Ocena brak

Jak powstają informacje - Ramy interpretacyjne (framing)

Autor /boguslaw Dodano /08.04.2011

Innym podejściem, wyjaśniającym zmiany dokonywane przez dziennikarzy w sposobie selekcji informacji, jest koncepcja framingu (uramowienia). Rama rozumiana jest tutaj jako pole możliwej interpretacji, jako struktura poznawcza w świadomości dziennikarza, która ułatwia selekcję i przetwarzanie informacji. Wcześniejsze doświadczenia są gromadzone i następnie wykorzystywa­ne jako zbiór schematów, za pomocą których interpretuje się również doświadczenia późniejsze. Erving Goffman pisał w książce Frame Analysis (1974), że wszyscy klasyfikujemy, organizujemy i interpretujemy nasze życiowe doświadczenia, aby znajdować w nich określony sens. Ramy interpretacyjne czynią jednostki zdolnymi do posługiwania się informacjami do „lokalizowania swojego miejsca, postrzegania świata, utożsamiania się z określonymi zdarzeniami czy też do nazywania określonych sytuacji".

Todd Gitlin (1980) stwierdzał: „ramy, jakimi posługują się media, są utrwalonymi wzorami poznawania rzeczywistości oraz jej interpretacji i prezentacji. Są również wzorami selekcji. Dzięki nim możliwe jest podkreślenie, ale również pominięcie. Opierają się na symbolach, którymi posługują się działające jednostki w zrutynizowanych dyskursach, zarówno na poziomie werbalnym, jak i pozawerbalnym. W wyniku istnienia owego zbioru schematów interpretacyjnych określone fragmenty rzeczywistości nabierają szczególnego znaczenia, podczas gdy inne są marginalizowane lub wręcz w ogóle ignorowane".

Pojęcie „ramy" może odnosić się również do konkretnego wydarzenia, posiada ono bowiem ramy interpretacyjne w takim stopniu, w jakim jego cechy pasują do określonego schematu. Hans-Bemd Brosius i Peter Eps - niemieccy badacze procesów komunikowania (1995) - stosunek między ramami interpretacyjnymi, którymi posługują się dziennikarze, a schematami ulokowanymi w strukturze samego wydarzenia sprowadzili do następującej tezy:

„Ramy interpretacyjne, którymi posługują się dziennikarze, wpływają na to, które wydarzenia w ogóle są relacjonowane, natomiast! cechy wydarzeń określają, jakie schematy interpretacyjne zastosują dziennikarze".

Brosius i Eps wyróżniają cztery sytuacje, w których ramy interpretacyjne wpływają na proces wyboru informacji. Ramy decydują o tym,

1. które zdarzenia dziennikarz potraktuje jako wydarzenie godne relacjonowania,

2. które aspekty danego wydarzenia staną się przedmiotem relacji,

3. w jakim kontekście zostanie przedstawione dane wydarzenie

4. i jak zostanie określona wartość informacyjna danego wydarzenia.

Koncepcja schematu interpretacyjnego wymaga jednak jeszcze empirycznej weryfikacji i konkretyzacji. Najpierw jednak trzeba by doprowadzić do sprecyzowania pojęcia schematu.

Oddziaływanie schematów zostało przykładowo stwierdzone przez Roberta M. Entmana (1991) w odniesieniu do relacji z zestrzelenia koreańskiego samolotu pasażerskiego przez lotnictwo radzieckie czy też zestrzelania irańskiej maszyny pasażerskiej przez siły amerykańskie. Etman skonstatował, że oba te wydarzenia, mimo swojego podobieństwa, amerykańskie media przedstawiały w bardzo różny sposób. Zestrzelenie maszyny koreańskiej było opisywane jako nieludzki akt ze strony Związku Radzieckiego, zaś zestrzelenie maszyny irańskiej przez Amerykanów jako tragiczną pomyłkę.

Jak zauważyli Brosius i Eps (1993), analizując funkcjonowa­nie schematów, należy rozróżniać między relacjami rutynowymi i relacjami z wydarzeń, które mają bezprecedensowy charakter. Pod­czas gdy schematy w normalnych przypadkach działają stabilizu-126 jąco na ofertę informacyjną, gdyż znajdują tutaj zastosowanie stabilne kryteria wyboru, to w przypadku wydarzeń bezprecedenso­wych trzeba zastosować nowe schematy lub zmienić dotychcza­sowe.

Autorzy zakładają, że wydarzenia o szczególnej wadze funkcjonują jako „wydarzenia kluczowe", które stwarzają ramy inter­pretacyjne dla kolejnych relacji albo je odpowiednio modyfikują lub w mediach pojawia się jakiś nowy temat (jak na przykład po ciężkim wypadku z udziałem samochodowej cysterny tematem ważnym w niemieckich mediach stał się ogólniejszy problem za­miany transportu drogowego na kolejowy). Zdarza się również, że istotny staje się jakiś nowy wymiar już znanego problemu (jak na przykład po wybuchu reaktora w Czamobylu pojawiły się nowe akcenty w dyskusji, wcześniej mającej jedynie teoretyczny charak­ter, na temat zaopatrzenia w energię i znaczenia energii atomowej).

Można zatem zaobserwować, że po wydarzeniach o dramatycznym przebiegu (np. po katastrofach czy wypadkach) zmienia­ją się stosowane przez dziennikarzy kryteria selekcji materiału. Często obserwuje się zjawisko, że po jakimś ciężkim wypadku mnożą się relacje z podobnych wydarzeń. Zwrócił na to uwagę Mark Fishmann (1978), który skonstatował istnienie tzw. fal zainteresowania problemami kryminalnymi (crime waves) - po jakimś szczególnym przestępstwie nagle dochodzi do ogromnego wzrostu relacji dotyczących podobnych przypadków. Abstrahując od tego, że istotnie takie wydarzenia się zdarzają, to mają one większą szansę stać się przedmiotem relacji, gdy wcześniej miało miejsce podobne wydarzenie, które stało się tematem wyczerpująco relacjonowanym przez media, co oczywiście oznacza, że zmianie uległy kryteria selekcji stosowane przez dziennikarzy.

Brosius i Eps badali występowanie schematów na przykładzie relacji o napaściach na obcokrajowców w Niemczech. Stwierdzili oni, że relacje z takich napadów, dotyczących w szczególności podpaleń, wzrosły z około 1/3 do 73% łącznej liczby relacji z napadów na obcokrajowców, po tym jak media zrelacjonowały wyczerpująco dwa napady mające charakter podpaleń, chociaż w tym samym czasie według statystyk kryminalnych udział podpaleń spadł z 12% do 6%. Podobny efekt udało się stwierdzić autorom w odniesieniu do miejsca wydarzenia.

Po dwóch wydarzeniach relacjonowanych jako szczególnie ważne, które zdarzyły się w Niemczech Wschodnich, nasiliły się relacje z podobnych napadów na obcokrajowców w tej właśnie części Niemiec. Po następnych dwóch wydarzeniach, mających miejsce w Niemczech Zachodnich, nasiliły się relacje z napaści na obcokrajowców w Niemczech Zachodnich, chociaż w rzeczywistości nie zaszła żadna zmiana, jeżeli chodzi o proporcje między tymi wydarzeniami w Niemczech Wschodnich i Zachodnich.

Schematy pojawiają się nie tylko w odniesieniu do zagadnienia wyboru informacji przez dziennikarzy, ale również w odniesieniu do odbiorców, posługujących się takimi schematami względnie tworzącymi nowe schematy na podstawie odbieranych relacji. Istnieje oddziaływanie zwrotne między schematami występujący-mi w tekstach wiadomości a schematami, którymi posługują się;" odbiorcy. Na podstawie schematów łatwiej jest przypisać określone znaczenie danemu tekstowi, a jakaś inna interpretacja staje się mniej prawdopodobna.

Jednostki nie posługują się jednak niewol­niczo schematami oferowanymi im w mediach, ale biorą udział w aktywnym procesie ich wyboru, reorganizacji i uporządkowania, wykorzystując własne wcześniej przyswojone schematy interpretacyjne. Wpływ schematów ukrytych w wiadomościach jest duży przede wszystkim wtedy, gdy nie istnieją żadne inne źródła informacji i kiedy nie istnieją niezależne schematy, względnie gdy są słabo rozwinięte.

Podobne prace

Do góry