Ocena brak

Jak ocenić zdolność funkcjonalnego porozumiewania się chorych z afazją?

Autor /gorgiiiii Dodano /14.03.2013

Istnieje wiele sposobów oceny zdolności funkcjonalnego porozumiewania się chorych z afazją, jednak najbardziej popularne są kwestionariusze, które mogą dostarczyć wielu informacji o chorym. Jak podaje podręcznik Afazjologia (Pąchalska 1999), jednym z pierwszych w święcie kwestionariuszy oceniających zdolność funkcjonalnego porozumiewania się w warunkach nieformalnych byl tzw. profil funkcjonalnej komunikacji, autorstwa Sarno (1969).

Metoda ta różni się od innych tradycyjnych lestów tym, żc mierzy „funkcjonalne działanie, [...] niewymuszone, spontaniczne i nawykowe wypowiedzi, które charakteryzują normalny, potoczny język [...]” (Pąchalska 1999, 154). Samo opracowała 45 specyficznych zachowań komunikacyjnych w 5 kategoriach badających podstawowe modalności językowe (mówienie, rozumienie, czytanie, pisanie i liczenie), które ocenia się na 9-punktowej skali na podstawie rozmowy terapeuty z chorym.

W celu wykonania profilu klinicysta wykorzystuje kartę konwersacyjną. aby obliczyć średnią procentową wartość uzyskanych wen efektywności chorego w codziennej komunikacji. Normalny wynik na skali odnosi się do klinicznej oceny przcdchorobowycli zdolności pacjenta, uzyskanych na podstawie oceny wieku, poziomu wykształcenia oraz rodzaju stanowiska pracy, W końcowej ocenie testu uwzględnia się poprawki na zachowania kompensacyjne. takie jak gesty zamiast wypowiedzi. Pod uwagę bierze się również takie parametry. jak szybkość, dokładność i konsekwencję w wykonywaniu zadań.

Niezwykle przydatnej w klinice adaptacji tego kwestionariusza dokonał Wertz i współpracownicy (Veterom Administration Cooperative Study... 1981) Zachowanie pacjenta ocenia się według 5-punktowej skali, gdzie 1 punkt oznacza brak wykonania, natomiast 5 punktów wskazuje na poprawne wykonanie danej czynności. Skala ta obejmuje 5 głównych części, badających oprócz podstawowych modalności językowych również 2 dodatkowe kategorie, przeznaczone do oceny orientacji oraz ogólnej zdolności adaptacyjnej, czyli do oceny, czy pacjent np. umie gospodarować pieniędzmi. Skala jesl skonstruowana w takt sposób, żc może ją wypełniać osoba znająca chorego (współmałżonek, przyjaciel, opiekun). Może też być stosowana w formie wywiadu. Pytania kwestionariusza ułożone są zgodnie z zasadą stopniowania trudności, czyli od łatwych do bardziej złożonych. Taka budowa skali ma duże znaczenie w badaniu chorych z głębszymi postaciami afazji, ponieważ pozwala na zbadanie wielu funkcji niemożliwych do oceny w testach tradycyjnych. Klinicysta może punktować zadania sam, może też pomagać w punktacji osobie badanej (pacjentowi) albo członkowi jej rodziny.

Autorzy skali podkreślają, żc należy być bardzo ostrożnym przy punktacji wyników uzyskanych w badaniu, gdyż istnieje niewielka zgodność między wynikami uzyskanymi w ocenie dokonanej przez klinicystów oraz przez osoby bliskie choremu. Najbliżsi, choć najczęściej lepiej znają chorego od klinicysty, są skłonni przypisywać choremu określone zdolności, których już nic posiada, gdyż je utracił wskutek choroby. Mogą też być mniej staranni w kontroli stosowanych pomocy diagnostycznych. Skala ta jest ważnym uzupełnieniem procedur diagnostycznych, zarówno jako narzędzie oceny deficytu, jak też jako miara postępów uzyskanych przez pacjenta w procesie terapii.

Interesującą propozycję oceny funkcjonalnego porozumiewania się przedstawili Skinner, Wirz i Thompson (1984) w formie edynburskiej skali funkcjonalnej komunikacji (Edinhurgh Fiwetional Communication Profile - EFCP). Autorzy, dzięki wykorzystaniu środków niewerbalnego porozumiewania się, podjęli próbę przezwyciężenia trudności występujących przy badaniu chorych z afazją.

W ramach lej skali prowadzona jest zarówno ilościowa, jak i jakościowa analiza wyników.

Badanie przy pomocy EFCP pozwala strukturalizować obserwację oraz ocenić funkcjonowanie poszczególnych chorych z afazją w różnych sytuacjach komunikacyjnych. Należą tu głównie dwa parametry:

1. zdolności nawiązywania i podtrzymywania dialogu,

2. rodzaj porozumiewania się (formy niejęzykowc i/lub językowe wykorzystywane do nawiązywania aktów komunikacyjnych).

Teoretyczne podstawy leżące u podłoża tej skali, sposób jej stosowania oraz ogólne zasady analizy wyników zostały przedstawione w Afazjoiogii (Pąchalska 1999). Szczegółową analizę wyników prowadzi się na podstawie punktowej oceny 10 aktów komunikacji. Akty te nie muszą następować jeden po drugim, lecz mogą być zaczerpnięte z dłuższego dialogu i podzielone krótkimi przerwami. W każdym akcie komunikacyjnym ocenia się skuteczność funkcjonowania danej osoby w czasie danego aktu komunikacji na 5-punktowej skali oraz stosowaną modalność (np. mówienie, pisanie, wyraz twarzy, gest, wokalizacja, rysowanie, posługiwanie się symbolami). Badający zaznacza rodzaje komunikacji, zakreślając odpowiednią literę/litery na blankiecie.

W EFCP wyróżnia się 5 akiów komunikacji: powitanie, potwierdzenie, odpowiedź, prośbę, inicjatywę. Autorzy podają bardzo dokładną charakterystykę każdej z wymienionych tu sytuacji komunikacyjnych Na przykład inicjatywa jesl charakteryzowana jako zachowanie pacjenta zmierzające do nawiązania kontaktu z inną osobą na poziomie pragmatycznym (sposób, w jaki pacjcnl komunikuje chęć przekazania swojemu rozmówcy określonego przedmiotu, np. pustego kubka) iJlub na poziomic inicjatywy komunikacyjnej.

W celu pobudzenia komunikacji wśród pacjentów, aranżowane są określone sytuacje czy scenariusze komunikacyjne. Stosuje się różnorodne pomoce (np zestawy rysunków o określonych tematach).

Zachowania komunikacyjne pacjenta przydzielane są do fi następujących kategorii:

1.    brak odpowiedzi (przerwanie komunikacji z powodu niezastosowania żadnej strategii komunikacji),

2.    potwierdzenie aktu komunikacji (pacjent uświadamia sobie zaistnienie aktu komunikacji oraz konieczność udzielania odpowiedzi, ale lego nic czyni),

3.    podtrzymanie aktu komunikacji (pacjent uświadamia sobie zaistnienie aktu komunikacji i wykazuje chęć uczestniczenia w dialogu poprzez spojrzenie na mówiącego, wyraz zainteresowania na twarzy, powtarzanie wypowiedzi, gestykulację),

4.    uczestniczenie w akcie komunikacji (pacjent uświadamia sobie zaistnienie aktu komunikacji i odgrywa w nim bardzo aktywną rolę, przekazuje jednakowoż ograniczoną liczbę informacji),

5.    nieznaczne rozszerzenie aktu komunikacji (pacjent przekazuje dowolnym kanałem komunikacji nowe informacje, które umożliwiają prowadzenie dialogu; potrafi odpowiedzieć na pytania),

6.    znaczne rozszerzenie aktu komunikacji (pacjent może przekazać różnorodne informacje słownie lub też używać połączonych sposobów komunikacji).

Różne sposoby komunikacji pacjentów klasyfikowane są jak poniżej:

S (Speech) - wypowiedź słowna,

G (Gesture) gest włącznie z migami,

F (Facial expressian) mimika (wyraz twarzy),

V (Vocul expression) - użycie głosu,

W (Writing) - pisanie i rysowanie.

Wnikliwy logopeda zauważy, żc informacje, które można zdobyć dzięki stosowaniu omówionej tu skali - na temat zachowań komunikacyjnych chorych z afazją są wręcz bezcenne.

Podobne prace

Do góry