Ocena brak

Jaką rolę odgrywa układ pozapiramidowy i co wchodzi w jego skład?

Autor /Florynxd Dodano /08.03.2013

Nazwa układu pozap i ram ido wego bywa używana w różnym znaczeniu. Dawniej zaliczano do niego wszystkie zaangażowane w motorykę struktury mózgowe i rdzenia kręgowego, z wyjątkiem ośrodków i dróg piramidowyeh. Obecnie nazwy tej używa się przeważnie w odniesieniu do określonej grupy ośrodków. Należą do niej: prążkowie (skorupa i jądro ogoniaste), gałka blada, jądro niskowzgórzowe (część międzymózgowia) i niektóre jądra wzgórza, a także jądro czerwienne i istota czarna (część śródmózgowia). Są to ściśle ze sobą połączone duże skupiska istoty szarej, leżące w górnych piętrach mózgowia głównie jądra podstawne (Bochenek, Reicher 1993; Gołąb 1990).

W szerszym ujęciu w skład układu pozapiramidowego wchodzą niektóre ośrodki korowe, jądra podstawy i niektóre struktury pnia mózgu (Sadowski, Chmurzyński 1989). Korowe ośrodki układu pozapiramidowego znajdują się przede wszystkim w płacie czołowym (także w ciemieniowym i skroniowym, ale nie są jeszcze tutaj tak dokładnie poznane; Gołąb 1990). Zajmują one przede wszystkim pole 6 wg Brodmanna, zwane również <orą przedruchową (Sadowski, Chmurzyński 1989; Prusiński 1989). Zalicza się do nich także ruchowy ośrodek mowy Broca (pole 44 wg Brodmanna), co nie jest jednak powszechnie akceptowane (Gołąb 1990).

Spośród j;\dcr podstawy większą część układu pozapiramidowego .stanowi zespól struktur zwanych wspólnie ciałem prątkowym, w którego skład wchodzi jądro ogoniaste, skorupa i gałk.i blada. Nomenklatura ciula prążkowanego jest niejednolita. Często stosowane są dwa podziały. Według jednego / nich ciało prążkowe dzieli się na prążkowie i gałkę bladą, przy czyn) w skład prąźkowia wclodzi jądro ogoniaste i jądro soczewkowatc. To ostatnie obejmuje skorupę i gałkę bladą.

7 ważniejszych struktur pnia mózgu, wchodzących w skład układu pozapiramidowego, należy wymienić niektóre jądra wzgórza, niskowzgórze, niektóre struktury śródmózgowia (nakrywka, jądro czerwienne i istota czarna) oraz twór siatkowaty zstępujący (Sadowski, Chmurzyński 1989).

Cechą charakterystyczną dróg łączących poszczególne elementy układu pozapiramidowego jest m.in. to, że biegną one nie bezpośrednio z ośrodków do elektorów i odwrotnie, lecz wieloneuronalnymi szlakami z licznymi neuronami ^średnimi. W neuronach tych następuje integracja impulsów dochodzących z wielu stron, co pozwala na dokładną ich selekcję (Gołąb 1990). Czynności układu pozapiramidowego są bardzo złożone. Najogólniej mówiąc, układ ten głównie reguluje napięcie mięśni i postawę ciała. Jednocześnie bierze udział we wszystkich dowolnych czynnościach ruchowych, które może zarówno pobudzać, jak i hamować, Czynność jego stanowi niejako tło dla ruchów dowolnych. Można również powiedzieć, iż układ pozapiramidowy modeluje ruchy dowolne, inicjuje je zaś układ piramidowy (Piusiński 1989). Na przykład do wykonania precyzyjnej czynności ręką konieczne jest unieruchomienie całej kończyny górnej w odpowiedniej pozycji. Kierowanie tymi czynnościami stanowi właśnie zadanie układu pozapiramidowego.

Poza tym współdziała on w kierowaniu ruchami dowolnymi, gdy na skutek treningu stają się one w znacznym stopniu zautomatyzowane (Sadowski, Chmurzyński 1989). Dotyczy to np. mowy spontanicznej, która jest wprawdzie czynnością dowolną, jednak wszystkie ruchy z nią związane odbywają się bez udziału naszej świadomości. Dyskutując żywo z kolegą, nie zwracamy uwagi na układ warg, Stopień otwarcia ust i ustawienie języka. Wyjątek stanowią sytuacje, kiedy chcemy być dobrze zrozumiani i powoli wymawiamy poszczególne nazwy czy wręcz je literujemy, świadomie, przesadnie uwypuklając odpowiadające im układy warg czy języka.

Innym przykładem jest kowal kujący żelazo, który odruchowo przybiera pozycję najbardziej odpowiadającą wykonaniu danego ruchu. Kontrola ręki leży w sferze świadomego działania, natomiast wiele współtowarzyszących ruchów dodatkowych dokonuje się automatycznie. Należy zwrócić uwagę, żc zdolność wykonywania tych dodatkowych ruchów i przybierania odpowiedniej postawy związana jest z właściwym rozkładem napięcia mięśni. Rozkład ten jest nieodzownym warunkiem wykonania prawidłowego ruchu i przybrania odpowiedniej do niego postawy ciała.

Podobne prace

Do góry