Ocena brak

Jak w polskiej literaturze interpretuje się pojęcie: opóźnienie rozwoju mowy i z jakiej perspektywy analizuje się to zjawisko?

Autor /Odil Dodano /12.03.2013

Gdy kompetencje językowe u małego dziecka nie wykształcają się w ogólelub wykształcają się w stopniu niewystarczającym do prawidłowej realizacjiwypowiedzi bądź gdy w toku procesu rozwojowego dochodzi do rozpadu systemukomunikacyjnego lub występuje brak czy niedowład sprawności realizacyjnychzazwyczaj pojawia się opóźnienie rozwoju mowy.

O p ó ź n i e n i e r o z w o j u in o w y (synonimy: niemota, alałia prolongata,niedorozwój mowy, mowa opóźniona w rozwoju, opóźnienie w nabywaniukompetencji językowych i w rozwoju sprawności realizacyjnych, opóźnionyrozwój języka) - to najogólniejszy termin służący określeniu zjawiska wolniejszegowykształcania się zdolności pcrcepcyjnych lub/i ekspresyjnych danegodziecka w porównaniu z jego rówieśnikami, które powoduje, że dynamika rozwojutych zdolności jest odmienna od normalnej. Zjawisko to «noże byćwywołane różnymi czynnikami.

Problematyką opóźnień rozwoju mowy dotychczas zajmowało się niewielupolskich autorów (zob. literatura na końcu rozdziału). W zależności od podejściateoretycznego autorzy określają to zjawisko jako pewien stan zaburzeń(Pruszewicz 1986), symptom zakłóceń rozwoju mowy (Grabias 1986) czy teżzespól objawowy (Spionek 1981). Istnieje wiele najrozmaitszych sposobów J a kimimoże się manifestować opóźnienie oraz wiele kryteriów, na których podstawiemożna je oceniać. Najczęściej jednak opóźnienie rozwoju mowy ujmujesię jako zespól objawów, który stwierdza się wówczas, gdy:

• określony etap rozwoju mowy dziecka nie pojawił się w czasie powszechnieuznanym za właściwy (Spionek 1981; Zaleski 1992; Dilling-Ostrowska1982; Demelowa 1978 i in.),

• wydłuża się proces kształtowania i rozwoju mowy (Styczck 1980),

• istnieją znaczące różnice pomiędzy poziomem rozwoju percepcji i ekspresjijęzykowej (Tarkowski 1993; Zaleski 1992),

• występują istotne różnice w rozwoju poszczególnych podsystemów języka(Pruszewicz 1986; Kania 1982; Spionek 1981),

• istnieją różnice w rozwoju poszczególnych aspektów mowy - opóźnionyjest rozwój wszystkich aspektów mowy lub tylko niektórych z nich (Sawa1990),

• występują różnice pomiędzy poziomem rozwoju językowej sprawności systemoweji komunikacyjnej (Grabias 1997).

Na podstawie literatury (zob. jej spis na końcu rozdziału) ustalono, że autorzyanalizujący zjawisko opóźnienia rozwoju mowy pod kątem:

a) o b j a w ó w - zwracają uwagę na to:

- kiedy dziecko zaczęło mówić pierwsze słowa i zdania, czyli na moment pojawieniasię kolejnych stadiów rozwojowych (Spionek 1981; Zaleski 1992; Dilling-Ostrowska 1982),

- jaki jest przedział czasowy pomiędzy poszczególnymi etapami kształtowaniai rozwoju mowy (Zaleski 1992; Dilłing-Ostrowska 1982),

- jaki jest stopień opanowania języka na wszystkich jego poziomach (Pruszewicz1986; Kania 1982; Spionek 1981),

- które poziomy i jakie aspekty mowy rozwijają się z opóźnieniem (Pruszewicz1986; Spionek 1981; Demelowa 1978),

- jaki jest poziom opanowania umiejętności sprawnego posługiwania się językiem,czyli sprawności komunikacyjnej (Grabias 1997; Tarkowski 1993).

Przyjęte kryterium ilościowo-jakościowe nie jest jednak precyzyjnym narzędziemopisu omawianych tu zjawisk, albowiem określane przez poszczególnychautorów granice czasowe i wskaźniki znacznie się między sobą różnią (zob. Jastrzębowska1998 b);

b) p r z y c z y n - wyróżniają rozmaite postacie omawianego tu zjawiska:

- zewnątrzpochodne (w tym środowiskowe) i wewnątrzpochodne (w tymuwarunkowane genetycznie) (Styczck 1980),

- będące przejawem indywidualnego tempa dojrzewania układu nerwowegolub zaburzeń rozwojowych (Zaleski 1992),

- mające podłoże somatyczne lub psychiczne (Spionek 1981),

- będące następstwem patogennych biologicznych lub psychospołecznych- czynników działających na organizm w różnych okresach rozwojowych (prenatalnym,perinatalnym i postnatalnym) (Zaleski 1992; Spionek 1981).

Podejście to wskazuje na konieczność rozróżniania manifestujących sięwprawdzie podobnymi symptomami, lecz wynikających z różnych przyczyn zjawisk, które w literaturze przedmiotu określane są tą samą nazwą - opóźnienierozwoju mowy;

c) p a t o m e c h a n i z m u i p o c h o d z e n i a dociekają:

- czy zaburzenie rozwoju mowy jest zaburzeniem pierwotnym, czy wtórnym,

- na jakim tle opóźnienie powstało i jakie ma konsekwencje dla dalszego rozwojujednostki,

- czy opóźnienie rozwoju mowy jest następstwem zakłócenia, czy zaburzeniarozwoju,

- jaki jest jego wpływ na funkcjonowanie poznawcze i społeczno-emocjonalnedziecka (Bogdanowicz 1999; Spionek 1981; Nartowska 1980 a).

To ostatnie podejście (charakterystyczne dla psychologów) pozwala jak jużwzmiankowano - zrozumieć związek między zaburzeniami rozwoju mowy i ję zykaa innymi zaburzeniami rozwoju, umożliwia zrozumienie mechanizmu powstawaniazaburzeń wtórnych oraz odróżnianie normalnych odmian rozwoju odzjawisk patologicznych. Wyjaśnia też, jakie znaczenie mają zaburzenia rozwojumowy i języka dla ogólnego rozwoju i dalszego funkcjonowania społecznegoi emocjonalnego dziecka.

Uwzględniając rozległość opóźnienia rozwoju mowy, T. Tarkowski (1993) wyróżnia:

- globalny opóźniony rozwój mowy obejmujący zarówno mówienie, jaki rozumienie;

- parcjalny opóźniony rozwój mowy dotyczący tylko niektórych aspektówmówienia i rozumienia.

Opóźnienie rozwoju mowy może też być:

- równomierne (gdy wyniki wszystkich uzyskanych podtestów mieszczą sięponiżej przeciętnej),

- nierównomierne (kiedy wyniki w poszczególnych podtestach mieszczą sięzarówno poniżej, jak i powyżej przeciętnej).

Podobne prace

Do góry