realizacji poszczególnych ćwiczeń praktycznych (np prozodia, emisja głosu).

Kultura żywego słowa -to dział logopedii zajmujący się ekspresją słowną: potoczną, publicystyczną, artystyczną. Często też utożsamiana jest z logopedią artystyczną. Ćwiczenia z zakresu kultury' żywego słowa obejmują m.in.: frazowanie wypowiedzi, emisję i modulację głosu, instrumentację, przestankowanie słuchowe i jego funkcje w wypowiedzi, przygotowanie tekstu do interpretacji głosowej itp. (więcej na ten temat - zob. Kram 1988).

Norma językowa - zwykle mówi się o niej w dwóch znaczeniach (zob. np. Encyklopedia kultury... 1993, 53-58, 73-77): (I) norma zwyczajowa - to zbiór zaaprobowanych przez użytkowników danego języka jednostek językowych oraz reguł ich łączenia w większe całości, które dzięki aprobacie społecznej mogą być utrwalone przez powszechny zwyczaj językowy (uzus). W przeciwieństwie do uzusu norma ma jednak charakter bardziej stały i nic dopuszcza zbyt dużej liczby wariantów; obejmuje wyłącznic zjawiska akceptowane ogólnie; (2) norma skodyfikowana to zbiór reguł posługiwania się jednostkami językowymi, sfonnułowanych i skodyfikowanych przez językoznawców. Norma językowa jest rozwojowo zmienna (por. np. zagadnienie ewolucji fonetycznych realizacji spółgłosek wargowych miękkich, samogłosek nosowych czy umiejscowienia akcentu wyrazowego), ponadto ściśle wiąże się z problemem odmian funkcjonalnych, socjalnych, terytorialnych, z typem kon-laktu (pisany, mówiony), które różnią się między sobą m.in. stopniem rygo-rystyczności normy skodyfikowanej. Nieprzestrzeganie normy językowej grozi niezrozumieniem u odbiorcy, albo zrozumieniem niezgodnym z intencjami nadawcy, nieakceptowalnością jego zachowań językowych, lekceważeniem lub ośmieszeniem (por, Encyklopedia językoznawstwa... 1993, 362)

U z u s (zwyczaj) językowy - to przyjęty w danej społeczności sposób posługiwania się systemem językowym, jego jednostkami i regułami ich łączenia, będący podstawą kształtowania się normy. Uzus jesl najważniejszym regulatorem zmian (innowacji) zachodzących w języku i wpływających na zmienność normy, może być bardziej chwiejny od normy i dopuszczać znaczną liczbę wariantów. Może również obejmować w różnym stopniu upowszechnione zjawiska nieakceptowane ogólnie, a zatem niezaliczane do normy. Norma językowa może ostatecznie usankcjonować uzus językowy wówczas, gdy jakaś jednostka językowa ma wysoką frekwencję oraz występuje przez dłuższy okres zarówno w mówionej, jak i w pisanej odmianie języka, w różnych środowiskach, bez względu na tradycję językową, obowiązujące reguły gramatyczne, a nawel logiczność.

Nie wystarczy przy lym powszechność występowania w jednym środowisku czy w jednej odmianie; ponadto okres występowania musi być dostatecznie długi, aby zjawisko to nic miało charakteru przejściowej mody. Uzus językowy jesl uważany za jedno z najczęściej rozstrzygających kryteriów poprawności językowej (Encyklopedia językoznawstwa.., 1993. 574) Ortoepia - jest działem językoznawstwa stosowanego, zajmującym się oceną tekstów językowych pod względem poprawności i formułowaniem wskazówek poprawnego stosowania elementów systemu językowego. Działami szeroko rozumianej ortoepii sąortofonia i ortografia, u nawet gramatyka normatywna.

Ortofonia to dział ortoepii zajmujący się ustalaniem zasad poprawnej wymowy, poprawnego brzmienia wyrazów i połączeń wyrazowych danego języka.

Dy k c j a - to sposób wypowiadania się oparły na sprawności artykulacyj-nej, ukierunkowany na aktywne stosowanie w praktyce znajomości norm i zasad szeroko rozumianej kultury żywego słowa. Poprawność dykcji można oceniać w następujących kategoriach: wyrazistość (precyzyjność artykulacyjna), słyszalność (nośność) rozumiana jako techniczna wytrzymałość, giętkość swobodna artykulacja trudnych grup spółgłoskowych, poprawność rozłożenia akcentów logicznych, frazowanie, pauzy logiczno-składniowc i emocjonalne, przejrzystość i sugeslywność przestankowania, melodyjność oraz dyskrecja i funkcjonalność pozagłosowych środków ekspresji,

Fonetyka artykulacyjna - jest działem fonetyki opisującym dźwięki mowy z punktu widzenia mechanizmów ich wytwarzania (udziału poszczególnych narządów mowy w ich artykulacji). Fonetyka artykulacyjna opisuje charakterystyczne konfiguracje i przemieszczenia narządów mowy, występujące przy wymawianiu poszczególnych głosek i stanowiące o cechach artykulacyjnych tych głosek (Encyklopedia językoznawstwa... 1993, 148).

Prozodia jest działem fonetyki i fonologii opisującym cechy (właściwości) suprascgmentalne języka (m.in akcent, intonację, iloczas, tempo, siłę, wysokość i barwę głosu itp.), charakteryzujące sylabę (jako całość) w opozycji do innycii sylab w danym wypowiedzeniu.

E m i sj a głosu - lo skoordynowany zespół czynności oddychania, fonacji i artykulacji oraz powstającego przy tym rezonansu, służący wydobywaniu i wysyłaniu głosu. Rozróżnia się emisję głosu mówionego i śpiewanego. Mowa i śpiew pomimo swej odrębności stanowią dwie odmiany jednej i tej samej czynności ruchowej człowieka związanej z wydobywaniem głosu i dokonującej się za pomocą narządu głosu. Należy odróżnić wymagania, jakie stawia narządowi głosowemu mowa potoczna, od wymagań związanych z mową zawodową oraz zc śpiewem. Zarówno śpiew, jak i mowa zawodowa w znacznie większym stopniu niż mowa potoczna wymagają prawidłowego oddychania, prawidłowej pracy mięśni fonacyjnych i artykulacyjnych oraz właściwego posługiwania się rezonansem (Sobierajska 1972, 37-38). Nabyciu tej sprawności technicznej służą specjalistyczne ćwiczenia: oddechowe (wypracowanie podparcia przeponowego i właściwego toru oddechowego: żebrowo-brzuszno-przepo-nowego), fonacyjne (wypracowanie miękkiego nastawienia głosu), artykulacyj-nc (maksymalne usprawnienie narządów artykulacyjnych) oraz uruchomienia rezonansu (wykorzystanie właściwych ośrodków wibracyjnych i przestrzeni rezonansowych klatki piersiowej i nasady).

Podobne prace

Do góry