Ocena brak

Jak Polacy bronili się przed wynarodowieniem w zaborach pruskich i rosyjskich

Autor /Melchior Dodano /19.10.2011

Powstanie Styczniowe podobnie jak Listopadowe zakończyłą się klęską narodu polskiego. Jest jedna między nimi różnica. Po powstaniu z 1831r układ sił społecznych nie uległ zasadniczym zmianom, po drugim - w 1863r - dokonaly się one jako rezultat reform uwłaszczeniowych.

Zabór Rosyjski

Znacznie mniejszemu odsetkowi powstańców, niz to było w 1831, udało się uniknąć represji,emigromwać na zachód. nie było tym razem dla Plaków bram triumfalnych ani pięknych słów w powitalnych mowach. Obawiano się, że mogą oni przysporzyć kłopotów rządom państw zachodnich.

Rusyfikacja Oświaty na poziomie podstawowym, średnim i wyższym wywołała samoobronę polską, która przyjęla postac tajnego nauczania. Organizatorami byli zarówno uczeni, publicyści, pisarze,nauczyciele oraz studenci ,gimnazjaliści. W 1885r. Jadwiga Dawidowa powołała do życia tajne kursy dla kobiet, zwane później Uniwersytetem Latającym.Nauczanie odbywało się w prywatnych mieszkaniach w róznych dzielnicach Warszawy, w szkołach gdzie nauczyciele Polacy z narażeniem się na naj surowsze represje (np. zsyłka na Sybir),przypominali młodzieży dawne osiągnięcia Polski, zarówno w dziedzinie politycznej jak i kulturalnej. Zakładano sieć tajnych bibliotek, z których wypożyczano dzieciom i młodzieży zakazane dzieła literatury romantycznej, nasycone treścią patryjotyczną. w organizowanych często samorzutnie przez młodzież w kółkach samokształcenowych, wykorzystano prócz patryjotycznej literatury pięknej ciekawsze pozycje publicystyczne i dzieła naukowe. Podstawową placówką wychowania patryiotycznego stały się na kilkadziesiąt lat

niejeden dom rodzinny Matki polki wraz z nauką mowy ojczystej przekazywły swym dzieciom miłość do Boga i umęczonej Ojczyzny. uczyły pacierza, a także opowiadały w miarę swej wiedzy o wielkiej przeszłości narodu

, o polskich bohaterach narodowych.Nieprzypdkowo pieśń "Boze coś Polskę" stała się w tych czasach naszym drugim hymnem narodowym. Wielu polaków po klęsce Powstania Styczniowego nie wierzyło w możliwość szybkiego odzyskania niepodległości. Zwrócono uwagę na prace nad rozwojem oświaty i gospodarski polskiej. działalność tą nazwano " pracą organiczną" lub "pracą u podstaw"

Zwolennicy pracy organicznej głosili w czasopismach i wszędzie, gdzie to było mozliwe potrzebę nadania pełnych praw kobietom, czyli emancypacji, popularyzacja osiągnięć naukowych, a przed wszyskim walczyli o rozwój oświaty. Wyzwali polaków do stosowania nowoczesnych technik w rolnictwie, rozbudowy i unowocześnienia przemysłu. Te działania według nich miały w przyszłości poprawić sytuacje polityczną, w konsekwencji doprowadzić do wyzwolenia Ojczyzny. Paca organiczna w zakresie kultury musiała przezwyciężać przeszkody ze strony cenzury i policji, a na polu oświaty skazana była na nielegalne formy działalności.

W 1875 grupa działaczy ziemianskich i burżuazyjnych założyła w Warszawie Muzeum Przemysłu i Rolnictwa - placówkę popierającą rozwój nauk ważnych dla gospodarki. Urządzano tu wystawy, pokazy, ograniczono wykłady. Koła burżuazyjne dbałyo fachowców dla przemysłu, rzemiosła, handlu i bankowości. z fundacji Kronenberga powstała szkoła handlowa, techniczną zaś ząłożył hipolit Wawelberg. Wychodziły fachowe czasopisma, jak "Ekonomista", także gromadzono pieniądze na rozwój nauki polskiej (kasa im. Józefa Mianowskiego).

Upadek powstania styczniowego ukztałtował nowy kierunek w literaturze i kulturze zwany pozytwizmem. Była to odpowiedź ma ciągłe nasilające sięrusyfikacje i tłumienie ludzkosci, a równocześnie odwrócenie się od tradycji szlacheckich i romantycznych. twórcy literaturyproponowali idee pracy organicznej, podejmowali najbardziej palące zagadnienia społeczne, jak sytuacja chłopów, kobiet, biedoty miejskiej, Żydów. Do najwybitniejszych należeli:

Eliza Orzeszkowa;Bolesław Prus; Henryk Sienkiewicz, maria Konopnicka. Najwybitniejsi publicyści tego okresu to: A.Świętosławski,P,Chmielewski. Autorzy literatury pięknej i publicystyki, mimo ograniczeń narzuconych przez cenzure, mieli utwory swe nasycić treścią patryiotyczną i pisac "ku pokrzepieniu serc" rodaków. Tajnie rozwijał się teatr, działalnośc kompozytorska.

ZABÓR PRUSKI

Nadzwyczajne uprawnienia władz wielkie pieniądze, mobilizacja propagandy i oświaty- wszystko to było skierowane przeciw polskości w Wielkopolsce i na innych ziemiach polskich zaboru pruskiego. mimo tej bezwzględnej i groxnej polityki Polcy nie poddawali się. Korzystając z mozliwości, jakie jeszcze pozostawiło prawo, potrafili dobrze się zorganizować i legalnie bronić polskości. W swojej codziennej działalności wcielali w życie hasła pracy organicznej.

W 1872r. w Berlinie cesarze Niemiec, Austro Węgier; Rosji zawarli układ który miał zapewnic utrzymanie istniejącego porządku europejskiego, szczególnie dotyczącego sprawy polskiej. po 6 latach doszło jednak mieszy nimi do rozdźwięku. niemcy i Austro-Węgry, w porozumieniu z innymi mocarstwami europejskimi, zdecydowały się wywrzeć nacisk na Rosję, aby ta nie wykorzystała nadmiernie swego zwycistwa na Turcją. Przyjaźń niemiecko-rosyjska została zachwiana, choć Bismarck do konca sprawowania swego urzędu, a więc do 1890 roku starał się utrzymywać zawart w 1879roku sojusz z Austro-Węgrami i nowe stosunki z Rosją. Rózżnice mocarstwowych interesów były coraz widoczniejsze i to stawarzało szanse naszemu narodowi.

Polacy organizowali własną gospodarkę, zakładając kółka rolnicze, towarzystwa rzemieślnicze, przemysłowe a nawet tworzyli własne banki , które udzielały Polakom niskoprocentowych pożyczek. Wbrew interwencjom rządu korzystali z szybkiego rozwoju gospodarczego Rzeszy Niemieckiej. Wiekszość społeczeństwa polskiego pod panowaniem pruskiem bogaciła się, co zwiększąło możliwość oporu przeciw germanizacji. Przeciwstawiając się działalności Komisji Kolonizacyjnej, Polacy podjeli skuteczną walkę o ziemię. Wykupywali ją z rąk niemieckich, zakładal spułdzielnie chłopskie, które zajmowały się zaopatrzeniem w narzędzia i maszyny rolnicze oraz nawozy sztuczne. Spółdzielnie organizowały także zyt artykułów rolnych i prowadziły szklolenie rolnicze. Chłopi kupując całe gospodarstwa wraz z zabudową, omijali zakaz wznoszenia budynków. Przykładem isymbolem postawy polskiego chłopa który bronił swej ziemi i polskości stał się Michał Drzymała, gospodarz ze wsi Podgardowice. Kupił on ziemię ale władze zborcze nie pozwoliły mu postawić budynku. Wobec tego Drzymała zamieszkał w wozie cyrkowym.

Równolegle z walką o charakterze gospodarczym rozwó pracy organicznej zmierzał do podniesienia kultury. W tym celu utworzono sieć bibliotek i czytelni w misteczkach i wsiach. Na polu upowszechnienia czytalnictwa największe osiągnięcia miały zalożone w 1872r.- Towarzystwo Oświaty Ludowej i jego kontynuator -Towarzystwo Czytelni Ludowych. Wydawano liczne dzienniki i czasopisma:"Dziennik Poznański",czy " Tygodni Wielkopolski".

Uzuwanie języka polskiego ze szkół wywołało opór rodziców i dzieci, szczególnie gdy zaczęło to dotyczyc także nauczania religii. Łamnie tego oporu odbywało się za pomocą kary dla dzieci i grzywny lub aresztu dla rodziców. W 1901 we Wrześni i kilku okolicznych miasteczkach doszło do strajku dzieci popartego przez ich rodziców przeciw wprowadzeniu jezyka niemieckiego w nauczaniu religii. Walka o język polski trwała rok. Po tym okresie , stosując róznorodne kary władze złamały opór. Wydarzenia z Wrześni odbiły się szerokim echem nie tylko w Poznańskim ale i w Europie. Spowodowąły wzrost sympatii dla ofiarnego i bohaterskiego narodu, który wykazywał wielkie przywiązanie do ojczystego języka. W latach 1906-1907 przez Poznańskie i Pomorskie przeszła nowa fala strajków w szkole.

Odmienną formą walki o zachowanie polskiej kultury była praca licznych towarzystw teatralnych.

Obronę polskości skutecznie wspierały instytucje i organizacje naukowe:

Bibliotek Raczyńskich, Biblioteka Kórnicka, Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Poznaniu, Towarzystwo Naukowe w toruniu itp. Skupieni wokół nich polscy arystokraci, ziemianie i intelektualiści, tak jak i działacze ludowi, intaligencje i duchowieństwo uczestniczyli w walce z zalewem niemczyzny.

Atak na polskość i katolicyzm okazał się dla władz niemieckich niekorzystny w skutkach. Niemałą rolę w organziowaniu działań obronych w dziedzinie gospodarki odegrali także polscy księżą katoliccy. Duchowni oddegrali też znacznął rolę w politycznej działalności obozu konserwatystów, a na opinie publiczną oddziaływali przez wydawanych przez siebie "Przewodnik Katolicki"

Starcia o zachowanie polskości śląska zapoczątkował już w pierwsze połowie XIX wieku nauczyciel Józef Lampa. Walczył o utrzyamnie języka ojczystego w szkołach. Pisał i tłumaczył na język polski podręczniki szkolne. Wyjaśnił Polakom, że powinni utrzymywać swój język obyczje , odrębność.

Jego dzieło kontynułował Karol Miarka- działacz katlolicki i narodowy. W Chorzowie i Bytomiu stworzył ośrodki polskości. Wydawał pismo "katolik", które odegrało wielką rolę na śląsku. Założył księgarnię, w której sprzedawał tylko polskie książki, pisał powieści, pomagał chłopom w obronie ich interesów. Działalność w umacnianiu polskości tych ziem później prowadził Wojciech korfanty. Był on redaktorem i wydawacom gazety" Górno-Śląsk".

Walkę przeciw germanizacji na Warmii , Mazurach i Kaszubach zapoczątkował duchowny Kościoła Ewangelickiego K.C.Mrągowiusz. Działalnością w obronie języka polskiego przyczynił się do rozbudzenia aktywności polskiej na tych ziemiach. Rozpoczął walkę o język polski w kościołach ewnagelickich, pisał książki religijne w jezyku ojczystym. Był autorem słowników i podręczników do nauczania języka polskiego, a takze autorem pieśni religijnych. jego działalność zdobyła uznanie w Towarzystwie Przyjaciół Nauk w Warszawie i Krakowie, które powołały go na swojego członka. Proponowano mu naet stanowsko profesora na Uniwersytecie Wieleńskim.

Pochodzący z polskiej, ale nie uczonej rodzinie Giżyckich-Gustaw Gizewicz proawdził podobną działalnośc na mazurach. Jako kaznodziej parafii ewangelickiej w Ostródzie domagał się wspólnie wspólnie z Mrągowiuszem uznanie przez władze praw języka polskiego na Mazurach. Dzięki niemu Polacy uczestniczyli w zebraniach, domagając sie praw politycznych dla siebie. Brali aktywny udział w wyborach do parlamentu w Berlinie, powołując Gizewiusza jako swojego reprezentanta. Działalnośc tę przerwała jego śmierć.

Poczynania te kontynułował Wojciech Kętrzyński, podobnie jak jego porzednik, zgermanizowany Polak. W czasie studiów odrzucił swoje zniemczone nazwisko (Winkler) i powrócił do polskiego. brał udział w Powstaniu Styczniowym. Po jego upadku poświęcił się badaniom historycznym a zwłaszcza najstarszym dziejom Słowian. Badał przeszłość i kulture Mazur, Warmii i Pomorza.

Dzięki ofiarnej pracy szermierzy polskości ustąpiło zahamowanie wynarodowienia Polaków na tych ziemiach.

Podobne prace

Do góry