Ocena brak

Jak powstawała kopuła na katedrze Maria del Fiore we Florencji?

Autor /Orest Dodano /31.01.2012

Filippo Brunelleschi w pomysłowy sposób zbudował wspaniałą kopułę wieńczącą katedrę we Florencji. Dzieło to przyniosło mu w czasach rodzącego się renesansu rozgłos i uznanie; zainspirowało innych twórców, w tym Michała Anioła -konstruktora kopuły w watykań­skiej bazylice św. Piotra.
W początku XV wieku bogata Florencja postanowiła zwieńczyć katedrę Santa Maria del Fiore gigantyczną kopułą, któ­rej wielkość miała rywalizować z rzymskim Pan­teonem. Jej twórcą został Filippo Brunelleschi (1377-1446). złotnik i rzeźbiarz z Florencji. Śred­nica podstawy kopuły wynosiła 72 braccia (czyli ok. 48 m), a wysokość całości od ziemi do podsta­wy latarni na szczycie miała wynieść 144 braccia (czyli około 84 metry). Gdy konstrukcja była goto­wa, zwiększono tę wielkość o dodatkowe 3 metry, dodając na szczycie okrężną galeryjkę widokową. Całkowita wysokość katedry przykrytej kopułą z la­tarnią wynosi obecnie 202 braccia (120 metrów) -kilka metrów więcej niż długość standardowego boiska piłkarskiego.
Brunelleschi rozpoczął studia nad architekturą w 1402 roku, gdy wraz ze swym przyjacielem, in­nym rzeźbiarzem Donatellem (1386-1466) wybrał się do Rzymu. Dwaj „poszukiwacze skarbów" wy­szukiwali obiekty, na których można było studio­wać style architektoniczne i techniki budowlane starożytnych - między innymi porządki dorycki, joński i koryncki. Stanowiło to bodziec do rozwoju architektury renesansowej i pozwoliło Filippo Brunelleschiemu rozwiązać problem przykrycia kopułą katedry Santa Maria del Fiore.

Przez wiele pokoleń architekci i inżynierowie deba­towali nad problemami spowodowanymi wymia­rami gigantycznego sklepienia florenckiej katedry. W końcu, by rozwiązać problem, zwołano kongres, który zdecydował, że w odróżnieniu od zamierzeń twórcy pierwotnego planu katedry. Arnolfo di Lapo (ok. 1245-1300), należy wybudować fryz na rzu­cie ośmiokąta foremnego z wielkimi okrągłymi oknami w centrum każdej ze ścian. Miały być oculi, przez które dostawałoby się do wnętrza światło sło­neczne. Konstrukcja miałaby jednocześnie pomóc odciążyć podpory. W roku 1417 rozpoczęto trwa­jące trzy lata prace nad fryzem, a rok później ogło­szono międzynarodowy konkurs na wykonanie pro­jektu kopuły katedry.
Jeszcze przed jego ogłoszeniem zaproszono Brunelleschiego, który cieszył już sławą wybitne­go architekta, by zaprezentował własne pomysły. Największym wyzwaniem było pozbycie się gotyc­kich przypór i skoncentrowanie obciążeń wewnątrz głównego budynku bez używania rozciąganych belek poprzecznych.

Jednak najtrudniejszym problemem wydawało się wycentrowanie całości. Najpierw należało bowiem wznieść potężne tymczasowe rusztowanie pod­pierające wielką kopułę w czasie budowy. Było to niezbędne, by po zdjęciu rusztowania całość się nie zawaliła. Co oczywiste - wycentrowane musia­ło być również rusztowanie.
Zadanie wydawało się być niewykonalne. Mimo to w odpowiedzi na ogłoszenie konkursu wpłynę­ło co najmniej siedem projektów. Jeden z mistrzów proponował, by zamiast wznosić rusztowanie, wypełnić katedrę ziemią zmieszaną z niewielkimi monetami. Kopułę zbudowano by na tym oparciu, dość łatwo radząc sobie z centrowaniem, natomiast po ukończeniu prac mieszkańcy miasta w pogoni za miedziakami mieli usunąć ziemię.
Filippo Brunelleschi wystąpił z wyjątkowo ory­ginalnym i pomysłowym projektem. Zaproponował on wzniesienie podwójnego sklepienia ośmiokąt­nego o krzywiźnie ostrego łuku - kopuły wewnątrz kopuły. Rozwiązanie pozwalało ominąć problem centrowania, gdyż Brunelleschi zaproponował, aby kopułę wznieść tak, jak wznosi się podobne kon­strukcje na planie koła. Czegoś takiego nikt wcze­śniej nie próbował.

By móc wznieść kopułę bez centrowania, architekt musiał jak najbardziej zbliżyć ją, zarówno geo­metrycznie, jak i strukturalnie, do konstrukcji na planie koła. Osiągnął to dzięki nieznacznemu za­okrągleniu kątów ośmiokąta.
Kopułę wzmacniało wypełnienie przestrzeni pomiędzy ukośnymi, murowanymi żebrami szkie­letu - cegłami ułożonymi we wzór zwany spina­pesce, czyli naprzemianskośny. Brunelleschi miał świadomość, że ostre łuki mogą przenieść mniejsze naprężenia boczne niż łuki zaokrąglone i ab; odpowiednio rozłożyć obciążenie, należy faktycznie wykonać dwie kopuły - jedną w drugiej.
Najistotniejszymi elementami konstrukcji był< osiem głównych żeber umieszczonych w każdym z rogów ośmiokątnej podstawy - fryzu. Pomiędzy każdą parą żeber głównych umieszczono jeszcze parę żeber pomocniczych. Wznoszą się one ki górze na kształt ściętej piramidy. Umieszczona n; samej górze latarnia nadaje konstrukcji odpowiednią wytrzymałość. Odstęp pomiędzy żebrami wynosi około 1 metra i wystarcza, aby zapewnić miejsce na schody i chodniki.

Gdy Brunelleschi przedstawił swój projekt na forum kongresu, spotkała go przykra niespodzianka. Zamiast zachwycać się geniuszem konstruktora, nazwano go głupcem i wykpiono jego „śmiechu warte" pomysły. Debata z udziałem Brunelleschiego, która nastała potem była tak gorąca, że konsulowie nakazali w końcu służbie, by wyrzuciła architekta ze spotkania.
Po tym zajściu oburzony Brunelleschi konsekwentnie odmawiał ujawniania szczegółowych planów. Twierdzi się nawet, że indagowany, miał powiedzieć, że każdy, kto będzie w stanie postawić jajko pionowo na gładkiej i płaskiej powierzchni marmuru, może samodzielnie wybudować kopułę (historia bardzo przypomina znaną opowieść o jajku Kolumba, tyle że dzieje się jakieś 60 lat wcze­śniej). Kilku członków kongresu miało jakoby spróbować, jednak bez rezultatów. Wtedy to podobno Brunelleschi jakby od niechcenia uderzył jednym z końców gotowanego jajka o marmurowy stół sprawiając, że stanęło pionowo. Wszyscy obecni zaprotestowali, twierdząc, że w ten sposób i oni potrafiliby ustawić jajko, na co Brunelleschi miał odpowiedzieć, w takim razie moglibyście wznieść kopułę katedry, jeśli zobaczylibyście moje plany i modele".
Budowa kopuły rozpoczęła się w 1420 roku i trwała 16 lat. Brunelleschi zaprojektował również latarnię na szczycie wieńczącą jego arcydzieło, jednak w 1446 roku zmarł.

Podobne prace

Do góry