Ocena brak

Jak dzieli się dysartrię według kryterium objawowego?

Autor /gorgiiiii Dodano /14.03.2013

Najważniejszym objawem zaburzeń dysarirycznych są zaburzenia artykulacji, przy czym samogłoski są lepiej realizowane niż spółgłoski. W zależności od tego czy przeważa niedowład warg, czy podniebienia, na plan pierwszy wysuwają się trudności w tworzeniu albo spółgłosek wargowych {/). p, u\ /), albo podnicbicnnych (g, k, ch). Natomiast niedowład języka powoduje zaburzenia wymowy głosek d, /, r, s. Częste są subsiylucje, elizje i deformacje głosek. Mowa dysartryczna jest więc niewyraźna, powolna, zamazana, cicha (albnicz-na) i nierzadko - w wyniku opadnięcia podniebienia miękkiego - nosowa. W miarę nasilania się wymienionych objawów mowa staje się coraz bardziej niezrozumiała, bełkotliwa, aż do całkowitej niemożności wydawania artykułowanych dźwięków. Objawy zaburzeń mowy zależą więc od lego, które mięśnie i w jakim stopniu zostały porażone, co powoduje występowanie - poza zaburzeniami artykulacji - również zaburzeń w realizacji płaszczyzny supraseg-mcntalncj wypowiedzi (rytmu, tempa, melodii, akcentowania), a także trudności w wytwarzaniu głosu (fonacyjnc) oraz trudności oddechowe, wynikające z braku regularności oddechu.

Uwzględniając objawy, a nic poziom uszkodzenia, u dorosłych podobnie jak u dzieci można wyróżnić trzy zasadnicze postacie dysartrii:

   dysartrię s pas tyczną, charakteryzującą się występowaniem: wzmożonego napięcia mięśni fonacyjnych i oddechowych.

-    zaburzeń płynności mowy.

Dysartria spastyczna, przy którei występują skurcze wywołujące przerwy w mowie przypomina jąkanie. Odróżnienie jej od jąkania jest dość trudne, możliwe dopiero po badaniu neurologicznym. Właściwie jest to jąkanie organiczne, charakteryzujące się brakiem lęku przed mówieniem oraz lym, że występuje zarówno w mowie spontanicznej, jak i przy czytaniu i śpiewie;

•    dysartrię alctolyczną, charakteryzującą się: dużymi zaburzeniami oddychania, Tonacji i artykulacji, mimowolnymi ruchami w obrębie narządów artykulacyjnych (i całego

ciała), przez co artykulacja bywa bardzo zniekształcona,

skurczami mięśni twarzy, gardła i krtani, które utrudniają mówienie, przejściowym rezonansem nosowym, pojawiającym się przy głoskach ustnych, spowodowanym atctotycznymi (powolnymi, wężowymi) ruchami podniebienia miękkiego,

-    mową powolną,

zaburzeniami wysokości głosu, melodii i rytmu mowy.

Atetoza (lac. aiheiosis) polega na nieregularnych zmianach napięcia mięśniowego i objawia się m.in. powolnymi, wężowymi ruchami najczęściej palców, ale mogą lo być również ruchy szyi. kończyn i lutowia, wywołane skurczami mięśni:

•    dysartrię móżdżkową, zwaną ataktyczną, ponieważ występują w niej objawy ataksji.

Ataksja (łac. aiaxio, syn. bezład ruchowy, niezborność mchów) lo zaburzenie zgodności ruchów różnych grup mięśniowych, objawiające się dyskoordynacją i wadliwą kolejnością ruchów, zaburzeniem mowy, brakiem płynności wymowy, mową skandowaną.

Dysartrię móżdżkową cechują zaburzenia równowagi i niemożność wykonywania ruchów celowych.

•    Ponadto wyodrębnia się też d y sa r t r i ę z objawami mieszanymi (Styczek 1980; Tarkowski 1993; Sovśk 1978; Surowaniec 1993).

Innym podziałem jest klasyfikacja zaproponowana przez F. L. Darlcya i jego współpracowników (1975, 1978). Autorzy ci, uwzględniając fakt, że pomimo tych samych cech neurologicznych i takiej samej diagnozy często występują różne objawy zaburzeń mowy, zaproponowali podział na 6 następujących rodzajów dysartrii:

•    dysartria wiotka powstaje w wyniku uszkodzenia neuronu ruchowego lub nerwów obwodowych biegnących od tego neuronu do mięśni aparatu mowy, co powoduje osłabienie, zwiotczenie mięśni np. żuchwy, warg, policzków, podniebienia miękkiego, gardła, języka; jej najbardziej widocznymi objawami są: odczuwanie duszności w czasie mówienia, nosowe zabarwienie głosu, hipotonia, osłabienie odruchów, zanik, drżenie lub nieprawidłowe ruchy;

•    dysartria spastyczna - powstaje w wyniku uszkodzenia układu piramidowego, który tworzy okolica ruchowa kory mózgowej wraz z odchodzącym od niej szlakiem piramidowym prowadzącym przez pień i rdzeń kręgowy do jąder ruchowych rdzenia kręgowego; uszkodzenie lego układu powoduje hipertonię, czyli wzmożenie napięcia mięśniowego o charakterze spa-stycznym (kurczowym, scyzorykowym); jej najbardziej charakterystycznymi objawami są: niskie natężenie głosu, przerwy w emisji głosu, chrapliwość i na-pięto-zdławiony głos, zwolnione tempo mówienia i krótkie frazy, wolniejsze ruchy warg, języka i podniebienia oruz niedowład dolnej części twarzy;

•    dysartria ataktyczna wywołana jest uszkodzeniem móżdżku i/lub dróg móżdżkowych, co powoduje zaburzenia koordynacji ruchów oddechowych, fonacyjnych i arlykulacyjnych; charakteryzuje się; hipotonią, brakiem zróżnicowania w akcentowaniu, nadmiernym akcentowaniem wyrazów lub sylab nicakccntowanych, nieregularnymi przerwami w artykulacji, przeciąganiem fonemów i przeciąganiem przerw międzywyrazowych, zwolnionym i nierytmi-cznym tempem mowy, co objawia się zaburzeniem płynności mowy, występowaniem chaotyczności ruchów, brakiem kontroli kierunku ruchów i czasu ich trwania;

•    dysartria hipokinctyczna - powstaje w wyniku uszkodzenia układu pozapiramidowego (na skutek choroby Parkinsona); jej główną cechą jest zredukowany nich. co powoduje jednoslajność melodyki, zmniejszone akcentowanie, jednakową głośność, ponadto krótkie przyspieszone frazy, nagle przyspieszanie i zwalnianie tempa mowy, zatrzymywanie procesu mówienia spowodowane chwilami ciszy, czasami powtarzanie głosek i sylab, szybkie lecz ograniczone ruchy języka i warg, w wyniku których głoski wymawiane są nieprecyzyjnie;

•    dysartria hiperkin etyczna - powstaje również w wyniku uszkodzenia układu pozapiramidowego, lecz jesi następstwem takich zaburzeń ruchowych. jak np. pląsawica, atatoza, dystonia, klonicznc skurcze mięśni krtaniowo--gardłowo-podniebiennych, organiczne drżenie głosu itd.; pojęcie hiperkinezji stosuje się w odniesieniu do ruchów mimowolnych, wykonywanych niezależnie od woli, które z kolei przeszkadzają w ruchach celowych; w zależności od rodzaju zaburzeń ruchowych wyróżnia się kilka rodzajów dysarlrii hiperkinetycznej;

■ dysartric mieszane - charakteryzują się występowaniem różnych cech, wymienionych powyżej rodzajów dysarlrii. co ma miejsce przy stwardnieniu bocznym zanikowym, stwardnieniu rozsianym, chorobie Wilsona; wspólne pojawienie się i nasilenie jednych cech może zamazać odbiór innych; w praktyce rzadko spotyka się czyste postacie dysartrii (Darlcy 1978, za: Lewandowski. Tarkowski 1989).

A. Mitrinowicz-Modrzejewska (1963, 279) uważa, że objawy dysartrii można pogrupować następująco:

1.    dysartrię różnią się od dysglosji obwodowych wyraźną spastyczną formą i brakiem reakcji zwyrodnienia mięśniowego. Klasycznym przykładem dysartrii piramidowej jest porażenie rzekomoopuszkowc. Porażenia atonicznc, powstające przy uszkodzeniu jąder nerwów ruchowych (czaszkowych) w rdzeniu przedłużonym (opuszce), różnią się od porażeń obwodowych (tj. porażeń nerwów unerwiających mięśnie narządów mowy) obecnością innych objawów opuszkowych;

2.    chory nic może wykonywać wargami ruchów artykulacyjnych, ruchy języka są ograniczone, podniebienie miękkie slaho się napina, a w krtani występują zaburzenia w ruchach zwarcia i zamknięcia głośni;

3.    podczas mówienia pojawiają się zaburzenia koordynacyjne, chociaż ruchy wyizolowane są prawidłowe. Ruchy docelowe, np. języka, są upośledzone;

4.    wskutek uszkodzenia centralnego narządu mowy na wyższym piętrze, występują zaburzenia dysartrycznc dotyczące melodii siowa albo akcentu dynamicznego i rytmicznego;

5.    mowa jesl zamazana, niewyraźna, występuje jakby leniwość mięśni artykulacyjnych i mięśni oddechowych. Tempo mowy może być przyspieszone (la-chylalia) albo zwolnione (bradylalia). Akcentowanie jest nieprawidłowe. Niedostateczna jest czynność zwierającego pierścienia gardłowego, co powoduje nosowe zamknięcie. Artykulacja jest zniekształcona, niewyraźna, wyjątkowo eksplozyjna, a głos zmieniony wskutek niedostatecznego zwarcia głośni i braku napięcia strun głosowych. Występuje chrypka albo bezgłos. W niektórych przypadkach - na skutek zaciskania się strun głosowych - stwierdza się objawy bezgłosu spastyczncgo.

Podobne prace

Do góry