Ocena brak

Jakie można wyróżnić modele rozwoju psychoruchowego?

Autor /Odil Dodano /11.03.2013

Rozwój psychomotoryczny można więc scharakteryzować zc względu na tempo rozwoju. Jeżeli rozwój przebiega bez zakłóceń, to w chwili badania wiek rozwoju psychoruchowego dziecka, określany za pomocą wspomnianych metod psychologicznych, odpowiada wiekowi życia, np. WR = 6 lat i WŹ = 6 lat. Model takiego rozwoju można wyrazić, zgodnie Z propozycją H. Spionek, formułą WR = WŹ. W takim przypadku mówimy o normalnym, czyli przeciętnym tempie rozwoju psychoruchowego.

Rozwój dzieci ze względu na jego tempo nic zawsze zgodny jest z przedstawionym wyżej modelem, bywa szybszy lub wolniejszy. Formułą WR < WŹ można oznaczyć model rozwoju, który przebiega z opóźnieniem (rozwój o p ó ż n i o n y).

Wiek rozwoju jest wówczas niższy niż wiek życia dziecka (np. WŹ = 6 lat, natomiast WR = 4 lata, opóźnienie rozwoju określa się na 2 lata). Globalne opóźnienie tempa rozwoju psychoruchowego może mieć różny stopień głębokości. W przypadku, gdy jest nieznaczne (nieistotne), iloraz rozwoju IR nic jest istotnie statystycznie obniżony w stosunku do wartości przeciętnej (IR znajduje się pomiędzy pierwszym i drugim odchyleniem standardowym, jest wyższy niż 70), mówimy o opóźnieniu w rozwoju psychoruchowym. Terminu tego używa się też wówczas, gdy chcemy ostrożnie wypowiadać się na temat stwierdzanych opóźnień, nic znając do końca ich zakresu ani możliwości rozwojowych dziecka. Gdy przyczynę zaburzeń upatrujemy w zaniedbaniu środowiskowym i nie wiemy czy uda się je dziecku nadrobić i w jakim stopniu. Termin o późnienie w r o z w oj u bywa więc używane jako wstępna, ostrożna diagnoza do zweryfikowania, szczególnie w odniesieniu do małych dzieci. Gdy jednak opóźnienie to odnosi się do starszych dzieci i dotyczy głównie oceny sprawności intelektualnej, dokonanej za pomocą testu inteligencji, wówczas mówimy o inteligencji niższej niż przeciętna (np. w Skali Inteligencji dla Dzicci D. Wechslera - WISC-R - iloraz inteligencji I.I znajduje się w przedziale od 70 do 85).

Natomiast w innych przypadkach, gdy globalne opóźnienie rozwoju psychoruchowego jest istotne (iloraz rozwoju IR jest równy lub niższy o dwa odchylenia standardowe od średniej, a więc równy lub niższy niż 70), wówczas mówimy o z a burzeli i a c h r o z w o j u p s y c h o r u c h o w ego. Jeżeli zaburzenia te dotyczą tylko funkcjonowania intelektualnego i przystosowania społecznego, a iloraz inteligencji (I.I). mierzony testem inteligencji jest równy lub istotnie niższy niż średnia (np. w teście inteligencji WISC-R iloraz inteligencji I.I 70 lub poniżej), wówczas rozpoznajemy upośledzenie umysłowe. Stopień niepełnosprawności intelektualnej może być lekki (lekkie upośledzenie umysłowe) łub głębszy (umiarkowane, znaczne lub głębokie upośledzenie umysłowe).

Inny model rozwoju psychonłchowego można określić formułą WR > WŻ, która znamionuje globalne przyspieszenie tempa rozwoju psychoruchowego (r o z w ó j p r z y s p i e s z o n y ). Wiek rozwoju jest w tym przypadku wyższy niż wiek życia (np. WR = 8 lat, WŻ = 6 lat).

Zaprezentowane trzy modele o różnym tempie rozwoju psychomotorycznego mają jedną wspólną cechę, a mianowicie zakłada się, że w każdym przypadku rozwój wszystkich funkcji psychomotorycznych odbywał się z laką samą szybkością. Rozwój tych czynności był w tym samym stopniu, np. globalnie opóź-n iony lub przyspieszony. Można określić go jako r o z w ó j łi a r m o n i j n y ze względu na rytm rozwoju wszystkich funkcji.

Ze względu na rytm rozwoju rozwój psychoruchowy może przebiegać rozmaicie. Rozwój nicharmonijny występuje wówczas, gdy poszczególne sfery rozwijają się w różnym tempie: stwierdzamy opóźnienie rozwoju np. czynności ruchowych, podczas gdy pozostałe czynności rozwijają się w tempie odpowiednim do wieku życia. Ten model rozwoju można oznaczyć formułą WR < WŻ. Mówimy wówczas o parcjalnym lub fragmentarycznym opóźnieniu rozwoju.

W przypadku gdy zakres zaburzeń obejmuje więcej funkcji mówimy o parcjalny m o p ó ż n i e n i u rozwoju, gdy dotyczy jednej funkcji - o o p ó ź -n i e n i u fr a g m e n t a r y c z n y m. Przy opóźnieniu rozwoju w sferze mowy, pomimo prawidłowego rozwoju umysłowego i emocjonalno-społecznego mają miejsce parcjalne zaburzenia rozwoju. Natomiast gdy zakłócenia dotyczą tylko rozwoju mowy czynnej (dziecko rozumie mowę) mamy do czynienia z fragmentarycznym opóźnieniem rozwoju mowy.

Nieharmonijny rozwój ma także miejsce wówczas, gdy tempo rozwoju dziecka jest ogólnie zwolnione, lecz niektóre funkcje upośledzone są w głębszym stopniu. Na przykład wśród dzieci z upośledzeniem umysłowym spotykamy przypadki szczególnie nasilonych trudności w czytaniu ze względu na głębsze zaburzenia funkcji percepcyjnych (poziom ich rozwoju jest niższy niż wiek inteligencji dziecka).

Inny model rozwoju nie/iarmomjnego charakteryzuje parcjalne lub fragmentaryczne przyspieszenie rozwoju w zakresie jakiejś funkcji. Można go określić formułą WR £ WŹ. Dziecko o fragmentarycznie przyspieszonym rozwoju tylko w jednym obszarze, np. mowy i myślenia, nie powinno uzyskać zgody poradni psychologicznej na wcześniejsze podjęcie nauki szkolnej, ponieważ rozwój pozostałych funkcji nie odpowiada wymaganiom stawianym przez szkołę (jest zgodny z wiekiem życia).

Ostatni model rozwoju nieharmonijnego charakteryzuje się różnym tempem rozwoju wszystkich funkcji, np. jedne rozwijają się z opóźnieniem, pozostałe rozwijają się z przyspieszeniem. Formuła dla oznaczenia tego modelu rozwoju jest następująca; WR % WŻ.

Model rozwoju psychoruchowego badanego dziecka ustala się w toku badania diagnostycznego, prowadzonego przez psychologa. Przy charakterystyce rozwoju dziecka nie można jednak poprzestać na opisie stanu aktualnego, lecz konieczne jest prześledzenie dynamiki r o z w oj u . Zaprezentowane poprzednio modele dotyczyły takich przypadków, w których rozwój psychomotoryczny przebiegał stale w tym samym tempie - w jednostajnym tempie. Tymczasem wskutek działania czynników środowiskowych lub okresowych stanów chorobowych lempo rozwoju może się zmieniać - może być raz szybsze, raz wolniejsze. W niektórych przypadkach, analizując przebieg rozwoju w ontógenezie. obserwujemy „zastój” w rozwoju, przyspieszenie, cofnięcie się na niższy poziom, postępujące obniżanie się poziomu rozwoju. Zmiany te mogą mieć charakter trwały lub p r z e j ś c i o w y, mogą pojawiać się w różnych okresach życia, jednorazowo lub wielokrotnie, mogą dotyczyć tempa rozwoju wszystkich funkcji lub tylko niektórych.

Ogólna charakterystyka rozwoju badanego dziecka powinna zatem uwzględniać zarówno tempo, rytm , jak i dynamikę rozwoju psychoruchowego.

Podobne prace

Do góry