Ocena brak

Jak realizowane są kolejne etapy postępowania diagnostycznego w przypadku dyslalii?

Autor /gorgiiiii Dodano /13.03.2013

I etap Określenie problemu

1. Badania wstępne

Zgodnie z ogólną metodyką diagnozy logopedycznej, w każdym badaniu niezależnie od rodzaju zaburzenia istnieją pewne stale, powtarzające się czynności, takie jak: wywiad, obserwacja i badania podstuwowe, których celem jesl wyodrębnienie problemu.

W wywiadzie przeprowadzonym z matką dziecka zwraca się głównie uwagę na:

-    przebieg rozwoju psychoruchowego dziecka (czy przebiega! on zgodnie z normami rozwojowymi, tzn kiedy dziecko zaczęło siadać, chodzić, kiedy pojawiły się pierwsze zęby),

przebieg rozwoju mowy. przy czym najważniejsza jest informacja, kiedy dziecko zaczęło mówić, w którym momencie jego życia pojawiły się pierwsze wyrazy, a w którym pierwsze konstrukcje zdaniowe,

częstość chorób dziecka (ważna jest informacja, jak często przechodzi infekcje górnych dróg oddechowych, czy ma nawyk oddychania ustami, czy śpi z otwartymi ustami i chrapie).

-    sposób karmienia dziecka w niemowlęctwie (piersią czy sztucznie), okres używania smoczka i okres karmienia pokarmem z butelki

W postępowaniu diagnostycznym w przypadku dyslalii obserwację przeprowadza się w trakcie orientacyjnego badania mowy, które ma na ccłu ogólne rozeznanie, co do liczby i jakości nieprawidłowych realizacji dźwięków,

Orientacyjne badanie mowy przeprowadził się w trakcie krótkiej rozmowy z dzieckiem, kiedy zadaje się dziecku szereg pytań dotyczących jego życia oraz prosi się je o opowiedzenie przedstawionej mu historyjki obrazkowej lub o opisanie jakiegoś obrazka. W rozmowie tej zwraca się uwagę na: umiejętność nawiązywania kontaktów (werbalnych i niewerbalnych), umiejętność formułowania i wypowiadania własnych myśli, bogaciwo słownika i gramatyczną poprawność wypowiedzi, aspekl fonetyczny mowy.

Wymienione czynności diagnostyczne mają na cciu też zorientowanie się w poziomic rozumienia przez dziecko mowy.

2. Badania podstawowe

a)    Badanie mówienia

Nadawanie mowy zasadniczo bada się w czterech aspektach: fonetycznym, leksykalnym, gramatycznym i ekspresyjnym. W przypadku dyslalii największy nacisk kładzie się na badanie mowy w aspekcie fonetycznym, czyli na dokładne badanie artykulacji. Dokonuje się tego za pomocą odpowiednich narzędzi. We wstępnej fazie korzysta się zc sprawdzianów, testów przesiewowych. a dopiero polem stosuje się bardziej precyzyjne narzędzia diagnostyczne (zob. Rodak 1994, 15). W Polsce do tego celu używa się przede wszystkim kwestionariuszy obrazkowych, czyli zestawów tak dobranych obrazków, by ich nazwy zawierały w sobie odpowiednie głoski we wszystkich pozycjach (nagłosie. śródgłosic i wygłosie). Tak skonstruowane narzędzie umożliwia ustalenie realizacji wszystkich fonemów w różnych pozycjach w wyrazie i określenie, które z nich są wymawiane nieprawidłowo. Ponadto konieczne jest zbadanie wymowy głosek w różnych sąsiedztwach fonetycznych Po stwierdzeniu, jakie fonemy są wadliwie realizowane, można - korzystając z metody słów-kluczy (jednej z metod lingwistycznych) - spróbować poszukać takich słów, w których zaburzona głoska jest wymawiana prawidłowo.

Etapem kończącym badanie artykulacji jest ustalenie przez logopedę liczby nieprawidłowo realizowanych dźwięków, sposobów realizacji tych dźwięków (deformacje, substytucje bądź clizje), a takie szczegółowe opisanie sposobów powstawania dźwięków deformowanych. Istotna jest przy tym umiejętność imitacji dźwięków, czyli zdolność naśladowania przez logopedę sposobu tworzenia zaburzonej głoski.

W wypadku współwystępowania zaburzeń artykulacji z licznymi agramatyz-mami i ubóstwem słownika bada się mowę także w pozostałych trzcch aspektach.

Szczegółowy opis badania wszystkich aspektów mowy zamieszczono w metodyce ogólnej.

b)    Badanie rozumienia

W przypadku dyslalii zaburzeniu ulega proces nadawania, a nie odbioru. Jeżeli jednak orientacyjne badanie mowy nasunie podejrzenie występowania nieprawidłowości w zakresie rozumienia mowy. należy przeprowadzić dokładne badanie tej czynności.

c) Badania czytania i pisania

Przeprowadza się je u dzieci w wieku szkolnym, przy czym główny nacisk kładzie się na pisanie zc słuchu, czytanie głośne i czytanie zc zrozumieniem. W badaniu tym chodzi o ustalenie, czy wada wymowy ma wpływ na jakość tych procesów, tzn. czy substytucjo głosek znajdują odzwierciedlenie w pisaniu

i czytaniu. Oceny poziomu umiejętności czytania i pisania dokonuje się za pomocą dostępnych testów, prób i sprawdzianów pedagogicznych.

II etap Sformułowanie hipotez

3. Badania uzupełniające

W celu stwierdzenia przyczyn wady wymowy należy wykonać badanie stanu

i sprawności narządów mowy (aparatu oddechowego, fonacyjnego i artykula-cyjnego) oraz narządu słuchu.

W obrębie aparatu artykulacyjncgo ocenia się budowę anatomiczą i sprawność narządów jamy ustnej, nosowej i gardłowej.

Badanie stanu i sprawności narządów mowy

W badaniu mającym na celu oceną budowy anatomicznej narządów mowy bierze się pod uwagę stan narządów artykulacyjnych w obrębie jamy uslnej, nosowej i gardłowej.

■ W obrębie j a m y ustnej ocenia się:

-    budowę języka (określa się: wielkość języka w stosunku do jamy ustnej; czy język ma odpowiednio wykształcony rowek w linii środkowej: długość wę-dzidełka podjęzykowego - czy nic jest zbyt krótkie; czy nic ma na nim blizn),

-    budowę podniebienia (sprawdza się: czy nie jesl ono zbyt mocno wyskłe-pione - tzw. gotyckie; czy nie ma rozszczepu podniebienia miękkiego bądź twardego lub podśluzówkowego; czy nie ma porażenia języczka podniebienia miękkiego),

-    stan uzębienia i zgryz (ustala się: stan uzębienia czy nie występują ubytki bądź anomalie zębowe; budowę zgryzu czy nie ma wad, np, przodozgryzu. tylozgryzu, zgryzu otwartego).

•    W obrębie jamy gardłowej zwraca się uwagę na to, czy migdalki podniebienne nic są powiększone, czy nie ma przerostu migdalka gardłowego (tzw'. trzeciego migdała).

•    W obrębie jamy nosowej bada się. czy jest ona drożna, czy nie ma przerostu błony śluzowej, polipów, skrzywienia przegrody nosowej itd.).

Chcąc ustalić sprawność narządów mowy, bada się funkcjonowanie aparatu:

-artykulacyjncgo (sprawdza się funkcję połykania - czy nie występuje tzw. infantylne połykanie; buda się motorykę artykułacyjną i kinestezję mowy na podstawie poziomu wykonania odpowiednich zcslawów mchów szczęki dolnej, języka, warg i podniebienia miękkiego),

-fonacyjncgo (bada się emisję głosu, brzmienie, skalę głosu, rezonans, położenie krtani przy fonacji),

oddechowego (sprawdza się prawidłowość toru oddechowego czy nic ma nawyku oddychania ustami).

Badanie stanu i funkcjonowania narządu słuchu

Do wykonywanych w ramach tych badań czynności diagnostycznych należą: badanie słuchu fonematyczncgo, czyli umiejętności słuchowego wyodrębniania, różnicowania, rozpoznawania i odtwarzania fonemów zgodnie z zasadami systemu fonologicznego danego języka (należy zwrócić szczególną uwagę na różnicowanie łych fonemów, które są przez dziecko zastępowane innymi oraz na różnicowanie dźwięków deformowanych od dźwięków brzmiących prawidłowo; ponadto ważne jest ustalenie, czy pacjent rozpoznaje własne błędy w loku mówienia),

-    orientacyjne badanie słuchu,

-    badanie pamięci słuchowej.

Opis tych czynności diagnostycznych został zamieszczony w metodyce ogólnej

4. Badania specjalistyczne

Kolejnym krokiem na tym etapie postępowania jest skierowanie pacjenta na badania specjalistyczne, których celem jest uzupełnienie danych zebranych w badaniu podstawowym i uzupełniającym oraz rozpoczęcie ewentualnego leczenia, gdy zachodzi taka konieczność. Brak leczenia może uniemożliwić terapię logopedyczną. Do najczęściej stosowanych badań specjalistycznych zalicza się:

a)    badanie audiologicznc zmierzające do ustalenia jakości słuchu fizycznego (czy nie istnieje wybiórcze upośledzenie słuchu, obniżenie słyszalności);

b)    badanie ortodontyczne - jeżeli wykaże ono występowanie wady zgryzu, konieczne jest objęcie dziecka opieką ortodontyczną;

c)    badanie psychologiczne przeprowadza się je, gdy konieczne są informacje na temat poziomu rozwoju umysłowego, cmocjonalno-spolccznego i funkcji pcrccpcyjno-motorycznych (wzrokowych i ruchowych, grafomotoryki) oraz latcrahzacji i orientacji kierunkowo-przestrzennej pacjenta;

d)    badanie foniatryczne bądź laryngologiczne stosowane jest wówczas, gdy istnieje podejrzenie nieprawidłowości w budowie bądź schorzeń krtani <np. zakłócona praca mięśni napinających i przywodzących więzadła głosowe, trudności koordynacji pracy więzadel głosowych, nieprawidłowa praca zwierającego pierścienia gardłowego, przerost trzeciego migdałka) oraz jamy nosowej (skrzywienie przegrody nosowej, polipy, przerost śluzówki nosa);

e) badanie neurologiczne wskazane jest, gdy istnieje podejrzenie występowania porażeń w obrębie jamy ustnej, gardłowej bądź uszkodzeń, mi-krouszkodzeń CUN;

Obadanie pedagogiczne ma na celu uzyskanie informacji na icmal dojrzałości szkolnej, osiągnięć szkolnych.

III etap - Weryfikacja hipotez

Na lym etapie planuje się - na podstawie ustalonej wcześniej diagnozy program terapii. Rozpoczyna się postępowanie terapeutyczne i obserwuje osiągane efekty. W zależności od nich weryfikuje się postawioną wcześniej hipotezę. Brak jej potwierdzenia świadczy o nietrafności postawionej diagnozy, co implikuje konieczność zmiany realizowanego programu.

Podobne prace

Do góry