Ocena brak

J. M. Keynes

Autor /larina Dodano /14.05.2012

Rewolucyjne idee Johna Maynarda Keynesa, dotyczące związku między finansami państwa a wielkością zatrudnienia, utorowały drogę do powojennego boomu gospodarczego w krajach zachodnich.

Kluczem do teorii ekonomicznych Johna Maynarda Keynesa było myślenie w skali globalnej - kompletne przeciwieństwo wcześniejszych doktryn. Keynes rozumował w kategoriach makroekonomii, czyli gospodarki całego państwa we wszystkich jej aspektach, a nie jak poprzednicy w ramach mikroekonomii - finansów poszczególnych przedsiębiorstw. Przeprowadzona przez niego analiza mechanizmów podaży i popytu w skali państwa oraz ich wpływu na wskaźniki wzrostu gospodarczego podważyła podstawy tradycyjnego podejścia do spraw ekonomii reprezentowanego przez ekonomistów z tak zwanej szkoły klasycznej. Keynes twierdził także, że rządy powinny kontrolować gospodarkę za pośrednictwem polityki fiskalnej i monetarnej. Jego osiągnięcia miały nie tylko zyskać uznanie ekonomistów, łecz zostać zastosowane przez rządy większości krajów kapitalistycznych w okresie powojennym.

Keynes urodził się w Cambridge w roku 1883 jako syn Johna Nevilla Keynesa, ekonomisty i logika, oraz Florence Keynes, pionierki systemu zabezpieczeń socjalnych. John Maynard uzyskał stypendium w Eton, najsłynniejszej brytyjskiej szkole średniej, gdzie w 1902 r. zdobył stypendium do King's College na uniwersytecie w Cambridge. Pierwszy tytuł naukowy zdobył w dziedzinie matematyki, a potem już jako absolwent przez rok studiował ekonomię pod kierunkiem Alfreda Marshalla i A. C. Pigou, przygotowując się do egzaminu wstępnego do służby cywilnej, będącej formą administracji państwowej. Obaj ci naukowcy byli ważnymi przedstawicielami szkoły klasycznej w ekonomii.

Liczby w słowach

Po zakończeniu studiów w roku 1906 Keynes rozpoczął pracę jako urzędnik państwowy w Biurze do Spraw Indii, gdzie pełnił funkcję członka Królewskiej Komisji do Spraw Finansowych i Walutowych Indii. Książka Indian Currency andFinance (Waluta i finanse Indii), opublikowana przez niego w roku 1913, oparta została na jego doświadczeniach z pracy w Biurze.

W czasie wolnym Keynes pracował nad rozprawą na temat problemów prawdopodobieństwa i indukcji (opublikowana w 1921 roku pod tytułem A Treatise on Probability - Traktat na temat prawdopodobieństwa), za którą uzyskał członkostwo w King's College w roku 1908. W roku 1911 został redaktorem Economic Journal, a rok później otrzymał dożywotnie członkostwo w collegu.

Pokój i konflikty

Podczas pierwszej wojny światowej Keynes pracował jako doradca w ministerstwie finansów, a w 1918 r. odpowiadał już za całość zagranicznej wymiany handlowej Wielkiej Brytanii. Reprezentował ministerstwo na konferencji pokojowej w Wersalu w roku 1919, jednak wkrótce zrezygnował z funkcji w proteście przeciwko nałożeniu na Niemcy wysokich reparacji wojennych w traktacie pokojowym.

Keyenes zaprezentował odważnie swoje poglądy w publikacji Ekonomiczne skutki pokoju wydanej w roku 1919, w której dowodził, że polityka zwycięskich mocarstw spowoduje nieodwracalne zniszczenia w gospodarce międzynarodowej; historia miała mu przyznać rację. Jego praca niespodziewanie stała się bestsellerem, jednak brytyjscy ekonomiści wyrazili wobec niej swą dezaprobatę.

Pieniądz robi pieniądz

Keynes wrócił do Cambridge, gdzie prowadził wykłady i był kwestorem King's College. Pracował także jako samodzielny doradca finansowy dla prywatnych firm. Założył trzy trusty inwestycyjne, między innymi Narodowe Towarzystwo Ubezpieczeń Wzajemnych oraz prowadził grę na giełdzie w imieniu collegu i własnym. W ten sposób zdobył ogromną fortunę.

W całym tym okresie Keynes wciąż ostro krytykował politykę gospodarczą rządów europejskich, czemu dał wyraz w publikacji A Revision of the Treaty (Rewizja traktatu, 1922) i w serii artykułów zatytułowanej Reconstruction in Europę (Rekonstrukcja w Europie) dla czasopisma Manchester Guardian. W swoim Traktacie na temat reformy monetarnej z roku 1923 Keynes ostrzegał przed niebezpieczeństwem deflacji, a w roku 1925 zdecydowanie wystąpił przeciwko decyzji rządu brytyjskiego o powrocie do parytetu złota przy zachowaniu przedwojennego kursu przeliczeniowego 4,86 dolarów amerykańskich za funta szterlinga. Polityka ta miała na celu zmniejszenie deficytu w brytyjskim handlu zagranicznym, w roku 1931 została jednak zarzucona.

Aktywność kluczem do sukcesu

Mimo że Keynes popierał brytyjską Partię Liberalną, która tradycyjnie sprzeciwiała się interwencjonizmowi państwowemu w sferze gospodarczej, w latach 20. podsumował swoje prointerwencjonistyczne poglądy w książce The End of Laissez-Faire (Koniec leseferyzmu, 1926). Był zdania, że rządy nie powinny ograniczać się do bilansowania budżetu i wspierania przedsiębiorczości prywatnej; samoregulacyjne mechanizmy rynku nie gwarantowały harmonijnego funkcjonowania gospodarki.

Wspólnie z przywódcą liberałów Davidem Lloydem Georgem w roku 1929 forsował pogląd, że na wielki kryzys rząd powinien zareagować zwiększeniem, nie zmniejszeniem, wydatków budżetowych i uruchomieniem programu inwestycyjnego. Takie działania, połączone z polityką taniego pieniądza i wytwarzaniem dóbr inwestycyjnych, miały być katalizatorem dla aktywności gospodarczej i zatrzymać spiralę bezrobocia. Powstrzymanie się od interwencji oznaczałoby wręcz moralne bankructwo.

Mimo nieufności wobec tych idei w kołach rządowych nie można było wciąż ignorować błyskotliwych pomysłów Keynesa, więc w latach 1929-31 ekonomista powołany został do Komitetu Macmillana do Spraw Finansów i Przemysłu.

W roku 1930 opublikował ważny Traktat o pieniądzu. Po sześciu latach ukazała się Ogólna teoria zatrudnienia, procentu i pieniądza. W tych dwóch pracach wyartykułował dobitnie swoje poglądy na temat rozwoju gospodarczego wykorzystując cały dostępny arsenał terminologii naukowej. Zostały one napisane w czasie wielkiego kryzysu, gdy bezrobocie było problemem, którego nikt, z konwencjonalnie myślącymi ekonomistami na czele, nie potrafił rozwiązać.

Keynes zaproponował rewolucyjną alternatywę wobec leseferyzmu, który zakładał całkowitą neutralność państwa wobec procesów gospodarczych. Odrzucił tradycyjne przekonania ekonomistów ze szkoły klasycznej, którzy uważali, że mimo spadku stóp procentowych i płac, rynek w końcu wróci do równowagi. Keynes twierdził, że pełnego zatrudnienia nie może zagwarantować zrównoważony budżet państwa, lecz tylko inwestycje prywatne i państwowe. Antidotum na bezrobocie nie może być także ciągłe obniżanie płac - taka polityka, nawet gdyby miała przynieść rezultaty, jest z pewnością niemoralna.

Nowe myślenie

Koncentrując uwagę na wysokości stóp procentowych, poziomie płac i teorii ilości pieniądza na rynku, Keynes określił całkowity popyt - który mierzy się w kategoriach łącznych wydatków -jako decydujący czynnik w powstawaniu kryzysu, o wpływający także na poziom zatrudnienia. Stwierdził, że popyt powinien być stymulowany przez inwestycje publiczne. Keynes doszedł do wniosku, że całkowita wartość dochodów indywidualnych, konsumpcji, oszczędności i inwestycji prowadzonych przez przedsiębiorstwa miała ścisły związek z bezrobociem i że rządy miały do odegrania istotną rolę w regulowaniu tej zależności! Jego teorie zdobyły szerokie uznanie. Keynesizm stał się nowym kierunkiem w myśli ekonomicznej; po drugiej wojnie światowej zdobył on dominującą pozycję.

Poważny atak serca w roku 1937 spowodował, że Keynes musiał zmniejszyć aktywność, jednak jego wkład w dyskusję nad zwalczaniem kryzysu został nagrodzony najpierw w roku 1941, gdy mianowano go dyrektorem Banku Anglii, a następnie w 1942 roku, kiedy otrzymał tytuł Pierwszego Barona Keynesa z Tilton.

Podczas II wojny światowej Keynes znów pracował w ministerstwie finansów i odpowiadał za negocjacje w sprawie spłaty brytyjskiego zadłużenia wobec Stanów Zjednoczonych w ramach programu Lend-Lease zapoczątkowanego w roku 1941. USA udzieliły bowiem Wielkiej Brytanii dużej pożyczki na wojnę z hitlerowskimi Niemcami.

Plan gospodarczy

W 1944 r. Keynes odegrał kluczową rolę na międzynarodowej konferencji finansistów w Bretton Woods w hrabstwie New Hampshire w Stanach Zjednoczonych. Zorganizowano ją w celu przedyskutowania metod stabilizacji kursów walut na świecie i zastanowienia się nad problemami kredytu w powojennym handlu międzynarodowym. Na konferencji Keynes przedstawił swoją teorię reformy monetarnej (nazwaną planem Keynesa), która miała zapobiec deflacji i ograniczeniom charakterystycznym dla okresu międzywojennego oraz pokazał, jak to narzędzie może zostać wykorzystane do utrzymywania równowagi gospodarczej w dłuższej perspektywie. Chociaż nie wszystkie jego propozycje zastosowano w praktyce, skutkiem jego działań było powstanie w roku 1945 Międzynarodowego Banku Rekonstrukcji i Rozwoju (Banku Światowego), a w roku 1946 Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Obie te organizacje do dziś pełnią istotną rolę w gospodarce globalnej.

W roku 1945 Keynes pomógł także rządowi brytyjskiemu, w tym czasie balansującemu już na krawędzi bankructwa, wynegocjować wielomilionową pożyczkę od Stanów Zjednoczonych. W roku 1946, po powrocie z konferencji w Savannah w Georgii, przeszedł atak serca i wkrótce potem zmarł.

Wpływy Keynesa

Wpływ Keynesa na ekonomię znalazł odzwierciedlenie w raporcie z Beveridge z roku 1942, którego autorzy, opowiadając się za interwencjonizmem w gospodarce i wprowadzeniem systemu zabezpieczeń socjalnych w celu przeciwstawienia się „zagrożeniom związanym z funkcjonowaniem społeczeństwa kapitalistycznego, bezrobociem i nędzą", położyli fundamenty pod budowę brytyjskiej wersji państwa opiekuńczego.

Myśl keynesowska miała także wpływ na program New Deal wprowadzony w latach 1933-39 w Stanach Zjednoczonych przez prezydenta F. D. Roosevelta. Miał on na celu przywrócenie zaufania społecznego do gospodarki i zmniejszenie bezrobocia. Także ustawa o zatrudnieniu z roku 1946, która nakładała na rząd amerykański obowiązek podejmowania działań w celu utrzymania gospodarki państwa w dobrej kondycji, pośrednio pozostawała pod wpływem keynesizmu.

Różnorodność talentów

Keynes miał ścisły umysł, jego rozumowanie spełniało najbardziej rygorystyczne wymogi logiki, jednak potrafił także docenić dzieła sztuk plastycznych, balet czy teatr. W latach studenckich był członkiem grupy z Bloomsbury, a później poślubił Lidię Lopokową, rosyjską tancerkę z grupy Diagilewa - Les Ballets Russes.

W roku 1945 Keynes mianowany został pierwszym przewodniczącym Brytyjskiej Rady Sztuki. Jednak największe zasługi położył w myśli ekonomicznej - keynesizm stanowił podstawę polityki gospodarczej rządów większości państw kapitalistycznych po drugiej wojnie światowej i chociaż kwestionowany był w latach 80. przez rządy radykalnie konserwatywne, wywiera poważny wpływ na ekonomię do dziś.

John Maynard Keynes - WAŻNIEJSZE DATY

1883

Narodziny 5 czerwca w Cambridge

1896-1901

Nauka w Eton

1902-06

Studia matematyczne i ekonomiczne w King's College na uniwersytecie w Cambridge

1906

Praca w służbie cywilnej w Urzędzie do Spraw Indii

1908

Zdobycie członkostwa King's College i powrót do pracy naukowej

1911-44

Praca w redakcji Economic Journal

1913

Publikacja pracy Indian Currency and Finance

1915-19

Praca w charakterze doradcy w ministerstwie finansów

1919

Udział w wersalskiej konferencji pokojowej, publikacja Ekonomicznych skutków pokoju, powrót do Cambridge

1929-31

Członkostwo w Komitecie Macmillana do Spraw Finansów i Przemysłu

1939-45

Praca w charakterze doradcy finansowego w ministerstwie finansów

1940

Publikacja pracy How to Pay for the War (Jak finansować wojnę)

1941

Objęcie stanowiska dyrektora Banku Anglii

1942

Otrzymanie tytułu I Barona Keynesa z Tilton

1944

Udział w konferencji w Bretton Woods

1945

Negocjacje w sprawie zadłużenia brytyjskiego w USA

1946

Śmierć 21 kwietnia w Firle w hrabstwie Sussex

Podobne prace

Do góry