Ocena brak

J. Maritain - gnoseologia

Autor /Stiv Dodano /15.07.2011

Rzeczy w otaczającym nas  świecie istnieją w dwóch wymiarach: jako obiekty materialne, poznawane zmysłami oraz jako inteligibilne (poznawalny myślowo, obiekt poznawany tylko myślą, niedostępny dla zmysłów, np.  świat idei w platonizmie), poznawane przez intelekt.     

Na  inteligibilność rzeczy składają się te cechy, które pozwalają im uczestniczyć w uniwersalnym i idealnym bycie, toteż w procesie poznania nie zachodzi tożsamość między myślą a bytem rozumianym idealnie, między myślą a myślą. Jeżeli zatem poznajemy rzeczy w sposób prawdziwy, to dlatego, że stosują się one do myśli, nie zaś odwrotnie, oczywiście nie w sensie kantowskim. Rzeczy spełniają warunek adequatio rei et intellectus. Gwarantem owej zgodności jest Bóg.    

Maritain  solidaryzował się z niektórymi uwagami  św. Tomasza na temat poznania. „Proces kształtowania się poznania rozumowego - pisał - jest bardzo złożonym procesem stopniowej spirytualizacji. Akt rozumowego widzenia może bowiem dokonać się jedynie poprzez identyfikację duchowego umysłu z przedmiotem doprowadzonym do stanu duchowości w akcie. Rozum oświecający nie poznaje; rozum oświecający ożywia. Z drugiej strony rozum [...] aby poznać, musi być pobudzony i ukształtowany przez to, co zostaje wydobyte z wyobrażeń, a wyobrażenia są przesiąknięte materialnością. Tak więc na pierwszym stopniu obecna w wyobrażeniach zrozumiała treść, która w wyobrażeniach była jedynie zrozumiała w możności [...] staje się zrozumiała w akcie w formie duchowej [...] w zrozumiałym związku, który rozum, pobudzony przez rozum oświecający, otrzymuje z wyobrażeń [...]. Zrozumiała treść wydobyta z wyobrażeń powinna być nie tylko zrozumiała w akcie albo zdolna stać się przedmiotem widzenia rozumowego, ale powinna być zrozumiana w akcie, czyli rzeczywiście stać się przedmiotem rozumowego widzenia. Wówczas sam rozum, zapłodniony wciśniętym wzorem czy zrozumiałym związkiem, rodzi [...] wewnętrzny owoc ostateczny i pełniej określony duchowy kształt [ ...] pojęcie, w którym treść wydobyta z wyobrażeń jest przeniesiona do tego samego stanu duchowości w akcie, w którym znajduje się rozum w akcie i w którym owa całkowicie już duchowa treść jest widziana, jest przedmiotem widzenia duchowego”.     

Maritain  rozszerzał rozumowanie  św. Tomasza z Akwinu o twierdzenia dotyczące „przedświadomości”, w której zachodzi poznanie w niesformułowanych jeszcze aktach poznawczych. W tej „przedświadomości” odbywają się procesy będące nieuświadomionym oświetlaniem przez umysł uzyskanych wyobrażeń, przyporządkowywaniem ich określonym pojęciom.  

Podobne prace

Do góry